Een verzameling bevat vaak een diversiteit aan voorwerpen van verschillende materialen en formaten. Sommige robuust, andere fragiel. Ze moeten in ieder geval met zorg worden schoongemaakt. Ook de omgeving waarin ze bewaard worden moet schoon zijn. Het doel van schoonmaken is dat voorwerpen behouden blijven voor de toekomst, niet dat ze er als nieuw uitzien. Gebruikssporen en patina vertellen iets over de geschiedenis van het voorwerp en geven het karakter. Vraag je dus af of het ‘vuil’ bij het voorwerp hoort. Veelvuldig reinigen kan ook leiden tot slijtage en krassen. In dit informatieblad staan de basisregels en instructies voor het schoonmaken van specifieke voorwerpen. Van meubels, textiel, speelgoed en glaswerk tot oude gereedschappen, instrumenten en elektrische apparaten. Bekijk het voorwerp eerst nauwkeurig. Is schoonmaken echt nodig en kán het ook? Maak het in ieder geval niet schoon als het beschadigd is, om erger te voorkomen. Denk aan loszittende onderdelen, schilferende verf en lak, loslatend laminaat en fineer, roest en andere corrosie. Bewaar losse of afgebroken onderdelen in een (grip)zakje of envelop bij het voorwerp. Schrijf op het zakje bij welk voorwerp het hoort.
Houtwormgaatjes kunnen actief zijn; klop met vlakke hand op de gaatjes. Komt er vers wit/lichtgeel poeder uit, dan is er sprake van actieve houtworm. Elk materiaal en elk soort voorwerp heeft eigen gevoeligheden. De schoonmaakmiddelen moet je hierop afstemmen. Wat voor het ene materiaal handig is, kan bij een ander materiaal juist schade veroorzaken. Antigrip: er zijn ook diverse antigrip handschoenen die langer meegaan dan de wegwerphandschoenen van nitril. Dat is duurzaam, maar let op dat ze zacht genoeg zijn om geen krassen te veroorzaken. Zachte geitenharen kwasten: voor fragiele voorwerpen en materialen zoals fineer, verguldsel, spiegels, beschilderingen, lijsten, zilver, keramiek en siervoorwerpen. Geitenharen stoffer en plastic blik: voor grote oppervlakten als tafelbladen, marmerbladen en bovenkanten van kasten.
Stofzuiger (liefst snoerloos), met instelbare zuigkracht en HEPA-filter: deze HEPA-filters zijn te herkennen aan een frame met een heel fijn raster. Ze kunnen meer en kleinere stofdeeltjes vasthouden. HEPA-filters hebben codes, zoals 12, 13 of 14. Hoe hoger het getal, des te fijner het filter en des te kleiner de deeltjes die het opvangt en des te beter het de lucht filtert. Gebruik geen geprepareerde of geïmpregneerde doekjes. Gebruik geen kant-en-klare schoonmaakmiddelen of schoonmaaksprays. Deze bevatten chemische stoffen die schadelijk zijn voor tere en antieke voorwerpen. Gebruik geen kant-en-klare koper- of zilverpoets. Gebruik alleen schone doeken en kwasten. Zo voorkom je krassen. Maak na elke stofbeurt de kwasten schoon met een sopje van groene zeep. Spoel ze na met schoon water en laat ze goed drogen. Geef met gekleurd tape aan voor welk soort voorwerp je het gereedschap gebruikt. Elk voorwerp en elk materiaal vergt een specifieke aanpak.
