De λ-waarde (lambda-waarde) geeft de warmtegeleiding van het materiaal aan, bijvoorbeeld van baksteen, beton, hout, metaal, minerale wol. Hoe lager de λ-waarde, des te beter het materiaal isoleert, dus hoe groter de isolatiewaarde. De λ-waarde geeft aan hoeveel watt energie er door één vierkante meter materiaal van één meter dik gaat bij een temperatuurverschil van één graad Kelvin tussen beide buitenzijdes. De lambda waarde wordt uitgedrukt in watt per meter kelvin, oftewel W/mK. Deze eigenschap is intrinsiek aan het materiaal en houdt geen rekening met de dikte van het isolatiemateriaal zelf. Een lagere λ-waarde betekent dus een beter isolerend vermogen.
Algemene termen en concepten
De warmtegeleidingscoëfficiënt λ drukt uit hoeveel energie per seconde door een vlak van 1 m2 gaat bij een dikte van 1 m, per Kelvin temperatuurverschil tussen beide zijden van het vlak. Warmtegeleiding is een eigenschap van het materiaal zelf; de λ-waarde houdt geen rekening met de dikte van het (isolatie)materiaal zelf. De aanduiding λd houdt in: λ declared (afhankelijk van het type materiaal). De aanduiding λcalc of λreken of λr houdt in: λ calculated (afhankelijk van de constructie), ook wel rekenwaarde genoemd (de rekenwaarde is vaak ca. 20% hoger dan de declared waarde, dit geldt vooral voor materialen die nat kunnen worden en daardoor minder goed isoleren).
We gebruiken hieronder de declared-variant; verschillende bronnen geven vaak verschillende waarden (afhankelijk van leverancier, rekenwaarde of laboratorium, droog of nat, verschillen in volumieke massa, toevoegingen e.d.). De DoP van het specifieke product van een fabrikant moet uitsluitsel geven. Als geen aparte waarden vermeld zijn voor droog en nat wordt altijd droog verondersteld (of in ieder geval binnenshuis bij kamertemperatuur).
De onderstaande tabel geeft een aantal waarden van de warmtegeleidingscoëfficiënt, waarbij geldt: een paar honderdsten betere lambda is niet eens zo belangrijk; geschiktheid voor de toepassing en vooral een vakkundige uitvoering is vaak relevanter. De rekenwaarde wordt aanbevolen om te gebruiken in plaats van de declared waarde. De milieubelasting is hier niet meegenomen omdat die zeer discutabel wordt bepaald. Bij de berekening van de Rtotaal speelt ook de Rsi en Rse een rol; vandaar dat de Rtotaal-waarde van een enkel glas niet 0,004/0,8=0,005 is, maar 1/0,175 ≈ 5,7.
Belang van λ-waarde en Rd-waarde
De lambda-waarde geeft de warmtegeleiding van het materiaal aan; hoe lager deze waarde, des te beter is het isolerende vermogen. De Rd-waarde geeft de warmteweerstand van een isolatiemateriaal aan en laat zien hoe goed een isolatiemateriaal van een bepaalde dikte isoleert; hogere Rd-waarde betekent beter isoleren. DeRd-waarde wordt berekend als dikte gedeeld door lambda. Bijvoorbeeld: heeft een PIR-plaat een lambda waarde van 0,024 W/mK en een dikte van 0,10 meter, dan is de Rd-waarde 0,10 ÷ 0,024 = 4,17 m²K/W. Hoe hoger de Rd-waarde, hoe beter de isolatieprestatie.
De λ-waarde bepaalt de kwaliteit van het materiaal en de Rd-waarde laat zien wat die kwaliteit betekent in de praktijk. Samen geven ze een compleet beeld van de thermische isolatie. Als u een huis wilt isoleren, kan de keuze tussen materialen met verschillende λ-waarden afhangen van beschikbare ruimte, budget en gewenste Rc-waarde.
Vergelijking van populaire isolatiematerialen
Piepschuim (EPS) heeft een λ-waarde van ongeveer 0,033 - 0,042 W/mK, wat duidt op een zeer goede isolatiewaarde voor dunne lagen en beperkte ruimte. Glaswol en steenwol hebben λ-waardes rond 0,031 - 0,044 W/mK, wat nog steeds hoogwaardig is maar iets minder efficiënt dan PIR/PUR. XPS (extruded polystyrene) heeft doorgaans λ rond 0,028 - 0,038 W/mK. PIR en PUR hebben λ-waardes tussen 0,022 en 0,024 W/mK en leveren daarmee de hoogste isolatiewaarde per centimeter pit. Aerogel heeft de hoogste isolatiewaarde met λ tot ongeveer 0,013 W/mK, maar de prijs en praktische toepasbaarheid beperken het gebruik in gewone woningbouw.
