KENK architecten probeert te ontsnappen aan de vluchtigheid van de tijd door het toepassen van robuuste, natuurlijke en duurzame materialen met een mooi verouderend patina. Het beste voorbeeld van een dergelijk materiaal in het Nederlandse klimaat is baksteen, vandaar dat wij baksteen met liefde toepassen in onze projecten. Baksteen heeft zich door de eeuwen heen bewezen als een van de meest duurzame bouwmaterialen. Hoewel het bakken van baksteen zorgt voor CO2 uitstoot, is de totale impact op het leefmilieu door de lange levensduur relatief bescheiden. Onderstaand artikel toont de kwaliteiten van Baksteen.
Drie pijlers van duurzaamheid: kwaliteitseisen, holistische benadering en levensduur
De internationale industriële bouwwereld is de laatste jaren erg gefocust op het reduceren van het energie en CO2 gebruik. Dit ondanks dat de laatste EU reglementen een veel bredere en genuanceerdere benadering bepleiten. Daarom zullen vanaf midden van 2013 bouwmaterialen via deze Europese regelgeving op de volgende 7 kwaliteitseisen worden getoetst: Mechanische weerstand en stabiliteit; Veiligheid in geval van brand; Hygiëne, gezondheid i.r.t. de gebruiksomgeving; Veiligheid en toegankelijkheid in het gebruik; Bescherming tegen geluid; Energie economie en hitte bestendigheid; Duurzaam gebruik van natuurlijke grondstoffen. Het is verstandig om duurzaamheid op een holistische manier te benaderen, d.w.z. een benadering waarbij meerdere verschillende parameter worden betrokken. Het is een positieve ontwikkeling voor het materiaal baksteen dat de zeven reglementeisen synoniem zijn met de bijzondere kwaliteiten van baksteengebouwen.
Hoewel het bakken van baksteen zorgt voor CO2 uitstoot, is de totale impact op het leefmilieu tijdens de totale levensduur van een baksteen relatief bescheiden. Ter vergelijking*: De CO2 footprint van een vier-persoons familie op een vlucht van Hamburg naar Bangkok en terug is ongeveer zes ton CO2; Twee koeien produceren per jaar ongeveer acht ton CO2. Een standaard huis met een levensloop van 1 tot 2 eeuwen gebruikt 12.000 tot 16.000 stenen.
Biobased en circulaire bouwmaterialen in de praktijk
Biobased bouwmaterialen zoals hout, vlasisolatie, kurkisolatie, cellulose-isolatie en schapenwolisolatie winnen aan belangstelling. Deze materialen kunnen helpen in de strijd tegen klimaatverandering doordat ze koolstof opslaan tijdens groei en onderhoudsvriendelijk zijn in productie. Wageningen University & Research (WUR) biedt Lebenscyclusanalyse (LCA) en data in de Nationale Milieudatabase (NMD) om het milieu-impact van biobased materialen beter inzichtelijk te maken. De onderzoekers tonen aan dat een biobased huis significante milieuvoordelen kan opleveren, met vermindering van milieu-impact tot 18-35% vergeleken met conventionele materialen. Een deel van deze reductie komt door lichtere fundamenten en transportbesparing.
Circulaire bouwen en de Construction Material Pyramid helpen bij vergelijking van CO2-footprints en andere milieueffecten van materialen, met voorbeelden zoals eiken parket versus PVC. Circulaire bouwmaterialen moeten demontabel zijn en herbruikbaar in een gesloten kringloop. Houtskeletbouw en CLT bieden dragende toepassingen, terwijl gerecyclede beton en gerecyclede gevelmaterialen toenemen in gebruik. De combinatie van duurzame en circulaire bouwmaterialen kan milieu-impact minimaliseren en afval voorkomen.