1. Bijvoorbeeld tafels, stoelen, banken, kasten, kisten, bureaus, klokken en pendules. Voor de bekleding van stoelen en banken zie 13. Interieurtextiel. Met een stofzuiger erbij kun je het stof direct met de kwast in de stofzuiger (op lage zuigstand) vegen. Zet nooit druk op de kwast. Aan de onderkant van een meubel kan zich stof hechten. Gebruik nooit (boen)was of olie op meubelen waar niet al een waslaag op zit. Je krijgt die was of olie er niet meer af. Zit er was op een meubel, wees dan heel zuinig met nieuwe was aanbrengen. Bijvoorbeeld één keer per jaar (afhankelijk van het gebruik) een zeer dunne laag. Oefen vervolgens druk uit bij het uitboenen met een zachte doek of zachte borstel (bij houtsnijwerk en ander reliëf). Gebruik bij voorkeur geen bijenwas. Deze is heel zacht en daarom kan er stof in blijven kleven. Poets metalen onderdelen van meubelen niet. Vuil in kieren en naden kun je weghalen met een borstel of ronde sjabloonkwast met een diameter van circa 1 cm. Als je de kwastharen inkort, wordt de kwast stijver en haal je meer vuil weg. Een alternatief is een sponsje van gevulkaniseerd rubber (roetspons). Je kunt ook zacht een rubberen gummetje over het hout wrijven.
2. sieraden en kunstvoorwerpen, koperen pannen en bronzen vijzels. Zilver kan oxideren - het verkleurt van geel en rood naar blauw en zwart. Het is een vorm van corrosie, waarbij zich een dun laagje zilversulfide vormt. Begin niet zomaar te poetsen, omdat deze patina van waarde kan zijn. Hetzelfde geldt voor koper, brons (een legering van koper met tin) en messing (een legering van koper en zink), die onder invloed van water en zuurstof na verloop van tijd groen uitslaan. Pak metalen voorwerpen nooit met blote handen vast. Vingerafdrukken kunnen ook jaren later nog zichtbaar worden. Draag nitril handschoenen. Stof bewerkte of ruwe oppervlakken af met een zachte kwast. Gebruik op gladde en vlakke oppervlakken een zeer zachte (en schone) katoenen doek. Poets metalen siervoorwerpen liever niet. Ze kunnen gevernist, verguld of verzilverd zijn en die laag gaat verloren bij het poetsen. Sowieso verwijder je iedere keer dat je poetst een laagje van het materiaal. Overweeg daarom of poetsen echt nodig is. Wees terughoudend met het gebruik van geïmpregneerde juweliersdoekjes of zilverpoetsdoekjes. Deze zijn alleen geschikt voor gladde zilveren objecten waarbij het patina geen toegevoegde waarde heeft. Pas op bij voorwerpen waar lood in zit. Lood wordt tegenwoordig nauwelijks meer gebruikt, omdat het uiterst giftig is. Maar vroeger werd het veelvuldig toegepast, binnen én buiten. Behalve als dakbedekking bijvoorbeeld in vazen en ornamenten, wasbekkens, beelden, wapentuig, gewichten, bestek en speelgoed. Tin en zink zijn niet erg giftig en goedkoper dan lood. Vandaar het gebruik van zink op daken en voor dakgoten. Denk ook aan teilen, emmers en gieters. Voorwerpen met lood worden net als voorwerpen van zink donker bij blootstelling aan de lucht (zuurstof en water). Ze kunnen corroderen onder invloed van een hoge luchtvochtigheid of zuur uit hout of verf; er vormt zich dan een witte, lichtgrijze tot lichtbruune laag. Omdat tin, zink en vooral lood zacht zijn, komen er snel krassen en deuken in.
3. Bij munten kan een vlekje, hoe klein ook, de waarde verminderen. Omgekeerd kan het laagje zilversulfide (corrosie) op zilveren munten deel uitmaken van de waarde. Munten kun je wassen in een lauw sopje met gedemineraliseerd water en milde zeep. Voor zilveren medailles (zonder lintje) kun je een commercieel reinigingsbadje gebruiken dat verkocht wordt bij muntenwinkels. Zit er een lintje aan, behandel de medaille dan met een katoenen doekje dat je in het badje hebt gedoopt. Met wikkelfolie houd je het lintje droog. Spoel de medaille af met kraanwater en daarna gedemineraliseerd water.
