Foto S.J. Het onderhoud van het koninklijke plezierjacht de Groene Draeck leidt tot onnodig hoge onderhoudskosten, schreef de Volkskrant in maart 2016. Eerder maakte RTL Nieuws al bekend dat de onderhoudskosten van de zeilboot structureel hoger waren dan de jaarverslagen suggereren. De werkelijke kosten zijn waarschijnlijk twee keer zo hoog.
Het schip wordt onderhouden door de marine, schreef de Volkskrant. Het pleziervaartuig wordt onderhouden alsof het een oorlogsschip is. Het onderhoud is prima geregeld. Bij het werk zijn tien projectmanagers betrokken. De krant zag vertrouwelijke documenten van de ministeries van Defensie en Algemene Zaken in. "Deze technische staf maakt onvoldoende onderscheid tussen een lemsteraak en een fregat welke onder alle omstandigheden en continue inzetbaar dient te zijn," schreven de onderzoekers.
Achtergrond: cadeau en betekenis
De Groene Draeck is een Lemsteraak die van 1956 tot 1957 werd gebouwd in de scheepsbouwhal van De Amsterdamse Scheepswerf G. de Vries Lentsch Jr. te Amsterdam. Beatrix kreeg de Groene Draeck in 1957 ter gelegenheid van haar achttiende verjaardag cadeau van het Nederlandse volk. De Staat schonk haar het onderhoud van het zeiljacht; het schip werd vernoemd naar de Vlieghende Groene Draeck, een oorlogsschip uit 1623 dat onder meer diende als het vlaggenschip van Maarten Tromp. Het plezierjacht bevat een mastschild met houtsnijwerk waarop het schip van Tromp staat afgebeeld.
Stichting Kroongoederen van het Huis Oranje-Nassau is eigenaar van de Groene Draeck en de bestuurder van deze stichting is de Drager van de Kroon. In 2007 ontstond voor het eerst discussie, toen bleek dat het ministerie van Defensie jarenlang het onderhoud had verzorgd. Het ministerie zei door te gaan met het onderhoud van het schip, omdat dit bij het aanbieden van het nationale geschenk was toegezegd.
Renovatie en technische toename van kosten
Het zeiljacht is sinds september 2021 uit de vaart voor groot onderhoud. Het gaat om een grootschalige renovatie en revisie van vrijwel het gehele schip. Het zeiljacht zal naar verwachting aan het eind van de zomer van 2022 vaarklaar zijn. In april 2023 heeft Prinses Beatrix het gerestaureerde zeiljacht De Groene Draeck weer in gebruik genomen, de Prinses voer van Stavoren naar Enkhuizen.
Bij de renovatie wordt het schip van binnen en buiten gestript, de romp wordt geconserveerd en installaties en inrichting waar nodig vervangen of hersteld. Tijdens het onderzoek blijkt dat het schip op meerdere punten niet langer aan de huidige veiligheidseisen voldoet. De renovatie wordt uitgevoerd door specialisten die bedreven zijn in ambachtelijk (hand)werk. Het houtsnijwerk vereist diepgaande kennis van houtsoorten en conservering, en voor het restaureren van delen van de tuigage is gerichte expertise noodzakelijk. Voor vele werkzaamheden, zoals herstel van de stalen romp, wordt gebruikgemaakt van experts m.b.t. Lemsteraken.
De kosten voor het onderhoud worden verantwoord bij het ministerie van Defensie zolang Beatrix gebruikmaakt van het schip. De kosten voor de grootschalige renovatie overschrijden het vijfjarenbudget (voor 2021-2025 het totaalbedrag van €435.000) van het ministerie van Defensie. De meerkosten worden gedragen door de eigenaar, Prinses Beatrix.
Kosten, budget en verantwoordelijke partijen
De renovatie werd uitgevoerd door een specialistische werf, omdat Defensie onvoldoende kennis en ervaring meer heeft met deze schepen. De renovatie blijkt duurder te zijn dan gepland; de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) maakte bekend dat de kosten voor de periode 2021-2025 het vastgestelde bedrag van €435.000 overschrijden. De teller voor het reguliere onderhoud stond deze week op exact €434.999 euro, wat de nieuwsgierigheid naar mogelijk onderschrijdingen of uitgaven zonder overschrijding verhoogt.
RTL-Nieuws meldde eerder al dat de onderhoudskosten structureel hoger waren dan in de jaarverslagen was voorgesteld. Premier Mark Rutte zou de Tweede Kamer structureel verkeerd hebben geïnformeerd: "Al jarenlang staan de kosten van de Groene Draeck voor zo'n 50.000 euro in de boeken. In werkelijkheid kost het onderhoud van het schip meer dan het dubbele." Kamerlid Ronald van Raak (SP) eiste opheldering. Premier Rutte gaf in 2015 schriftelijk aan dat het onderhoud in de jaren daarvoor 223.000 euro meer kostte dan voorzien. Toenmalig D66-leider Pechtold uitte verbazing over de stijging van de onderhoudskosten van 51.000 euro naar 95.000 euro.
Historisch kader en huidige status
De Groene Draeck werd gebouwd in de jaren 50 en kwam als cadeau aan Beatrix. De staat tekende bij de schenking het onderhoud toe aan de Prinses. Het schip heeft ondanks moderne technieken en 65 jaar onderhoud, corrosie en veroudering ondervonden. Het elektrische systeem en de gasinstallatie zijn verouderd, en het houten dek en de romp zijn aangepakt. Een belangrijk deel van het werk draait om het behoud van het houtsnijwerk en het traditionele ambacht.
De Groene Draeck is een cultureel-historisch waardevol schip met een prominente rol in het Nederlandse koninklijk huis. Het onderhoud wordt gezien als een balans tussen behoud van erfgoed en de realiteit van operationele kosten. De factuur voor grootschalige renovatie werd uiteindelijk deels gefinancierd door de eigenaar, Prinses Beatrix, terwijl het reguliere onderhoud bij het ministerie van Defensie blijft liggen zolang het schip door haar blijft worden gebruikt.
Overzicht van de belangrijkste punten
- De Groene Draeck is een lemsteraak, cadeau uit 1956-1957 aan Beatrix.
- Regulier onderhoud werd lange tijd verantwoord door Defensie; grootschalige renovatie overschreed budget.
- Renovatie vereist gespecialiseerde ambachtelijke kennis, waaronder houtsnijwerk en Lemsteraken-expertise.
- Beatrix bekostigde een deel van de meerkosten uit eigen zak; reguliere kosten blijven bij Defensie zolang zij het schip gebruikt.
- Kostenrapportages en persberichten roepen vragen op over transparantie en kostenbeheersing.
GPTV: Leeuwarden klaar om Groene Draeck te ontvangen
Suggesties voor verdere aandacht
Het verhaal roept vragen op over de financiën van koninklijke schepen en de rol van externe specialisten bij erfgoedrenovaties. Transparantie in kosten, afstemming tussen koninklijk huis en defensie, en professionele schattingen voor lange termijn onderhoud blijven relevante thema’s voor toekomstige onderzoeken.