Hout en biobased materialen kunnen een negatieve CO2-footprint hebben zolang ze in gebruik blijven; biogeen koolstofopslag vermindert de atmosfeer tijdens de levensduur. Maar duurzaamheid gaat verder dan CO2-only: gezondheid, veiligheid, houdbaarheid, en recycleerbaarheid spelen mee. MDF kan bijvoorbeeld een negatieve CO2-footprint hebben maar bevat mogelijk formaldehyde en is moeilijk recyclebaar-belangrijke afwegingen bij duurzaamheid.
Bouwen met natuursteen en baksteen: duurzaamheidsafwegingen
Natuursteen heeft lage CO2-voetafdrukken in veel impactcategorieën, vooral doordat transportafstanden en verwerking een rol spelen. Lokale natuursteen vermindert transportemissies; transport over lange afstanden kan de voetafdruk snel verhogen. Baksteen blijft historisch en traditioneel een duurzame keuze door lange levensduur en lokale productiestromen, maar hoge baktemperaturen bij productie vergen veel energie. Het einde van de levensduur biedt mogelijkheden voor recyclen of herbestemming van steenachtig materiaal, maar dit vraagt ook zorgvuldige planning.
De bouwsector veroorzaakt wereldwijd nog steeds een fors aandeel in CO2-uitstoot; renovatie en levensduurverlenging van bestaande gebouwen kunnen emissies aanzienlijk verminderen. Nieuwe materialen zoals geopolymeerbeton en houtcomposieten bieden alternatieven met potentieel lagere CO2-impact. In Nederland is labeling en MPG/EnergieprestatieGebouwen belangrijk: milieuprestatie (MPG) en EPG (energieprestatie van gebouwen) samen bepalen de duurzaamheid van een project.
Circulair Bouwen: Het formuleren van een goede circulaire propositie
Constructietechnieken en isolatiematerialen: keuzes voor een lagere footprint
Houtskeletbouw en CLT bieden mechanische sterkte met minder gewicht en potentieel lagere CO2-uitstoot in vergelijking met traditioneel beton. Gerecycled beton en hergebruik van materialen verminderen de vraag naar primair materiaal. Duurzame isolatiematerialen zoals vlas-, kurk-, cellulose- en schapenwolisolatie verkleinen de energiebehoefte en verminderen emissies over de levensduur van gebouwen. De materiaalkeuze moet echter altijd worden afgestemd op klimaat, onderhoud en demontage-eisen.
Voorbeelden van circulaire oplossingen in kantoren en woningen omvatten groene wanden en verticale tuinen die bijdragen aan binnenklimaat en biodiversiteit, en groene daken die waterbalans en energieverbruik beïnvloeden. Earthships in Nederland laten zien dat volledig herbruikbare en zelfvoorzienende woningen mogelijk zijn, hoewel ze in reguliere projekten veel voorbereiding vereisen.
Praktische aanbevelingen voor ontwerpers en aannemers
- Pas materialen toe met lage levenscyclusimpact en lange levensduur.
- Gebruik biobased en gerecyclede materialen waar mogelijk, met aandacht voor gezondheid en recyclability.
- Integreer circulaire principes in ontwerp en bouwlogistiek om demontage en hoogwaardig hergebruik te faciliteren.
- Voer een volledige LCA uit volgens EN 15978 en integreer MPG/EPG voor realistische milieu-prestaties.
- Maak CO2-footprints en andere ecologische indicatoren transparant voor opdrachtgevers en bevoegde instanties.
Metingen en rapportages worden steeds crucialer: transparantie over CO2, watergebruik, landgebruik en toxiciteit helpen bij besluitvorming en bij het aantrekken van investeringen in duurzame bouwprojecten. Partners als TNO dragen bij met geavanceerde testen en modellen om de milieu-impact te valideren en te voorspellen, terwijl CINARK, WUR en Europese standaarden richting een circulaire bouweconomie ondersteunen.
Belangrijke notie: De CO2-uitstoot en het primair materiaalgebruik moeten in 2030 gehalveerd zijn; in 2050 mag er geen CO2-uitstoot meer zijn in de bouw en het gebruik van primair materiaal moet geminimaliseerd zijn.tags: #metselwerk #carbon #foorprint