4. Onbewerkt ijzer gaat snel roesten. Denk aan het lemmet van een mes, een schaaf met ijzeren snijblad en een ploeg. Corrosie op een ijzeren voorwerp kun je verwijderen door zachtjes te wrijven met een dot fijne staalwol (000 tot 0000, waarbij 0000 fijner is dan 000) en een paar druppels lichte olie (bijvoorbeeld naaimachineolie). Verwijder de olie met een pluisvrije zachte doek. Gebruik geen vloeibaar roestverwijderingsmiddel.
5. Als schoonmaken echt nodig is, maak glas dan bij voorkeur droog schoon. Zorg dat je handen schoon en droog zijn. Draag liever geen handschoenen. Moet glas toch nat gereinigd worden, gebruik dan een mengsel van gedemineraliseerd water met een beetje alcohol (vijf delen water en één deel alcohol). Daarvan gaat het glas mooi glanzen. Krijg je glazen of kristallen pegels van een kroonluchter met afstoffen niet schoon, spray dan een beetje gedemineraliseerd water op een schoon microvezeldoekje en maak daarmee de pegels één voor één voorzichtig schoon. Houd een kroonluchter aan het plafond altijd met één hand vast en verzet de trap telkens om er van alle kanten goed bij te kunnen.
6. Is het glas heel erg vuil, spray dan een klein beetje gedemineraliseerd water op een schoon microvezeldoekje, zodat het vochtig is (beslist niet nat). Oud spiegelglas ziet er vaak verweerd of dof uit. Dat is niet te verhelpen met schoonmaken. Antiek spiegelglas bevat vaak kwik. Dat kan na verloop van jaren uit de spiegel lekken, omdat het vloeibaar is geworden. Raak kleine zilverkleurige bolletjes of druppeltjes onder de spiegel niet met blote handen aan.
7. Aardewerk, steengoed en porselein zijn ook bekend onder hun verzamelnaam keramiek. Denk aan serviesgoed, schotels, schalen, kommen, vazen en kaststellen, tegels en tegeltableaus. Aardewerk, steengoed en porselein kunnen vervuilen door stof, vette en vuile vingerafdrukken, etensresten, olie, roet en oude restauraties. Vooral als keramiek poreus is, kan vuil makkelijker binnendringen. Dat kan ook gebeuren via gebarsten glazuur, haarscheurtjes en afgebroken chipjes van geglazuurd keramiek. Daarnaast kan sprake zijn van kalkafzetting of zoutuitbloei. Dit laatste herken je aan witte kristalletjes, bijvoorbeeld op tegels, waarbij zouten aan de oppervlak zijn gekomen. Veel keramiek kan bij nat reinigen schade oplopen. Alleen volledig geglazuurd keramiek dat helemaal onbeschadigd is, kan met water worden schoongemaakt. Wanneer ongeglazuurd (of deels geglazuurd), poreus of beschadigd keramiek vuil is geworden, is het goed een restaurator in te schakelen. Draag nitril handschoenen. Wil je geglazuurd keramiek vochtig reinigen, gebruik dan gedemineraliseerd water gemengd met een heel klein beetje groene zeep. Dompel het voorwerp niet helemaal onder water, maar zet het op een schone handdoek en maak een zacht microvezeldoekje vochtig. Was het daarmee voorzichtig af.
8. Bijvoorbeeld maskers, beeldjes, naaigerei, waaiers, handvatten van messen en bestek. Verwerking van deze materialen is tegenwoordig omstreden en het bezit en de handel erin zijn aan strenge eisen onderworpen.
