Kurk isolatie is een absolute uitblinker wanneer het gaat over bio-ecologische bouwmaterialen.
Van productie tot recyclage legt kurk een uitzonderlijk duurzaam traject af.
Kurk isolatie kan zelfs gemaakt worden van gerecycleerde wijnkurken.
Kurk isolatie, en eigenlijk alle kurk, wordt gemaakt van de bast van de kurkeik.
Deze eik groeit in het mediterrane zeegebied en stelt vrij specifieke eisen aan zijn leefomgeving.
De boom wordt gemakkelijk 150 jaar oud, waarbij de bast elke 9 à 12 jaar verwijderd kan worden.
Deze dikke laag schors dient als bescherming tegen bosbranden in het hete klimaat, en groeit na het verwijderen gewoon terug.
No trees were harmed in the making of this insulation material.
Van productie tot recyclage legt kurk een uitzonderlijk duurzaam traject af.
In eerste instantie wordt de bast heel voorzichtig verwijderd van de kurkeik, zodat die daarna opnieuw kan aangroeien zonder dat dit het milieu belast.
Integendeel: kurkeikenbossen gaan bodemerosie tegen en zijn goed voor de biodiversiteit van de omgeving.
Doordat de bomen niet geveld moeten worden om de schors te oogsten, komt er geen CO2 vrij.
Na de oogst worden de basten nog een half jaar tot een jaar te drogen gelegd, waarna ze vermalen worden.
Deze stukjes worden onder hoge temperatuur gestoomd, waarbij ze gaan uitzetten of wel ‘expanderen’.
Tijdens het stomen komt de hars die van nature aanwezig is in de bast vrij, waardoor de kurkkorrels aan elkaar blijven kleven.
Bij de productie van kurk isolatie komen er dus geen extra lijmmiddel of chemische stoffen aan te pas.
De kurkplaten worden verscheept en ingezet op allerlei plaatsen en momenten tijdens het bouwproces.
Bovendien kan kurk meermaals gerecycleerd worden, zonder materiaal- of kwaliteitsverlies.
Kurk is een uiterst veelzijdig materiaal met uitstekende isolerende en vochtwerende eigenschappen.
kurk isolatiemateriaal is hergroeibaar én 100% recycleerbaar.
kurk is van nature waterafstotend en erg bestendig tegen rot.
Dit maakt het isolatiemateriaal erg geschikt voor toepassingen waar isolatie in contact kan komen met vocht.
kurk isolatie is heel gemakkelijk te plaatsen door zijn sterkte en veerkracht.
Kurk komt in verschillende vormen voor: als platen, als korrels, of als spuitbaar materiaal (spuitkurk) en kent daardoor veel verschillende toepassingen.
Kurk geeft geen chemische stoffen vrij in het binnenmilieu.
Kurk isolatie is niet goedkoop.
Er zijn andere ecologische isolatiematerialen die goedkoper zijn, maar die hebben niet dezelfde technische eigenschappen.
Hoewel kurk waterafstotend is, kan onbehandelde kurk toch schimmelen in erg vochtige ruimtes of bij langdurig contact met water.
De brandklasse: geëxpandeerde kurk heeft een brandklasse E, wat staat voor zeer brandbaar.
Kurk isolatie heeft veel verschillende toepassingen.
Afhankelijk van welk type materiaal je gebruikt (zoals bv. platen of korrels) en waar je het plaatst, zal het makkelijker of moeilijker zijn om het zelf te doen.
Dakisolatie in kurk is bijvoorbeeld gemakkelijker zelf te plaatsen, aangezien je de kurk platen simpelweg op de lattenconstructie kan timmeren.
Bij het plaatsen van kurk isolatie komen er gelukkig geen giftige stoffen vrij.
Het is geen gemakkelijke opdracht om situaties te vinden waarin je beter geen kurkisolatie plaatst.
Alleen als je budget beperkt is opteer je beter voor een ander materiaal.
Kurk is een materiaal dat waarschijnlijk vanaf het eind van de negentiende eeuw in Nederlandse gebouwen is toegepast.
In eerste instantie als isolatiemateriaal, vanaf de jaren 1960 vooral als wand-, vloer- of plafondafwerking.
Door onder andere slijtage, veranderingen in stijl en doordat bitumen als bindmiddel is gebruikt, verdwijnt steeds meer kurk uit gebouwen.
Dit artikel gaat in op de geschiedenis en toepassingen van kurk in gebouwd erfgoed en draagt daarmee bij aan herkenning en waardering van dit materiaal.
Kurk wordt gewonnen uit het periderm. (Bron: naar Pereira 2007, Fig 1.1 en Fig Afb. 3).
Kurk wordt gevormd door lege, gesloten cellen.
Door de gesloten celstructuur ontstaan een soort luchtkamers.
