Op de eindexpositie van het derde jaar keramiek kijkt een bezoekster verlekkerd naar het kleurenexperiment van Donca de la Fosse, afgestudeerde driejarige opleiding Keramiek. ‘Ik wil ook lekker experimenteren met kleur en gekke dingen doen. Ik gebruik altijd Botz-potjes. Ik heb zo genoeg van die Botz-potjes!’ Botz, Veka, Duncan, Mayco - noem de merken van standaard glazuren maar op. Bij mij gebeurt het op mijn eerste expositie; ik heb alles uitgestald en ben best wel trots. Vol vertrouwen kijk ik de expositiedagen tegemoet, met fijne gesprekken over mijn kunst. ‘Heb je Botz nr 9501 gebruikt?’ Dat is inderdaad Botz nr. 9501, Carnaval. Bij de tweede die naar Botz vraagt, begin ik al iets meer te balen. Aan het eind van de dag komt het inzicht: misschien moet ik geen Botz glazuur meer gebruiken, als het me zo irriteert. Hetgeen de volgende dag weer wordt goedgemaakt door de bezoeker die toch mijn ‘mandela’ schaal koopt, omdat ze de kleuren zo mooi vindt. Eind goed, al goed?
Begin bij wat je al weet! En ook bij je nieuwsgierigheid. Zelf ben ik begonnen met het aanbrengen van onderglazuren en bodystains. Werk met Bodystains, onderglazuren, (sinter-)engobes, goud-engobe. Bodystains zijn keramische kleurpigmenten die je ook op gebakken klei kunt aanbrengen. Onderglazuren en engobes breng je aan op leerharde klei. Tegenwoordig komen er steeds meer sinterengobes op de markt, die ze gewoon engobe noemen. Je hebt net als bij bodystains veel keuze in kleur. Er is zelfs al een goud-engobe op de markt gebracht. Voeg een oxide toe; een klein streepje toevoegen of inwassen in bewerkte huid van de gebakken klei. Daarna op sommige plaatsen wel glazuur en op andere plaatsen geen glazuur. Wisselen met mat en glans glazuur kan vreemde effecten opleveren die de gelaagdheid van je werk versterken.
Sommige oxides zijn wel giftig, dus handschoenen aan en mondkapje. Meng de standaard glazuren over elkaar heen. In de keramiek-groep van het afgelopen jaar was het over elkaar heen brengen van standaard glazuren een ware ontdekkingstocht. Nu kun je zeggen: dan zie je nog dat het een standaard glazuur is, maar toch was dat niet zo. Sommige glazuren reageren verschillend op de glazuur die eronder ligt. Botz, Veka, Mayco, Duncan krijgen verrassende effecten als je ze mengt. Olievlek was een favoriet in deze groep (Botz nr SN0481 of Art d’Argile GL-5035). Het gaat om het experimenteren. Belangrijk is daarbij wel dat je proefjes maakt. Maak proefplaatjes en documenteer wat je hebt gedaan. Proefplaatjes maken en die documenteren. Je hoeft het niet te doen, maar als je experimenteert, zijn de chemische reacties van twee glazuren toch niet zo als je verwacht; dat is zonde van je inspanning, je werk en je tijd. Of stel: je hebt een mooi resultaat behaald en je weet niet meer hoe je dat verkregen hebt. Wissel ze uit met andere keramisten.
Zodra je eenmaal begint met experimenteren met kleur en gelaagdheid in je werk, worden er veel mogelijkheden zichtbaar. Soms wil je wat je hebt ontdekt voor jezelf houden. Aan de andere kant: er is zoveel te experimenteren en te ontdekken. Je kunt het niet allemaal alleen ontdekken. Het lijkt soms ook wel dat hoe meer je erover leert, hoe minder je ervan weet. Als je ooit een beschadigde tegel hebt gehad of te maken hebt gehad met ongelakte tegelranden, weet je hoe vervelend het kan zijn om een duurzame oplossing te vinden. Gelukkig is er een eenvoudige en effectieve manier om deze problemen aan te pakken: koudglazuur. Koudglazuur is een veelzijdig product dat wordt gebruikt om beschadigd tegelwerk te repareren en ongelakte tegelranden van een beschermende glazuurlaag te voorzien. Het is beschikbaar in verschillende kleuren en wordt geleverd in potjes van 30 ml met een klein kwastje voor precieze toepassing.
- Voorbereiding: Zorg ervoor dat het oppervlak schoon en droog is voordat je begint.
- Aanbrengen: Gebruik het bijgeleverde kwastje om het koudglazuur direct uit het potje aan te brengen op de beschadigde plek of de ongelakte rand.
- Droogtijd: Koudglazuur droogt snel; exacte droogtijd varieert afhankelijk van omgevingstemperatuur en dikte van de aangebrachte laag.
We begrijpen dat het vinden van de perfecte kleur soms een uitdaging kan zijn. Gelukkig is het mogelijk om verschillende kleuren koudglazuur te mengen om de gewenste tint te bereiken. Naast het repareren van tegels en ongelakte randen, kan koudglazuur ook worden gebruikt voor andere oppervlakken, zoals wastafels en toiletpotten. Met koudglazuur kun je eenvoudig kleine beschadigingen herstellen en je tegels en andere oppervlakken er weer als nieuw uit laten zien. Het is een handige oplossing die veel tijd en moeite kan besparen. Dus waar wacht je nog op?