9. Schelpen, parelmoer, parels en koraal worden als natuurhistorisch voorwerp verzameld (let op restricties wat betreft invoer!), maar zijn ook verwerkt in etnografische verzamelingen, en in sieraden en kunstvoorwerpen. Schoonmaaktips voor natuurlijke schelpen en koralen zijn eenvoudiger te geven dan wanneer ze bewerkt/verwerkt zijn in voorwerpen die ook andere materialen bevatten.
10. Bijvoorbeeld beelden en marmeren tafel- en bureaubladen. Deze voorwerpen lijken hard en sterk, maar zijn heel gevoelig voor vocht en krassen en kunnen gemakkelijk breken. Steen kan met waterstoom (lage druk) goed gereinigd worden, maar de temperatuur van de stoom luistert nauw per steensoort.
11. Plastics, perspex en rubber (latex en synthetisch) zijn in wezen heel zachte materialen en daarmee gevoelig voor krassen en kringen. Denk aan bestek en servies, kunstvoorwerpen en onderdelen van meubels zoals armleggers, aan sieraden en speelgoed. Kunststof voorwerpen kunnen na verloop van tijd kleverig worden door de weekmakers die erin zitten. Stof kan zich mengen met de kleverige bovenlaag. Stof de voorwerpen daarom regelmatig af en zet ze niet in de directe zon. Vingerafdrukken en hardnekkig vuil op een vinyl grammofoonplaat haal je weg met een sopje van gedemineraliseerd water en afwasmiddel. Druppel dat op de plaat; pas op dat het label droog blijft. Maak met een microvezeldoekje ronde bewegingen over de plaat: tegen de klok in en met de voegen mee. Gebruik nooit water (behalve bij grammofoonplaten). Probeer krassen of kringen nooit zelf weg te poetsen.
12. Ook kan leer of rubber zijn toegevoegd en kunnen bijvoorbeeld kralen en pailletten zijn aangebracht. Dit onderdeel gaat over het textiel. Het is sterk af te raden kleding en andere voorwerpen van textiel te wassen met agressieve wasmiddelen, chemisch te laten reinigen of te bleken. Nat reinigen is sowieso riskant. Verfstoffen kunnen uitlopen, er kan krimp optreden en verzwakte vezels kunnen uit elkaar vallen. Houd een borduurraam met gaas tegen de kleding; zet de stofzuiger op een lage stand en zuig met een plat mondstuk het vuil op via het gaas. Gebruik op textiel geen harde kwast, stoffer of antistatisch doekje. Een fijne, zachte kwast kan wel.
13. Motten en ander ongedierte doen zich graag tegoed aan de textielvezels en wonen dikwijls onder vloerkleden, in plooien van gordijnen en andere bekleding. Zet de stofzuiger in een lage stand. Zuig een vloerkleed voorzichtig in één richting en met de pool mee. Niet heen-en-weer ‘boenen’. Maak stoelbekleding schoon met een kwast of een antistatisch doekje. Haal de kwast of het doekje met een dansende beweging heel licht over de bekleding. Klop een vloerkleed niet uit. Is het textiel aangetast door motjes of tapijtkevers, dan is invriezen de beste oplossing. Er zijn gespecialiseerde tapijtreinigingsbedrijven die ervaring hebben met kostbare en kwetsbare tapijten.
14. Bijvoorbeeld leren bekleding van meubels, wandbekleding, (delen van) kleding, riemen, zadels, en tassen. Leer vertoont vaak sporen van gebruik, bijvoorbeeld donkere plekken waar het veel is aangeraakt. Die sporen mogen er zijn: ze vertellen iets over het gebruik. Bij schimmelsporen is wél actie geboden. Schimmel - en ook de verwijdering ervan - kan gezondheidsproblemen geven. Daarbij is de kans op verspreiding van sporen groot. Zitten er kleine schimmelvlekken op het leer, zuig het voorwerp dan zorgvuldig schoon - ook op plekken waar geen schimmel zichtbaar is. Houd het mondstuk dicht tegen het leren oppervlak en gebruik een zachte kwast voor moeilijk bereikbare plekken. Ga omzichtig te werk om spreiding van sporen te voorkomen.