Dat maakt kurk licht, met een lage warmtegeleidingscoëfficiënt, waardoor het goed als thermisch isolatiemateriaal gebruikt kan worden.
Deze structuur helpt ook bij akoestische isolatie.
De samenstelling en opbouw van kurk zorgen ervoor dat het niet snel vlam vat en brandvertragend werkt.
Verder is een belangrijke eigenschap van kurk de grote veerkrachtigheid, die ontstaat door de combinatie van suberine en lignine in de celwand.
Een van de belangrijkste toepassingen van kurk is als thermisch en akoestisch isolatiemateriaal.
Halverwege de twintigste eeuw namen de synthetische polymeren deze toepassing grotendeels over, door de bloei van de chemische industrie.
Kurk kan veel verschijningsvormen hebben, van vormstuk tot plaat.
Daarnaast is kurk ook decoratief gebruikt, vooral vanaf eind jaren 1960 op vloeren, wanden, plafonds en interieuronderdelen in woningen.
De meest voorkomende producten en toepassingen in historische gebouwen worden hier beschreven.
In 1842 werd geopperd om vensters en deuren luchtdicht af te sluiten met een reep kurk van een duim breed.
En in 1958 werd kurk ingezet bij de toepassing van ‘structural glass’, ofwel niet-transparant glas dat als bekleding van gevels werd gebruikt.
Wanneer men cilindrische kurken als flessenstopper uit een reep boombast snijdt, blijven er onhandig gevormde resten over.
Dit afval, samen met lagere kwaliteiten kurk, speelt een belangrijke rol in de kurkindustrie.
Zo vulde men er spouwmuren mee.
In de achttiende eeuw gebeurde dat bij ijsopslagplaatsen, met onder meer turfmolm, zaagsel en kurkbrokken.
Rond 1900 met kurkafval, dat rond 1920 ook tussen dubbele vloeren werd gebruikt als geluidwerend materiaal.
Vanaf 1863 werd gemalen kurk (ook wel kurkmeel genoemd) als grondstof toegevoegd in linoleum, dat men in 1900 aanprees als een “de warmte slecht geleidend en het geluid dempend vloerbekleedsel”.
Eind negentiende eeuw vormde kurk gemengd met asbest, gips en cement een isolerende substantie die op voorwerpen gestreken kon worden.
De eerste geëxpandeerde kurkkorrels voor thermische isolatie werden in 1923 geproduceerd, op een vergelijkbare manier als nu.
Deze korrels kun je als toeslagstof gebruiken in pleisterwerk op basis van kalk of cement, in plaats van zand.
Rond 1968 werden geëxpandeerde kurkkorrels, nadat ze met bitumen waren geïmpregneerd, voor thermische en akoestische isolatie verwerkt als vulstof in beton en estrichlagen.
Bij het onderzoeken van historisch isolatiemateriaal is het dus goed mogelijk dat zich daarin een vorm van kurk bevindt.
Kurksteen is een verzamelnaam voor kurkafval dat in een bepaalde vorm is gegoten of geperst.
Hoe grover de deeltjes en hoe minder ze zijn samengeperst, hoe slechter de warmtegeleiding.
Waarschijnlijk ontleent kurksteen zijn naam aan één van de eerste toepassingen, namelijk als kunstmatige (bak)steen.
De firma Grünzweig & Hartmann uit Duitsland patenteerde in 1880 kurkstenen in de vorm van bakstenen.
Gemalen kurkafval werd vermengd met een bindmiddel en samengeperst.
In Nederland werd kurk wel in kleine fabriekjes verwerkt tot isolatiemateriaal.
De kurkfabriek van Kuiken in Dronrijp deed dat in de vorm van platen en vormstukken voor buisisolatie, vanaf 1921 bijna negentig jaar lang.
Geëxpandeerd kurk werd geproduceerd door N.J. Bouvet’s Kurkplatenfabriek in Schiedam.
H. Geerdink was tot 1986 een kurkfabriek in Beekbergen met veel kurkproducten.
Kurk is een ecologische isolatiemateriaal met uitstekende isolerende en vochtwerende eigenschappen.
Het is een uiterst veelzijdig materiaal en hierdoor voor allerlei isolatiedoeleinden geschikt.
Kurk is beschikbaar in plaatvorm of in korrels.
De kurkplaten zijn geschikt om te gebruiken bij muur-, dak- of vloer-isolatie.
Door de goede vochtwerende eigenschappen kan kurk in omgevingen waarbij risico op vocht indringing bestaat zoals in dakconstructies, muren, etc.
Kurk is een materiaal dat er zeer milieuvriendelijk is.
Wat is kurkisolatie? Kurkisolatie wordt gewonnen uit de schors van de kurkeik.
Die boom groeit rond de Middellandse Zee en Portugal is veruit de grootste producent.
Het bijzondere: de schors wordt om de negen tot twaalf jaar voorzichtig van de stam verwijderd, waarna die gewoon weer aangroeit.
