In het project Mycelium in de bouw richtten we ons op het ontwikkelen van een circulair en volledig bio-based alternatief voor synthetische isolatiematerialen zoals PIR en PUR. Het doel was om de samenstelling van het myceliumcomposiet te optimaliseren en de isolatiewaarde, duurzaamheid en praktische toepasbaarheid te testen. Daarnaast wilden we met dit project inzicht geven in de productiemethoden, groeiprocessen en de voorwaarden waaronder mycelium als bouwmateriaal kan worden ingezet.
Het onderzoek was multidisciplinair: materiaalkunde, duurzaamheid en ontwerp kwamen samen. Vanuit het lectoraat Slimme Materialen voor de Energietransitie werkten we samen met partners uit de bouw en circulaire economie. Binnen Inholland werkten we aan het kweken, drogen en testen van myceliumcomposieten, bouwden we testopstellingen in het Innovatielab in Alkmaar en maten we de thermische isolatiewaarde, vormvastheid, vochtgevoeligheid en groeisnelheid.
Kweekmedia en reststromen voor mycelium
We experimenteerden met verschillende reststromen, zoals vlas, schapenwol, bermgras en riet, naast commercieel beschikbare substraten zoals vezels, vlas, hennep of zaagsel. Het onderzoek combineerde reststromen met natuurlijke materialen uit reststromen om zo regionale grondstoffen te benutten. Het materiaal groeit als een netwerk van hyfen dat de losse deeltjes aan elkaar bindt tot een vast composiet.
Brandveiligheid en geveltoepassingen
Brandveiligheid is cruciaal bij gevelbekleding. De brandklasse van houten gevels en andere gevelmaterialen wordt bepaald door het samenstel van materialen en de toepassing daarvan in constructies. De publicaties en praktijkervaringen tonen aan dat bij gevels met houten bekleding de brandklasse B een belangrijke eis is, terwijl andere delen soms met lagere eisen volstaan afhankelijk van afstand en constructie.
Mycelium als gevelmateriaal biedt potentieel brandvertragende eigenschappen wanneer het correct wordt verwerkt en gedroogd. Deelprojecten toonden aan dat myceliumcomposieten vergelijkbaar kunnen zijn met traditionele isolatiematerialen en met natuurlijke materialen zoals geëxpandeerd kurk. De opstartende toepassingen in de bouw, waaronder dak- en wandpanelen, laten zien dat mycelium bij specifieke groeicondities en samenstellingen brandveilig kan opereren en bovendien makkelijk kan worden geïntegreerd met lokale reststromen.
Productie en verwerking: van kweken tot eindproduct
De opzet van testopstellingen in het Innovatielab in Alkmaar maakte het mogelijk de isolatiewaarde van panelen te meten en processen te optimaliseren: kweken, drogen en testen werden continu gemonitoord. Het materiaal is natuurlijk en groeit; het moet vervolgens worden gedroogd om maatvaste producten te verkrijgen. Dit maakt de productie schaalbaar maar ook gevoelig voor variaties in groeicondities en vochtpercentages.
Daarnaast onderzochten we groeivormen, processtappen en de invloed van vocht, temperatuur, licht en groeigeluid op de finaliteit van de panelen. Door gebruik te maken van reststromen als basis voor groei en binding, kan het myceliumcomposiet een circulaire toegevoegde waarde leveren die lokaal beschikbaar is en fossiele materialen vervangt in isolatiepanelen.
Onderwijs, partners en praktijktoepassing
De opgedane kennis vormt een basis voor vervolgonderzoek naar verbeterde prestaties, zoals brandveiligheid en vochtbestendigheid. Studenten werd de kans geboden deelonderzoeksdelen te verrichten, zoals kweeksessies, metingen en analysen. Bedrijven en regionale partners vertaalden bevindingen naar toepassingsmogelijkheden in de bouwpraktijk. De samenwerking met bedrijven uit de bouw- en circulaire sector, zoals Kesselaar & Zn., Ooijevaar Bevlogen Bouwers en Circulair Westfriesland, leverde waardevolle feedback en praktijkervaring.
Rond de maatschappelijke en educatieve impact werd bekendgemaakt dat mycelium een levende, groeibare en volledig biobased oplossing kan zijn. De vertaling naar onderwijsmodules en leergemeenschappen rondom duurzaamheid, energietransitie en materiaalinnovatie werd actief toegepast, zodat studenten klaar zijn voor een loopbaan in de duurzame bouwsector.
Brandveiligheid, regelgeving en certificering
In de context van houten gevels en bouwbesluiten is er veel discussie over brandveiligheid en classificaties. De SKH-publicatie geeft handvatten om de brandclassificatie inzichtelijk te maken en de vereisten voor gevels duidelijk te formuleren, inclusief verschillen tussen bestaande bouw, nieuwbouw en renovatie. De brandveiligheid van gevelbekleding staat centraal: zonder compromissen veilig bouwen levert LAGE risico’s op brandoverslag op en draagt bij aan duurzaamheid.
Toepassingsscenario's en voorbeelden
Circulaire Bouwlab Experience toonde aan hoe mycelium als isolatieplaat in een proeffabriek wordt toegepast en hoe ter plaatse groeien mogelijk is voor moeilijk bereikbare plekken. Mycelco laat dakisolatie zien en onderzoekt toepassingen van mycelium ter plaatse groeien. De Growing Pavilion tijdens Dutch Design Week 2019 toonde de esthetiek en potentie van biobased materialen als gevelbedekking, waar mycelium samen met hennep, lisdodde en katoen een uniek en poëtisch gevelbeeld creëert.
De combinatie van populierenhout en paddenstoelen biedt kansen voor constructieve elementen en verwerkingsgemak. Mycelium kan als bindmiddel fungeren en mogelijk uitgebreide toepassingen vinden in bouwpanelen, isolatie en coatings die compatibel zijn met bestaande bouwmethoden.
Perspectief: waarom brandveilige biobased gevels de toekomst hebben
Brandveilig bouwen draagt bij aan een duurzame wereld: het beperkt het gebruik van nieuwe, waardevolle bronnen en zorgt voor lange levensduur en onderhoudsgemak. Natuurlijke, biobased gevelbekleding zoals mycelium biedt voordelen zoals laag gewicht, brandvertragende eigenschappen en een lage calorische waarde. Doordat mycelium volledig composteerbaar is en op reststromen kan groeien, past het perfect in een circulaire bouwlogica.
Praktische samenvatting van de belangrijkste lessen
- Mycelium kan fungeren als brandveilige en isolerende gevelbekleding wanneer het correct wordt gekweekt en gedroogd.
- Reststromen uit landbouw en industrie zijn bruikbaar als groeimedia, wat lokale circulariteit versterkt.
- Tests in laboratoriumopstellingen geven inzicht in isolatiewaarde, vochtbestendigheid en vormvastheid.
- Onderwijs- en samenwerkingskaders versnellen de adoptie van mycelium in de bouwsector.
- Regelgeving en certificering vragen om duidelijke richtlijnen voor brandklasse en toepassing in gevels.
tags: #mycelium #platen #brandwerend #gevel