Valbeveiliging wordt gebruikt om verwondingen door vallen te voorkomen. Een val kan overal gebeuren, ook als er gewoon op de grond gewerkt wordt. Maar in het algemeen geldt dat als de werkplek hoger is, het risico van een val toeneemt. Ook maakt het uit wat er onder de werkplek is. Vanaf 2,50 meter spreekt men van werken op hoogte. Valgevaar dient altijd - bij elke hoogte - in een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) te worden meegenomen als een potentieel risico. Belangrijk is dat er aandacht is voor de risico’s van werken op hoogte en het valgevaar. De werkplek opgeruimd houden is essentieel. Voor risico's bij vallen blijken het opruimen van materialen en het hebben van aandacht voor de risico’s het belangrijkste preventiemiddel.
Er moeten tijdelijke voorzieningen worden getroffen, zoals steigers of verplaatsbare dakrandbeveiliging. Een positioneringslijn mag uitsluitend worden gebruikt als gebiedsbeperking en nooit in situaties waarbij een val mogelijk is. De keus voor het juiste type valbeveiliging wordt bepaald door het soort werk dat gedaan wordt! Valbeveiliging moet altijd volgens de instructies van de fabrikant gebruikt worden. De werknemer moet overleggen met de werkgever over de ergonomie van de beschermingsmiddelen. Als een harnas door meerdere personen gebruikt wordt, is het extra belangrijk om steeds te controleren of het geschikt is voor gebruik door de betreffende persoon. Het moet passen bij de lengte en het gewicht van de gebruiker. Ook is het belangrijk dat de voorschriften over onderhoud, reiniging en vervanging van het persoonlijk beschermingsmiddel goed opgevolgd worden.
Werken op daken is prachtig, maar het heerlijke gevoel van vrijheid is niet zonder gevaren. Veilig werken op daken brengt de nodige voorzorgsmaatregelen met zich mee. In ons vorige blog noemden we al drie algemene punten om ervoor te zorgen dat je veilig op het dak kunt werken. Een plat dak klinkt misschien minder gevaarlijk dan een hellend dak. Op platte daken wordt echter vaak dichtbij de dakrand gewerkt, omdat installaties zich juist daar bevinden. De folder ‘Veilig werken op hoogte’ van het SZW (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) schetst treffende voorbeelden. Net even boven je macht werken, nog snel iets afmaken of eerst je collega helpen voordat je aan je beveiliging denkt. Veilig werken op een plat dak vereist valbeveiliging. Valbeveiliging heeft niks met ‘watje’ of ‘angsthaas’ te maken, maar met professionaliteit. Werken op (platte) daken is serieus vakmanschap, neem de werkplek dus ook serieus. Elk plat dak heeft een zogenaamde ‘veilige zone’ (zie illustratie). Ondanks wat de naam doet vermoeden, is de veilige zone niet altijd 100% zonder gevaar. Denk aan struikelgevaar of een open dakluik. Veilig werken op een plat dak buiten de veilige zone vereist valbeveiliging.
Een plat dak leent zich perfect voor het gebruik van hekwerken langs de dakrand. Is er geen hekwerk, dan zijn individuele ankerpunten (eventueel in combinatie met leeflijnen) een goed alternatief om veilig te werken. Bij deze valbeveiliging dragen dakwerkers een veiligheidsharnas, wat via een vanglijn direct aan het oog van een ankerpunt of aan een leeflijn gezekerd wordt. Deze valbeveiliging kan permanent zijn, maar er bestaan ook mobiele ankerpunten en leeflijnen. De werklijn te lang is. Aangelijnd werken op platte daken is daarom het meest veilig door te kiezen voor gebiedsbegrenzing of restraint werken. Dit houdt in dat de lengte van de vanglijn te allen tijde zo kort ingesteld wordt, dat de gebruiker niet over de dakrand kan vallen.
Benieuwd naar tips voor veilig werken op een hellend dak? WERKEN OP HET DAK - blijf een val voor. Er zijn verschillende werkniveaus die elk hun eigen specifieke gevaren met zich meebrengen. In dit blogartikel willen we het werken op een dak specifiek toelichten. Tijdens het WERKEN OP EEN DAK is een val van personen of werkmaterialen denkbaar. Een val van hoogte kan ernstige verwondingen met zich meebrengen, soms zelfs met lange revalidatie of blijvende invaliditeit tot gevolg. Men neemt dus best bepaalde beschermingsmaatregelen om deze pijnlijke verwondingen te voorkomen. Hierna geven we jullie alvast graag een aantal richtlijnen om een persoonlijke val te voorkomen.
In België en Nederland is er de wettelijke verplichting om werknemers te beschermen vanaf een bepaalde hoogte. Zo verplicht men in België vanaf 2 meter zich te beschermen en in Nederland vanaf 2,5 meter hoogte. Maar zelfs lager dan deze hoogtes is het raadzaam even stil te staan bij de gevaren en de nodige acties te ondernemen om een val voor te zijn. Daken zijn er in verschillende maten, vormen en materialen. De te nemen beschermingsmaatregelen moeten dus op het type dak afgestemd worden. Zo zijn beschermingsmiddelen voor een hellend dak soms anders dan een plat dak.