15. Omdat schilderijen, tekeningen en prenten zeer gevoelig zijn voor aanraking, is het af te raden deze zelf schoon te maken. Stof op schilderijen en tekeningen trekt echter vocht aan en daarin kan schimmel groeien. Maar afstoffen kan ook schade veroorzaken. Draadjes van stofdoeken kunnen achter opstaande verf blijven hangen en plumeaus kunnen krassen veroorzaken in de verf. Stof daarom alleen af als het echt heel noodzakelijk is. Pak de kwast heel dicht bij de haartjes vast voor maximale controle. Gebruik nooit vocht op schilderijen, tekeningen en prenten. Dit kan permanente schade veroorzaken, bijvoorbeeld bij wateroplosbare verf. Stof de lijst af met een zachte kwast. Plumeaus en pluizige doeken kunnen achter oneffenheden blijven haken. Zit er glas voor het schilderij of de tekening, stof dan ook het glas voorzichtig af met een zachte kwast.
16. Oude boeken zijn erg kwetsbaar voor stof, vuil én voor hanteren. Wees dus heel voorzichtig bij het schoonmaken. Dat geldt in feite ook voor andere voorwerpen van papier, zoals ansichtkaarten, postzegels, sigarenbandjes en suikerzakjes. Leg het boek op een stabiele ondergrond met daarop een niet-pluizende handdoek of een plat kussen om het boek te ondersteunen. Open de kaft op een hoek van 90 graden, zodat de rug niet overbelast raakt. Veeg nu het stof met de kwast van boven naar beneden uit de vouw. De frames van dia’s bieden enige bescherming.
17. Verwijder batterijen en accu’s als de apparaten ni...
Het plafond heeft doorgaans weinig te verduren. In de keuken of na het gourmetten kan het plafond wel vervuild worden met een gelige aanslag. Ook na het verbouwen van je woning, waarbij zaagsel en stof door het huis vliegen, kan het plafond vies worden. Bij een schuin plafond, zoals op zolders of op de tweede verdieping van een huis met een laag dak, komt een ongelukje nog wel eens voor. Het valt misschien niet direct op, maar na een tijdje kan een schoonmaakbeurt wel degelijk een verschil maken voor de uitstraling van je strakke plafond. Maar wat is nu de beste manier om plafondplaten te onderhouden? Dat lees je in dit blog.
Reinigen met stoom. Snel en efficiënt! Reinigen van een plafond in een fabriek.
Een stappenplan voor plafondplaten omvat een spons, wat kraanwater en een licht sopje. Gebruik geen chemische of bijtende schoonmaakmiddelen; dit kan de kleur van je plafondplaten aantasten. Gebruik ook niet teveel water, wring de spons goed uit. Belangrijk is dat je stabiel staat. Een telescoopsteel kan helpen om plafondplaten vanaf de grond te reinigen. Descente beschadigingen herstellen gaat meestal via voegmiddel of opnieuw schilderen als het nodig is. Een ernstige beschadiging kan ook leiden tot vervanging van de plaat en opnieuw schilderen van alle platen.
Voor de afwerking zijn er verschillende materialen en technieken afhankelijk van het plafondtype, waaronder spanplafonds, systeemplafondplaten en Gyproc. Monitor de situatie per materiaal en volg de materiaalfiche om vervorming of kringen te voorkomen. Daarnaast is ventilatie essentieel bij schoonmaakwerk en het voorkomen van schimmel en vochtproblemen.
Samenvattend: onderhoud van metalen plafondplaten vereist zorgvuldigheid bij keuze van materialen, gebruik van zachte instrumenten en vermijden van agressieve reinigers. Bij twijfel is advies van een specialist aan te raden, zeker bij complexe plafonds of waardevolle voorwerpen.
tags: #metalen #plafondplaten #schoonmaken