Metalen bewerken omvat alle processen waarbij metalen worden gevormd, gesneden, verbonden of afgewerkt om een bruikbaar eindproduct te creëren. Denk hierbij aan technieken zoals lassen, boren, walsen en lasersnijden, maar ook aan het afwerken van randen en oppervlakken om veiligheid, esthetiek en coatinghechting te verbeteren.
Vlakte- en vormverandering: drijven, smeden en ciseleren
Drijven en smeden: het vervormen van metalen en het rond/vlak en bol/hol smeden van het metaal. De werkwijze: vaak is het metaal te hard om het te smeden, men moet het dan eerst uitgloeien en afkoken in het zuur. Voor het smeden gebruikt men een hamer en aambeeld (verschillende soorten hamers en aambeelden). Het gereedschap moet goed schoon zijn (het liefst gepolijst), zonder krasjes en diepe putten. Als men hiermee gaat smeden kunnen de krasjes en putten beschadigingen in het oppervlak van het metaal veroorzaken. Na het gieten van stafmateriaal moet men het metaal eerst goed door smeden voordat men vierkant of plaatmateriaal gaat walsen. Zodra men merkt dat na het smeden of walsen het materiaal weer hard geworden moet het metaal opnieuw uit gegloeid worden, om zo weer verder te gaan met het smeden.
Bij zilversmeden wordt vaak gebruik gemaakt van drijven van het metaal, hierbij gaat men van een vlak stuk plaat materiaal een beker of vaas vormen zonder er aan te solderen, dus als het ware uit een stuk smeden. Voorbeeld van het drijven en smeden bij zilversmeden. Zie meer op pagina Zilversmeden. ciseleren: belangrijkste gereedschap bij ciseleren zijn hamer en ponsen. De pons wordt tussen duim en wijsvinger vastgehouden en de twee andere vingers glijden over het oppervlak van het metaal, terwijl men met de hamer op de bovenkant van de pons slaat en zo een reliëf in het materiaal achterlaat. Zie hier een interessant filmpje op youtube over deze techniek.
Giettechnieken en vormen van vormmateriaal
Er zijn verschillende giettechnieken zoals slingergieten of de verloren wasmethode, vacuümgieten, gieten in sepia, giettechnieken in metalen gietvormen, zandgieten (Delftse gietmethode) en gieten in water of kikkererwten. Door wasmodellen of mal te maken en deze te gieten, ontstaan er negatieve vormen en bijzonderheden in het metaal. Giettechnieken worden ook toegepast om zelf plaat en draad te produceren. Etsen is een oppervlaktebehandeling waarbij een oppervlak van het metaal met een zuur wordt behandeld. Filigrain is een techniek waarbij het sieraad is versierd met veel kleine gekrulde draadjes; beide technieken worden gesoldeerd met soldeerpoeder.
Zetten van stenen en edelstenen: basistechnieken
Zetten van stenen: Chaton - Klauwzetting (prong setting), Kast zetting (bezel setting), Span zetting (tension setting), Incustratie zetting, Pavé zetting (pave setting), Micro pavé zettingen, Gladomzettingen, Railzettingen. Ook zijn er verschillende geslepen vormen zoals cabochon, baguette, prinses of briljant. De kastzetting is de meest gebruikte zetting: een rand wordt rondom de steen gevormd en vastgezet met zetpions en hamers, daarna gefijld en gepolijst. Bij een doorschijnende zetting wordt de bodemplaat opengezaagd zodat licht door de steen kan komen.
Kleuren van metalen: bescherming en stijl met patinering
Metalen kunnen gekleurd worden om het oppervlak te beschermen tegen atmosferische invloeden en om contrast te versterken. Beitsen met zwavel geeft koperlegeringen een bruine kleur en zilver een zwarte kleur; patina geeft een groene kleur bij koperlegeringen. Langzaam verwarmen kan rood tot paars geven bij koper, maar is niet lang houdbaar. Huishoudmiddelen zoals citroenzuur, ammoniak en andere middelen kunnen ook kleuren creëren; deze moeten met zorg worden toegepast en afgespoeld. Om de kleur langer te behouden kan men een lak of was aanbrengen.
