Naturalis Biodiversity Center verbouwing en ontwerp: een geïntegreerde toekomst voor wetenschap, publiek en depots

De zeven zalen van het museum behandelen grote thema’s als het leven, de dood en voortplanting. Al in de eerste zaal, waarin het dierenrijk zich op spectaculaire wijze aan de bezoekers toont, is de opzet duidelijk. In het oude museum was de druk groot op voorzieningen zoals liften, garderobe en horeca, vertelt Suzanne de Jonge. Zij is projectleider bij Naturalis en was verantwoordelijk voor de inrichting van onder andere de horecaruimtes van het nieuwe Naturalis.

“In dit museum kunnen we nog jaren groeien. Voor het grote restaurant op de begane grond kozen we, samen met onze horecapartner Vermaat, voor een zo toegankelijk mogelijk concept. De ruimte is hoog, ruim en fris door het gebruik van natuurlijke kleuren en materialen. Hier komen veel gezinnen met kinderen dus daar zijn de materialen op afgestemd. De keuken werkt met lokale producten en zo veel mogelijk zero-waste.”

Het vernieuwde Naturalis, een ontwerp van Neutelings Riedijk Architecten, vormt samen met het bestaande gebouw van Fons Verheijen één geheel. De verbindende schakel tussen oud en nieuw is het atrium met de opengewerkte wanden en het dak. Het licht valt prachtig binnen door de organisch gevormde uitsparingen - sommigen zien er bladvormen in, anderen botten of een honingraat - en al het gebruikte glas. Vanuit hier zijn zowel de museumzalen, het restaurant en de winkel als de kantoren, laboratoria en depots van het natuurhistorisch instituut ontsloten.

Naturalis koos voor de toepassing van materialen die op natuurlijke wijze verouderen: natuursteen, beton, glas, staal en eikenhout. Het binnenplein is ook toegankelijk als je het museum niet bezoekt, en datzelfde geldt voor het restaurant, de museumwinkel en de zaal ‘Live Science’ waar wetenschappers dagelijks werken voor het oog van het publiek. De Jonge: “Wij zijn meer dan een museum, en echt het kenniscentrum voor biodiversiteit. Als we zo veel mogelijk mensen kunnen bereiken, is onze missie geslaagd.”

Op de dag van de opening, zaterdag 31 augustus, stonden al voor tien uur lange rijen voor de deur. Voor Naturalis realiseerde J.P. van Eesteren de renovatie en nieuwbouw van het complex in Leiden. Het nieuwe gebouw huisvest het museum, alle laboratoria- en onderzoeksfaciliteiten, de kantoorruimte en de volledige natuurhistorische collectie van 42 miljoen objecten onder één dak. Trix, de Tyrannosaurus rex, die onderzoekers van Naturalis in 2013 opgroeven, heeft een vaste ereplaats in één van de tentoonstellingszalen.

Het project is een combinatie van nieuwbouw en renovatie van de bestaande gebouwen. Het nieuwe museumgebouw en laboratoriumgebouw vormen een geheel met de kantoren en collectiedepots, en een deel van de onderzoeksruimte. In totaal omvat het project circa 38.000 m². Hiervan is circa 18.000 m² renovatie van het bestaande gebouw. Daarnaast realiseerden we voor Naturalis een nieuw laboratoriumgebouw van circa 3.000 m² en circa. Naturalis koos voor de toepassing van materialen die op natuurlijke wijze verouderen: natuursteen, beton, glas, staal en eikenhout. In het ontwerp wordt tevens gerefereerd aan de dieren- en plantenwereld. Zo zijn de gevels en het plafond van de hal opgebouwd uit driedimensionale elementen die samen een bladerpatroon vormen. De eyecatcher van het Naturalis Biodiversity Center is de glaskroonconstructie.

Duurzaamheid staat ook centraal in de gebruikte installaties. Het gebouw heeft een energievriendelijke systeem, met warmte-koudeopslag, duurzame ventilatie, 100 procent ledverlichting, zonnepanelen en groene daken bedekt met sedum. Met een energievriendelijk systeem is het klimaat in elke zaal afzonderlijk instelbaar. Ook kunnen de ruimtes flexibel worden aangepast aan veranderende wensen; in het museum, maar ook in de depots, laboratoria en kantoren. Het pand kenmerkt zich door robuuste materialen met een lange levensduur; natuursteen, eikenhout, beton, glas en staal.

