De Leopoldskazerne in Gent, ooit een afgesloten militaire enclave en verdedigingsbastion aan de binnenring, heeft een ingrijpende transformatie ondergaan. Een volledige renovatie en opwaardering heeft de site getransformeerd tot een open stadswijk, met ruimte voor diverse functies zoals de diensten van de provincie Oost-Vlaanderen, woonblokken en een hotel.
"We hebben de infrastructuur helemaal opengetrokken tot een toegankelijk en groen geheel," verklaart architect en zaakvoerder Jan Mannaerts van 360 Architecten. Hij benadrukt dat de conversie van het oudere gedeelte niet bedoeld was om een contrast te creëren, maar juist om hedendaagse architectuur toe te voegen tot een sterk geheel. Om de eclectische architectuur van de bestaande delen tot zijn recht te laten komen, werd gekozen voor een donkerbruine kleurzetting van het aluminium schrijnwerk.
Een Nieuw Stedelijk Weefsel
De historische Leopoldskazerne, gebouwd eind 19e en begin 20e eeuw in romantisch-eclectische stijl, was oorspronkelijk een ommuurd militair complex. Na de Tweede Wereldoorlog verloor de site haar militaire rol. De reconversieopdracht was duidelijk: een zwaar verdedigingsbolwerk transformeren tot een uitnodigend stedelijk kwartier. Het ontwerpteam doorbrak de gesloten vijfhoekige perimeter op strategische plekken, waardoor de site doorwaadbaar werd.
De nieuwe invulling volgt het oorspronkelijke vijfhoekige plan. Langs de Charles de Kerchovelaan bevindt zich het nieuwe Provinciehuis van Oost-Vlaanderen, terwijl het JAM-hotel in de achterliggende vleugel is ondergebracht. In de historische gebouwen die het paradeplein omsluiten, zijn appartementen gerealiseerd. Nieuwe stadswoningen vervolledigen het woonprogramma langs de straten Eekhout en Kattenberg. Een verzonken patio huisvest ateliers en logistieke functies, met daaronder een meerlagige ondergrondse parking.
Groene Ruimtes en Publieke Functies
Verschillende groene ruimtes vormen het kloppende hart van het project. Centraal ligt het vergroende Paradeplein, dat getransformeerd is tot een rustgevende groene stadskamer. Langs de residentiële vleugels zorgen twee collectieve tuinen voor groene tussenzones die ontmoeting stimuleren.
Het Provinciehuis, ontworpen door Sergison Bates architects en 360 architecten, is een rijke mix van ruimtes in de bestaande zuidelijke vleugel en een nieuwe uitbreiding. Het gebouw brengt diverse functies samen, waaronder een café-bistro, auditorium, raadzaal, kantoren, les- en vergaderruimtes en een publiek informatiepunt van Defensie.
De residentiële ontwikkeling, ontworpen door B2Ai, richt zich op gedeeld gebruik en collectieve voorzieningen. De 80 appartementen en 10 eengezinswoningen beschikken over gemeenschappelijke dakterrassen, tuinen en een kluskelder, wat bijdraagt aan een woonomgeving waarin buren elkaar ontmoeten. In de achterste vleugel opende het derde JAM-hotel, eveneens gerenoveerd door B2Ai.
Deze programmatische diversiteit maakt van De Kazerne een kleine stad op zich, waar overdag en ’s avonds activiteit heerst: van werken en leren tot wonen, logeren en ontspannen.
Duurzaamheid en Erfgoedbehoud
De volledige site, goed voor ongeveer 44.000 m² programma bovengronds, is opgenomen in de Inventaris Bouwkundig Erfgoed. De reconversie vertrekt vanuit het respectvol hergebruik en de versterking van de bestaande architectuur. De gebouwen en gevels zijn maximaal geïsoleerd zonder verlies van erfgoedwaarde.
De renovatie van de Leopoldskazerne stuitte op de uitdaging om duurzaamheidseisen te combineren met het behoud van cultureel erfgoed. De buitengevels, bestaande uit vorstgevoelige bakstenen, moesten behouden blijven vanwege hun erfgoedwaarde. Dit bracht complicaties met zich mee, omdat de isolatie aan de binnenzijde moest worden aangebracht om vorst- en vochtschade te voorkomen.
Geothermie voedt het Provinciehuis, dat ook voorbereid is op aansluiting op een stadswarmtenet. Regenwater wordt opgevangen, vertraagd geïnfiltreerd en waar mogelijk hergebruikt. De ontharde binnenruimtes en doordachte beplanting vergroten het infiltratievermogen en stimuleren biodiversiteit. De bovengrondse ruimte is autovrij gehouden, met ruime fietsenstallingen en ondergrondse logistiek als aanvullende troeven.
Samenwerking en Innovatieve Materialen
Het Design & Build project werd geleid door de aannemer Democo, die Reynaers Partner Lootens inschakelde als specialist in complexe aluminium toepassingen. Koen Desmet, technisch commercieel verantwoordelijke bij Lootens, gaf aan dat gekozen werd voor de verschillende profielreeksen van Reynaers Aluminium omdat deze, zowel technisch als esthetisch, het beste resultaat leverden. Omwille van de thermische eisen werd telkens opteerde voor de HI-versie.
Kurt Van Den Bergh, Technical Manager Belux bij Reynaers Aluminium, voegde hieraan toe: "Zeker bij dit type van projecten, waar een logische link moet gemaakt worden tussen de historische gebouwen en de nieuwe realisaties." Voor de ramen van het renovatiedeel koos de architect voor de ultraslanke en steel-look profielen SlimLine 38-hoge isolatie (HI) in de designvariant Ferro. Deze ramen zijn uitgevoerd in de kleur Anodic Brown, uit de anodic look collectie van Axalta, die het uiterlijk van geanodiseerd aluminium nabootst en de esthetische voordelen van anodisatie combineert met de technische voordelen van een poederlak.
De ramen van het nieuwbouwgedeelte zijn uitgevoerd in het hoogwaardige en eigentijdse raam- en deurprofiel MasterLine 8-hoge isolatie (HI). Daarnaast is het geavanceerde vliesgevelsysteem ConceptWall 50-hoge isolatie (HI) gebruikt in de onderstructuur van de nieuwbouw, wat onbeperkte designvrijheid en sterke energieprestaties biedt.
B2Build Academy verenigt het volledige bouwteam, omdat discipline-overschrijdend denken de beste garantie is voor toekomstgerichte oplossingen. Zij bieden kennis en inspiratie, trends en evoluties, en zetten in op kennisdeling, samenwerking en dialoog tussen alle actoren binnen de bouwsector.
De vernieuwde Kazerne is vandaag een volwaardig stadsdeel dat opnieuw een betekenisvolle plaats inneemt in het collectieve geheugen van Gent. In dit open stadsblok komen waardevol erfgoed, groene buitenruimte, toegankelijke publieke dienstverlening, duurzaam toerisme, wonen voor verschillende generaties en duurzame technieken samen. De transformatie van de Leopoldskazerne is een voorbeeld van hoe erfgoed en moderne architectuur kunnen samengaan, en hoe zorgvuldig geplande renovaties een positieve impact kunnen hebben op de stad en haar inwoners.
tags: #leopoldskazerne #gent #renovatie