Het uitgangspunt is steeds: ga nooit naast een dakrand of dakopeningen onbeschermd werken, stappen of staan. We delen graag enkele voorbeelden hoe je jezelf doeltreffend tijdens dakwerken kunt beschermen:
- Installeer een geschikte borstwering aan de dakrand rekening houdend met de dakhelling.
- Voer het werk uit vanop een gekeurde voor de dakrand aangebouwde stelling.
- Maak gebruik van hulpmiddelen zoals een hoogtewerker of schaarlift als werkplatform.
- Leg openingen zoals deze van nog te plaatsen dakramen die zich in het dak bevinden doeltreffend dicht.
- Stel niet dicht te leggen openingen veilig door het plaatsen van geschikte leuningen rondom.
- Hang een gekeurd valnet onder het dak bij openingen of doorzakgevaar zodat een val opgevangen kan worden.
- Werk altijd met een intact en gekeurd veiligheidsharnas als een val niet uit te sluiten is.
- Voorzie stevige ankerpunten waar men zich met een harnas aan kan bevestigen.
Weet dat je eerst moet trachten het valgevaar weg te nemen door het nemen van collectieve beschermingsmiddelen. Pas als collectieve bescherming niet mogelijk is mag men beroep doen op persoonlijke beschermingsmiddelen zoals een harnas. Denk er ook aan om bij de opbouw van leuningen op het dak of in de hoogtewerker jezelf correct te beschermen tegen een val. Doe dit door het dragen van een harnas en dit vast te haken, in de hoogwerker aan de voorziene ankerpunten. Wil je een volledig overzicht van alle risico's en maatregelen bij werken op een dak of het werken in bv. in een sleuf of op een structuur?
Specifieke maatregelen per daktype en systeem
Bij dakwerken vormt valgevaar een van de grootste risico’s waarmee professionals worden geconfronteerd. Het werken op hoogte zonder adequate valbeveiliging kan ernstige verwondingen of zelfs dodelijke ongevallen tot gevolg hebben. Het werken op hoogte brengt aanzienlijke risico’s met zich mee, vooral bij dakwerken. Daken kunnen glad zijn, bedekt met puin of andere materialen die het evenwicht van een werknemer kunnen verstoren. Een gebrek aan adequate training in veiligheidsprocedures en het correct gebruik van valbeveiligingsmiddelen kan leiden tot ongelukken. Effectieve valbeveiligingsmaatregelen: Om valgevaar tijdens dakwerken te verminderen, moeten er passende maatregelen worden genomen. Werknemers moeten regelmatig worden getraind in valbeveiligingstechnieken, veiligheidsprocedures en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. Werknemers moeten altijd voorzien zijn van de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals veiligheidsharnassen met verankeringspunten, veiligheidshelmen en antislipwerkschoenen. Het installeren van tijdelijke leuningen, hekken en relingen rondom het werkgebied kan werknemers beschermen tegen onbedoelde valpartijen.
Valgevaar - horizontaal en verticaal. Bij werkzaamheden op daken is valgevaar altijd een mogelijk risico. RI&E - Op hoofdlijnen wordt vastgelegd hoe de organisatie omgaat met vallen van hoogte, struikelen en uitglijden. Project RI&E - Voor elk project wordt bepaald hoe het risico van valgevaar zo klein mogelijk gehouden kan worden. Oplossingen volgens de arbeidshygiënische strategie: Werkgevers moeten de veiligheid en gezondheid van werknemers beschermen volgens de arbeidshygiënische strategie. Dat houdt in dat maatregelen worden genomen volgens een vastgestelde volgorde. Er moet gekozen worden voor een maatregel op een zo hoog mogelijk niveau, tenzij dit redelijkerwijs niet haalbaar is. Bronaanpak - het gevaar bij de bron wegnemen. De werkgever moet eerst de mogelijkheden op hoger niveau onderzoeken voordat besloten wordt tot maatregelen uit een lager niveau. Dit is het redelijkerwijsprincipe. Die afweging geldt voor elk niveau opnieuw. Aanpak valgevaar op platte daken: Voor platte daken heeft de branche een schema gemaakt, waarmee het redelijkerwijsprincipe van de arbeidshygiënische strategie is uitgewerkt.