Ajour en Mokume Gane: decoratieve vlakken
Ajour: opengewerkt versierwerk door open zagen van delen van het werkstuk. Mokume Gane betekent letterlijk houtnerf metaal en is afkomstig van een oud Japanse smeedtechniek. Verschillende lagen metaal zoals goud, zilver, koper en messing worden welend aan elkaar gesmolten, waarna afwisselend dunner gesmeed en afgevijld patronen ontstaan.
Kanten en afkanten van plaatwerk
Kanten (of silken) is het afwerken van randen door afkantfrezen en het verwijderen van scherpe kanten. Timesavers biedt perfectie in het afronden van kanten met een radius tot twee mm. De afrondmachines van Beveltools genereren een gelijkmatige radius en zorgen voor betere hechting van coatings. Beveltools biedt frezen en afrondopties voor minimaliseren van vonk- en stofvorming, met opties zoals Mini Mite ABIS-M en ABIS-M voor binnen- en buitenranden, en Bevel Mite voor snelle afkanten en afronden. Deze gereedschappen zorgen voor een consistente afronding met minimale nabewerking en betere arbeidsomstandigheden.
Buigen en walsen: plaatmetaal voor complexe vormen
Buigen van plaatmetaal gebeurt met een persrem, rollende walsen en speciale buigmachines. De persrem vormt schone bochten door stapsgewijze vervorming; rollende walsen creëren geleidelijke krommingen langs een serie rollen. Rotatie-draw buiging is veelgebruikt voor buizen en staven; vacuüm- of luchtbuigingen gebruiken verschillende methoden om druk en terugverdeling te controleren. De keuze van techniek hangt af van het materiaal en de gewenste radius.
Materialen en selectie: wat wel en wat niet te buigen
Lage tot middelzware koolstofstaalplaten zijn goedkoop en ductiel; roestvrij staal (304/316) biedt corrosieweerstand; aluminium is licht en niet-magnetisch. Coatings zoals galvanisatie vragen extra aandacht bij buigen, omdat de coating kan kraken. Enkele regels: zachtere materialen buigen gemakkelijker; dikker materiaal vereist grotere radii; buigradius tot dikte is cruciaal; korrelrichting (bij gerold plaatwerk) beïnvloedt scheurvorming bij buiging; bij buigen tegen de korrel kan scheuren ontstaan. Ontwerp, buigradius en flenshoogte zijn cruciaal voor een goede klaar- en nabewerking.
Praktisch ontwerp en fabricage
- Ontwerp en planning: patten en bochtlijnen; zorgen voor symmetrie en voldoende rechte lengtes voor nabewerking.
- Buigbewerking: persrem of buigmachines formeren de gewenste hoeken; 15-20% toleranties worden normaal geaccepteerd door materiaaleigenschappen.
- Afwerking en kwaliteitscontrole: visueel en met meting controleren, rivetten en verbinden waar nodig; afronden en verwijderen van restafval en bramen.
- Veiligheid: dragen van veiligheidsbril, handschoenen en gehoorbescherming; ventilatie bij snijwerk en gebruik van passende gereedschappen.
Snijden en nabewerking: snijtechnieken en afronding
Snijden omvat lasersnijden, waterstraalsnijden, plasmasnijden en plasmasnijden; elk heeft zijn toepassing afhankelijk van materiaal en gewenste nauwkeurigheid. Nabewerking na snijden omvat ontbramen, schuren, polijsten en coaten. Snijrand kan scherpe bramen achterlaten; ontbramen is essentieel voor veiligheid en eindkwaliteit. Voor scherpe hoeken is een consistente radius nodig om coatinghechting te verbeteren en krassen te voorkomen. De juiste nabewerking vermindert kosten en verlengt de levensduur van het eindproduct.
Protest en bekladdingen: hoe de AZC-discussie in Engelen escaleerde | Omroep Brabant
Samenvatting van belangrijkste technieken
- Drijven en smeden: textuur en reliëf, vereist schone gereedschappen en gloeien
- Ciseleren: reliëf met hamer en pons
- Gieten: slingergieten, vacuümgieten, zandgieten, sepia-mal
- Zetten van stenen: prong, bezel, pavé en varianten
- Kleuren: patineren, beitsen, citroenen/ammoniak, lak of was
- Ajour en Mokume Gane: decoratieve lagen en patroonvorming
- Kanten en afkanten: afronding met frezen en afbraamschemata
- Buigen en walsen: persrem, rollende walsen, buigradius en desen
- Snijden en nabewerking: lasersnijden, waterstraal en plasmasnijden; ontbramen en polijsten