Hoe je klei aan klei vastmaakt, dat is iets waar ik me lang het hoofd over gebroken heb. An, een keramiste, vertelde het me en het was een eye-opener. Hier komt de methode: hiervoor gebruik je slib. Je maakt krasjes op beide delen, doet er slib op, duwt ze tegen elkaar en werkt het verder af. Eerst zorg je voor kwalitatief goed slib. Niet moeilijk!
MANIER 1: Voor wie direct wil beginnen kleien. Neem een potje, doe er wat klei in en wat water. Roer totdat de klei in het water oplost. Beperk de hoeveelheid water zodat het niet te vloeibaar wordt. Je kunt tijdens het roeren wat water afgieten.
MANIER 2: Voor wie wat meer tijd heeft: vertrek van gedroogde kleistukjes. Verzamel droge stukjes, droog ze en maal ze fijn. Meng met wat water tot een papje. Begin met een kleine hoeveelheid water en voeg toe tot de gewenste consistentie is bereikt. Het mag een dikke pasta zijn; kies verschillende diktes slib voor verschillende toepassingen. Houd rekening met krimpverschillen tussen kleisoorten; gebruik slib van dezelfde soort klei om scheuren te voorkomen.
Voordat je gaat glazuren, moet het biscuit gebakken werkstuk schoon en droog zijn; de oppervlaktes moeten glad en vrij van oneffenheden zijn. Licht opschuren kan, maar vermijd stof, draag een stofmasker en werk buiten. De handen zijn schoon of draag handschoenen om vlekken door natuurlijke oliën te voorkomen. Maak het werkstuk schoon met een licht vochtige spons; eventueel onder water afspoelen en volledig laten drogen. Bodemuitparingswas aanbrengen voorkomt dat het werkstuk aan de oven blijft plakken en zorgt voor een juiste afwerking. Kies een glazuur dat past bij de klei en de baktemperatuur; voor grote aantallen werkstukken kun je het beste eerst een testbak doen.
Glazuur grondig mengen en zeven voordat je het aanbrengt om onzuiverheden te verwijderen. Er zijn verschillende methoden om glazuur aan te brengen: kwast, dompelen, of gieten. Enkele tips: gebruik bij voorkeur maar één glazuur per keer; te veel gelijktijdig gebruik kan uitdroging, schiften of verwarring veroorzaken. Als je met een kwast werkt: hou de kwast goed gevuld en dekkend, beweeg in verschillende richtingen om strepen te voorkomen. Dompelen: roer het glazuur goed door en dompel het werkstuk kort onder, enkele seconden is vaak genoeg. Gieten: probeer overlap te minimaliseren om ongelijke dikte te voorkomen. Mocht je te dikke plekken krijgen, laat het glazuur drogen en schraap overtollig materiaal weg.
Eens het glazuur is aangebracht, laat het werkstuk volledig drogen voordat je het bakt. Laat het op kamertemperatuur komen; voorkom dat het nog koud is bij het inbrengen in de oven. Bescherm de oven met een batwash, gebruik ovenplaten en stelpasta om te voorkomen dat werkstukken aan elkaar of aan de oven blijven plakken. Zo krijg je de beste resultaten. Voor wie dieper in de materie wil duiken: er is de cursus Op glazuuravontuur; een aanrader. Maar met de tips in dit artikel kun je alvast zelfstandig aan de slag.
De fabrikant heeft een koudglazuur in de handel gebracht; hierin zitten kunstharsen met verharder die gekleurd kunnen worden en op verschillende ondergronden kunnen worden aangebracht. Voor sommigen roept dit vragen op over het verschil tussen glazuur en koudglazuur. Koudglazuur heeft niets met keramisch glazuur te maken; het is een palet van kunstharsen met verharder die op diverse ondergronden kan worden toegepast. Dit gesprek over materialen kan helpen om misverstanden op te helderen. Daarnaast wordt genoemd dat papieren pulp als afwerking ook opties biedt: minder energieverbruik, recyclen van oud papier en mogelijk een mix met olieverf of acrylverf en koudglazuur. De rest van het debat gaat over voorkeuren en toepassingen, inclusief het afwerken van keramiek met alternatieve materialen zoals terra sigillata, oxides en pigmenten. Het traditionele glazuren- en stookproces blijft echter een kernonderdeel van keramiek; het openen van de oven na een gladbrand blijft het meest spannende moment van het proces. Historisch gezien bestaat glazuurtraditie al duizenden jaren en blijft het een mystieke aantrekkingskracht houden, mede doordat de exacte uitkomst van glazuur niet vooraf zichtbaar is en afhangt van veel variabelen zoals klei, temperatuur en dikte van de laag.
Tot slot: persoonlijk verslagde ik dat het ontwikkelen van eigen glazuren oneindige mogelijkheden biedt - kleur, glans, craquelé en textuur zijn volledig in eigen hand. Als je zelf keramiek glazuren gaat samenstellen of commercieel samengestelde glazuren gaat gebruiken, let dan goed op de verpakkingsinformatie van de grondstoffen en werk hygiënisch en stofvrij. Drink, eet of rook niet tijdens het werken met deze grondstoffen.
tags: #koudglazuur #afwerking #boetseerklei