De krachtsuitoefening is kleiner dan 50 Newton (werk met licht elektrisch gereedschap en leeghalen dakgoten). Ladders en trappen mogen alleen voor kortdurende werkzaamheden gebruikt worden en als andere arbeidsmiddelen (bijvoorbeeld een steiger of hoogwerker) niet mogelijk zijn. Bij harde wind kan materiaal van het dak waaien; de kans op vallen neemt toe bij gladde oppervlakken. De CAO bepaalt dat medewerkers het werk mogen staken bij sneeuw en ijzel. Permanente voorzieningen bieden tot minimaal 1 meter boven het werkvlak beveiliging tegen vallen en hebben minimaal een tussenleuning/railing, zodat openingen maximaal 47 cm zijn. Dakrandbeveiliging: leuning of hekwerk tot minimaal 1 meter boven het werkvlak, tussenleuning en kantplank. Collectieve valbeveiliging rondom sparingen met leuning. Bij individuele gebiedsbegrenzing werkt de werknemer aangelijnd met kabel- of railsystemen of met individuele ankerpunten. Verankeringspunten moeten voldoen aan NEN-EN 17235:2024 of NEN-EN 795:2012 en periodiek worden gekeurd. Het harnas moet zijn afgestemd op het postuur en gewicht van degene die het draagt. Er moet altijd een tweede persoon aanwezig zijn die in geval van een val kan redden. Na betreding van het dak moet direct aangelijnd worden. Voor beide zijden van het dak gelden preventieve reddingsmethoden binnen het systeem.
Voorzieningen die toegepast worden dienen te voldoen aan relevante veiligheidsnormen. Als er sprake is van risicoverhogende omstandigheden, zoals werken boven water, nabij verkeer of uitstekende delen, moet de valbeveiliging extra robuust zijn. Collectieve beschermingsmiddelen hebben voorrang boven persoonlijke beschermingsmiddelen. De werkplek op locatie is opgeruimd, kabels en snoeren zijn weggewerkt, materiaal opslag is ordelijk en er wordt gezorgd voor passende schoenen met antislipzolen en brandwerende eigenschappen indien nodig. Het dragen van een harnas met verankering is verplicht wanneer een val niet uit te sluiten is.
STEIGER OPBOUWEN~ een rolsteiger opbouwen op een dak.
Ladder- en trapgebruik en weersomstandigheden
In Deel C staat vermeld dat wanneer het dak niet van binnenuit te bereiken is en er geen andere arbeidsmiddelen toepasbaar zijn, ladders mogen worden gebruikt om een tijdelijke arbeidsplaats op hoogte te bereiken en te verlaten. De ladder dient goed verankerd te zijn en anti-slipvoorzieningen te hebben. De krachtsuitoefening blijft laag (minder dan 50 Newton) en de ondergrond moet stabiel zijn. Slecht weer verhoogt de kans op vallen; bij regen, sneeuw of ijzel kan de werkplek gevaarlijk zijn. De kans op vallen en struikelen neemt toe bij gladde oppervlakken. Dit alles moet jaarlijks worden beoordeeld en vastgelegd in een LMRA (Laatste-Minimum- Risico-Analyse).
Bij voorlichting over werken op hoogte moet de werkgever aantoonbaar informeren over de risico’s en beveiligingsmaatregelen. Toolbox-sessies kunnen hiervoor ingezet worden en project-specifieke risico’s moeten worden beoordeeld. Het gebruik van individuele valbeveiliging is een laatste redmiddel als collectieve maatregelen niet mogelijk zijn, en verankeringspunten moeten voldoen aan NEN-EN normen en periodiek worden gekeurd.
Onderhoud, reiniging en vervanging van PBM
De voorschriften over onderhoud, reiniging en vervanging van het persoonlijk beschermingsmiddel moeten goed opgevolgd worden. Het harnas moet aangepast zijn aan het postuur en gewicht van de drager. Er moet altijd een tweede persoon aanwezig zijn die een collega kan redden in geval van val. Na betreding van het dak moet direct aangelijnd worden.
- Wees proactief met het opruimen van materialen en het beperken van ophoping op het dak.
- Gebruik geleiders zoals leeflijnen en ankerpunten volgens de geldende normen.
- Voer regelmatig training en toolbox-sessies uit over valpreventie en veilig werken op hoogte.
Samenvatting van de belangrijkste principes
- Identificeer valrisico’s via RI&E en project-RI&E.
- Voorkom val eerst met collectieve maatregelen zoals leuningen, hekken en leeflijnen.
- Beperk afhankelijkheid van persoonlijke beschermingsmiddelen tot het minimum en gebruik ze als noodzakelijke laatste verdedigingslinie.
- Gebruik altijd goedgekeurde harnassen, ankerpunten en leeflijnen die voldoen aan de relevante NEN-normen en keuringsvereisten.
- Zorg voor voldoende training, voorlichting en een betrouwbare reddingsprocedure bij een valongeval.
- Pas het type valbeveiliging aan op het soort dak en de werkzaamheden, zowel voor plat als hellend dak.
Wil je een volledig overzicht van alle risico’s en maatregelen bij werken op een dak? Scan altijd de risicofactoren en kies de meest geschikte combinatie van collectieve en persoonlijke beschermingsmiddelen. De aanwijzingen in de RI&E en de arbeidshygiënische strategie vormen de kern van een veilige aanpak op platte en hellende daken. Met de juiste voorlichting, training en controleerbare procedures kun je de kans op ongevallen aanzienlijk verminderen.