Het ontwerp van Neutelings Riedijk Architecten vormt een duurzaam geheel van bestaande gebouwen en nieuwbouw, met voor elke functie van het instituut een specifieke vorm. De centrale (ontvangst) ruimte is een groot en licht atrium. Vanuit deze plek zijn alle delen van het instituut met elkaar verbonden: de oudbouw met de kantoren en de depots, de nieuwbouw met de laboratoria en tenslotte het nieuwe tentoonstellingsgebouw. De gevel van het museum is bekleed met een opvallend rode natuursteen travertin, waarin natuurlijke kristallen zich hebben gevormd die voor een glinstering zorgen.

In het ontwerp werd gekozen voor integratie van het werk van Iris van Herpen. De Nederlandse modeontwerpster ontwierp voor de gevel bijzondere driedimensionale reliëfsculpturen, geïnspireerd door de vormen uit de natuur. In totaal ontwierp Iris van Herpen 263 panelen die een totale lengte beslaan van ruim 1 kilometer, verdeeld over de gevel aan de binnen- en buitenkant van het museum. Door een speciaal voor dit ontwerp ontwikkelde techniek lijken de betonnen vormen zijdezacht; alsof ze van stof zijn. Kunstenaar Tord Boontje liet zich inspireren door Naturalis en de natuur, en toont bijna honderd kleurrijke wandpanelen als visuele verhalen, een mix van fotografie en tekenwerk.

Modeontwerpster Iris van Herpen ontwierp op uitnodiging van de architect voor de gevel van het nieuwe museumdeel driedimensionale reliëfsculpturen, geïnspireerd door de collectie van Naturalis en de vormen en patronen in de natuur. Het ontwerp valt op door een markante opengewerkte ‘glaskroon’, waarbij de centrale hal de oudbouw en nieuwbouw verbindt. De 2D-ontwerpen van Iris van Herpen zijn door ABT vertaald naar digitale 3D-modellen en geëxporteerd voor een VR-ervaring die de ontwerpalternatieven op ware schaal laat zien. Dankzij digitale technieken is het ontwerp niet alleen gerealiseerd, maar ook tot in de puntjes geperfectioneerd.

Het Naturalis-project combineert nieuwbouw en renovatie van de bestaande gebouwen. Het eindresultaat vormt een fraaie en evenwichtige combinatie van uiteenlopende materialen die op natuurlijke wijze verouderen: natuursteen, beton, glas, staal en eikenhout, met een focus op duurzaamheid en lange levensduur. De 2D-ontwerpen van Iris van Herpen zijn vertaald naar digitale 3D-modellen en via automatisering omgezet naar werkelijke vormen. De gevels en het plafond van de hal bestaan uit driedimensionale elementen die samen een bladerpatroon vormen; de betonnen vormen lijken zijdezacht, alsof ze van stof zijn.

Na de verbouwing is Naturalis een verdubbeling in depotruimte ondergaan. Deze uitbreiding was nodig om de recente aanwas van belangrijke natuurcollecties zoals Nationaal Herbarium Nederland en het Zoölogisch Museum in Amsterdam verantwoord te kunnen huisvesten. Wereldwijd loopt Naturalis voorop in het digitaliseren en toegankelijk maken van gegevens uit zulke collecties en het bundelen daarvan. Het is een primeur in de lange historie van ons instituut dat de benodigde capaciteiten voor dit werk in één gebouw bijeen zijn gebracht: state-of-the-art laboratoria en een van de grootste natuurhistorische collecties ter wereld, met een innovatieve ICT-infrastructuur waarin alle biodiversiteitsdata van Nederland en Europa samenkomen.

Het vernieuwde Naturalis opent na een jaar weer de deuren. Edwin van Huis, directeur van Naturalis, benadrukt de ambitie: biodiversiteit is een actueel thema en Naturalis levert bijdragen aan vraagstukken als klimaatverandering, leefomgeving, voedselvoorziening en waterkwaliteit. Het museum is laagdrempelig gemaakt zodat jong en oud de natuur kunnen ervaren, met echte objecten, boeiende verhalen en fysieke ervaringen die het publiek meenemen in de rijkdom van de biodiversiteit.

tags: #naturalis #dicht #verbouwing