Bij binnenhuisisolatie kan een lage λ-waarde betekenen dat minder dikte nodig is om dezelfde Rc-waarde te halen. PIR en PUR leveren de beste combinatie van hoge isolatiewaarde en redelijke prijs; EPS is vaak de goedkoopste optie en voldoende in droge situaties met voldoende ruimte. XPS combineert goede isolatie met waterbestendigheid, wat gunstig kan zijn bij vochtige toepassingen. Aerogel biedt uitzonderlijk hoge isolatiewaardes maar is duur en bros.
Lijst met λ-waardes en toepassingen
- PIR-platen: λ ongeveer 0,022 - 0,024 W/mK; uitstekende isolatiewaarde in dunne platen.
- PUR-hardschuim: λ ongeveer 0,022 - 0,028 W/mK; vergelijkbaar met PIR.
- EPS (piepschuim): λ ongeveer 0,031 - 0,045 W/mK; veel gebruikt en goedkoop.
- XPS: λ ongeveer 0,028 - 0,038 W/mK; betere vochtbestendigheid.
- Glaswol/Steenwol: λ ongeveer 0,031 - 0,044 W/mK; goede akoestische eigenschappen en brandveilig.
- Cellenglas, Papiervlokken, Kurk, Hennep, Vlas, Schapenwol: λ-waardes variëren, typisch 0,035 - 0,042 W/mK voor natuurlijke materialen.
Toepassingsadviezen en praktische tips
Dampschermen en luchtdichting blijven essentieel ondanks de goede prestaties van isolatiematerialen. Voor binnenisolatie is de Rd-waarde door dikkte en lambda-waarde cruciaal bij het bepalen van de benodigde dikte voor gewenste Rc-waarde. Bij beperkte ruimte kan een materiaal met lage lambda-waarde (zoals PIR) een grotere Rd-waarde per centimeter geven, wat ruimtebesparend is. Bij minder ruimte en hogere budgetten kan PIR/PUR de voorkeur hebben vanwege de hoge isolatiewaarde per centimeter. Dampschermen en luchtdichting blijven essentieel ondanks de goede prestaties. PIR zelf is al vrij dampdicht door de gesloten celstructuur, maar naden en doorgangen vragen aandacht.
De keuze tussen PIR, PUR, EPS en XPS hangt af van ruimte, prijs en toepassingen. PIR en PUR leveren vaak de hoogste isolatiewaarde per centimeter; EPS is goedkoper maar heeft doorgaans een iets lagere isolatiewaarde per centimeter. Aerogel biedt de beste isolatie maar is prijzig en minder praktisch voor alledaagse toepassingen. Voor woningen of projecten waarbij ruimte een kritieke factor is, kan PIR de beste combinatie bieden; bij grotere ruimten kan EPS geschikt zijn voor kostenoptimalisatie; vochtwerende omstandigheden kunnen XPS een verstandige keuze maken.
Wat is de Rd-waarde van isolatie?
Samenvatting en praktische berekeningen
De algemene formule is: Rtotaal = Rc-waarde + Rsi + Rse; lambda bepaalt de kwaliteit van het isolatiemateriaal zelf en dikte bepaalt het totale warmteverlies via Rd = d / λ. Voor 10 cm isolatie met λ = 0,022 W/mK is de Rtotaal factor significant lager dan bij materialen met hogere λ-waarden bij dezelfde dikte. Wanneer u gaat isoleren, is het verstandig om de berekening te maken met de rekenwaarde van λ en de gewenste Rc- of Rd-waarden in gedachten. De λ-waarde is een maat voor de warmtegeleiding van het materiaal; een lagere waarde betekent minder warmteverlies. De Rd-waarde laat zien hoeveel warmte er per vierkante meter bij een bepaalde dikte wordt tegengehouden; hoe hoger, hoe beter.
| Materiaal | λ-waarde (W/mK) | Opmerkingen |
|---|---|---|
| PIR-platen | 0,022 - 0,024 | Hoogwaardige isolatie; dunne platen mogelijk |
| PUR | 0,022 - 0,028 | Vergelijkbaar met PIR |
| EPS | 0,031 - 0,045 | Goedkoop; weinig ruimte nodig |
| XPS | 0,028 - 0,038 | Goede vochtbestendigheid |
| Glaswol | 0,031 - 0,044 | Goede akoestiek; dampopen |