De boom heeft er geen last van en kan dit makkelijk 150 jaar volhouden.
Na het oogsten rust de schors eerst een jaar. Daarna wordt het gekookt, vermalen tot korrels en onder hoge druk en stoom geëxpandeerd in een autoclaaf.
Tijdens dat proces komt suberine vrij, een natuurlijke hars die de korrels aan elkaar bindt.
Klinkt technisch, maar het komt erop neer dat er geen kunstmatige lijmstoffen of chemicaliën bij kijken.
Puur natuur, van begin tot eind.
Het productieproces van kurk | Miljoenen bomen worden gekapt om tonnen kurk te produceren
Kurk is dus biobased en beschikbaar als plaat, als korrel en op rol.
Platen zijn het meest gangbaar voor muur-, dak- en vloerisolatie.
Met korrels vul je holle ruimtes op, zoals de ruimte tussen een plafond en de vloer erboven.
Voordelen van Kurkisolatie: Thermisch sterk: Een lambda-waarde van 0,038 tot 0,040 W/mK.
Waterafstotend: Kurk neemt vrijwel geen vocht op en is daardoor ook bruikbaar in kelders, badkamers en andere vochtige ruimtes.
Houdt warmte buiten in de zomer: Door de hoge warmteopslagcapaciteit houdt kurk zomerse hitte langer tegen dan vrijwel elk ander isolatiemateriaal.
Geluidsdempend: De celstructuur van kurk absorbeert geluid en trillingen goed.
Brandwerend: Brandklasse B2, dus lastig ontvlambaar. Bij brand komen er geen giftige dampen vrij.
Drukvast: Kurkplaten kun je direct op gevels of vloeren plaatsen zonder dat ze onder belasting indrukken.
Lange levensduur: Kurk rot niet, wordt niet aangetast door schimmels of ongedierte en de isolatiewaarde blijft jarenlang stabiel.
Prettig om mee te werken: Geen jeuk, geen stof, geen beschermende kleding. De platen zijn licht en makkelijk op maat te zagen.
Recyclebaar en composteerbaar: Geen synthetische toevoegingen, geen formaldehyde, geen chemische brandvertragers. Na de levensduur kun je het gewoon opnieuw verwerken of composteren.
Nadelen van kurk als isolatiemateriaal
Kurk is geen wondermiddel. Er zitten ook duidelijke nadelen aan.
Prijzig: Reken op €25 tot €40 per vierkante meter voor platen van 30 tot 50 mm dik, exclusief plaatsing.
Een dikkere laag nodig: Om dezelfde Rd-waarde te halen als PIR of PUR heb je aanzienlijk meer centimeters nodig.
Gewicht: Kurk is zwaarder dan veel andere isolatiematerialen.
Niet lokaal geproduceerd: Kurkeiken groeien alleen rond de Middellandse Zee.
UV-gevoelig: Onbeschermd kurk aan de buitenkant van een gevel breekt op termijn af door UV-straling. Een afwerklaag is bij buitentoepassingen noodzakelijk.
Toepassingen van kurkisolatie: Dakisolatie, Muurisolatie, Vloerisolatie, Geluidsisolatie.
Isoleren met kurk: Kurk is 100% natuurlijk, bijzonder sterk en vochtbestendig waardoor het ideaal is voor constructies met een verhoogd vochtrisico.
Kurk isolatie is beschikbaar in vaste panelen of korrels. Deze laatste zijn geschikt om holle ruimtes en roosteringen te vullen.
Bij de productie van geëxpandeerde kurk worden 100 % natuurlijke kurkkorrels vermalen en geëxpandeerd.
Kurk wordt gebonden in stevige en drukvaste isolatieplaten, die geschikt zijn voor plaatsing op een gevel of vloer.
Kurkisolatie wordt toegepast als platen voor de isolatie en afwerking van wanden, daken en vloeren.
De platen zijn makkelijk te verzagen en niet zwaar, en kunnen zelfs op een ondervloer gelijmd worden.
Benieuwd naar de prijs van kurkisolatie voor renovatie of nieuwbouw? Isolatieplaten uit kurk zijn beschikbaar in verschillende diktes en densiteiten, afhankelijk van de gewenste toepassing.
Ja, kurk is bijzonder waterafstotend en vocht- en rotbeschermend waardoor vochtige ruimtes zoals badkamers en keukens perfect met kurk geïsoleerd kunnen worden.
De warmteopslagcapaciteit of volumieke warmtecapaciteit is het vermogen van een materiaal om warmte op te slaan.
Hoe hoger de warmteopslagcapaciteit van een isolatiemateriaal, hoe beter de bescherming tegen hitte in de zomer.
Concreet slaat het isolatiemateriaal de warmte dan langer op vooraleer deze afgegeven wordt aan de binnenruimte.