De meest voorkomende landbouwmethode in Nederland is gangbare landbouw, ook wel intensieve landbouw genoemd. Deze methode is gericht op efficiëntie: hoge productie tegen lage kosten. Gangbare landbouw voldoet aan wettelijke regels voor onder andere gebruik van dierlijke mest en waterkwaliteit. Desondanks heeft deze landbouwmethode schadelijke gevolgen voor milieu en klimaat. Verduurzamen is niet verplicht. Een deel van de gangbare landbouwbedrijven zet overigens wel vrijwillig duurzamere stappen. Data daarover, of over de (verminderde) milieugevolgen, zijn er niet. Daarom gaat Milieu Centraal uit van milieugevolgen die ontstaan als gangbare landbouwbedrijven zich (alleen) houden aan de minimale wettelijke regels.
Wat er milieu- en klimaatwerkelijk schort aan gangbare landbouw
- Gangbare landbouw heeft 4 duidelijke gevolgen voor milieu en klimaat: klimaatverandering en schaarste in fossiele grondstoffen, slechte bodemkwaliteit, verminderde biodiversiteit en vervuiling en tekort aan water.
- En deze landbouwmethode zorgt voor de meeste schade aan milieu en klimaat, vergeleken met geïntegreerde landbouw, biologische, biologisch-dynamische en kringlooplandbouw.
- Gevolgen worden vaak niet zichtbaar in het product, omdat er geen keurmerk vereist is en sommige bedrijven wel verduurzamen maar geen keurmerk aanvragen.
Geïntegreerde, biologische, biodynamische en kringlooplandbouw: minder schadelijke opties
Geïntegreerde landbouw streeft naar balans met de draagkracht van de aarde, beperkt het gebruik van externe inputs en richt zich op herstel van bodemkwaliteit, biodiversiteit en natuurlijke weerstand van gewassen. Het keurmerk On the way to PlanetProof herkent producten die volgens deze uitgangspunten zijn geteeld en komt voor in veel supermarkten.
Biologische landbouw combineert milieupraktijken met hoge biodiversiteit, instandhouding van natuurlijke hulpbronnen en strenge normen voor dierenwelzijn. EU-biologisch is beschermd; EU-biologisch en EKO onderscheiden deze producten, met strengere eisen bij de biodynamische variant.
Biologisch-dynamische landbouw ( Demeter) gaat verder dan biologische normen en sluit kringlopen zogenaamd beter af. Groene stroom is verplicht en kunstmest is niet toegestaan; mest wordt vaak uit vee geproduceerd en hergebruikt in akkerbouw of tuinbouw.
Kringlooplandbouw richt zich op verliesvrij gebruik van grondstoffen en reststromen binnen of tussen bedrijven. Het nagestreefde doel is om voedselproductie te koppelen aan afvalbeheer en biodiversiteit, met lage afhankelijkheid van kunstmest en een sterke focus op bodemgezondheid. Natuurinclusieve landbouw overlapt met kringlooplandbouw en mikt op behoud van biodiversiteit en water-, lucht- en bodemkwaliteit.
Voordelen en nadelen van duurzame landbouwmethoden
- Voordelen: grotere biodiversiteit, betere bodemkwaliteit, minder uitstoot broeikasgassen, minder vervuiling en minder waterverbruik waar mogelijk; meer aandacht voor dierenwelzijn en lokale voedselproductie.
- Nadelen: vaak lagere opbrengsten per hectare, meer benodigde ruimte en hogere kosten, en ingrijpende veranderingen in inrichting en regelgeving die tijd en investeringen vereisen. Kringlooplandbouw kent nog geen officiële regelgeving of keurmerken, waardoor herkenning lastig kan zijn.
Hoe verder? Hoe groter de duurzame stappen van de boer, des te groter de voordelen: minder uitstoot, betere bodemkwaliteit, meer biodiversiteit en dierenwelzijn, en minder vervuiling en watertekort. Echter, omzetting naar natuurinclusieve kringlooplandbouw vraagt om beleid en markten die belonen voor verduurzaming en in staat zijn het grote midden mee te nemen.
Praktische ideeën en initiatieven voor consumenten en boeren
- Verhoogde notable van keurmerken: On the way to PlanetProof, EU-biologisch, EKO en Demeter helpen bij herkenbare keuzes.
- Toename van samenwerking tussen boeren en burgers, zoals Land van Ons, Herenboeren.nl en CSA-netwerken die lokale voedselproductie en landschap herstel stimuleren.
- Vraag naar natuurinclusieve kringlooplandbouw in retail: meer biologische en plantaardige opties, stimuleren van minder aanbiedingen op dierlijke producten en grootschalige betrokkenheid van supermarkten bij verduurzaming.
- Overheden kunnen sturen op financiering en regelgeving, zodat banken en verzekeraars groene leningen en verzekeringen tegen lagere premies aanbieden voor duurzame bedrijven en verslaglegging over de voortgang verplicht wordt.
- Onderzoek en onderwijs shift: meer aandacht voor precisielandbouw, reststromen, kringloop en alternatieven voor chemische bestrijdingsmiddelen in universitaire en praktijkgerichte programma’s.
Toekomstbeeld tot 2040
In 2040 kan duurzame landbouw een integraal onderdeel zijn van ons voedsel- en ecosysteembeheer. Precisielandbouw met sensoren, drones en satellietbeelden kan water en pesticiden precies dorteren waar nodig. Duurzame energie, inclusief zonne- en windenergie, onderhoudt agrarische bedrijven met lagere CO2-uitstoot en lagere operationele kosten. Stadslandbouw en verticale boerderijen kunnen stedelijke gebieden voorzien van verse producten met minder waterverbruik en geen pesticiden. Gemeenschapsgerichte landbouw en directe samenwerking tussen boeren en consumenten worden de norm.
Onderzoek en innovatie zullen de overgang ondersteunen: biodiversiteit, koolstofvastlegging, waterbeheer en kringlopen sluiten. Banken en verzekeraars zullen groene financiering aanbieden met lage rente, terwijl regelgeving en betalingsmaatregelen (zoals ecosysteemdiensten) duurzaamheid stimuleren. Het ideaal is een landbouwsysteem waarin meerdere modellen samenkomen en elkaar versterken, zodat zowel mens als natuur gezond blijven.
tags: #milieuvriendelijk #voedsel #verbouwen