Asbestwetgeving in Nederland: uitleg en belangrijkste regels

Sinds 1994 is het verhandelen en het toepassen van asbest verboden. Ook het bewerken van al aanwezige asbestmaterialen is (bijna altijd) verboden. Maar er is nog veel asbest aanwezig in gebouwen, installaties en schepen. Om werknemers te beschermen tegen de risico’s van asbest is er strenge regelgeving. Het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat een apart hoofdstuk over asbest.

Grenswaarde en risicoklassen

Er geldt een strenge grenswaarde. In de lucht die de werknemer tijdens het werk inademt, mogen zich maximaal 2.000 asbestvezels per kubieke meter lucht (2.000 v/m3) bevinden. Is het gehalte aan asbestvezels in de lucht lager dan deze grenswaarde, dan valt het werk in risicoklasse 1. Er gelden dan een aantal basisregels. Is het gehalte aan asbestvezels in de lucht hoger dan deze grenswaarde, dan valt het werk in risicoklasse 2 of 2A. Er gelden dan aanvullende regels.

Inventariseren, melden, verwijderen en vrijgeven

Bij werkzaamheden met kans op blootstelling aan asbestvezels, bijvoorbeeld onderhoud, reparatie of sloop van een gebouw of installatie, is de werkgever verplicht een aantal zaken te regelen voor de werknemers. Vóór aanvang van het werk moet het asbest verwijderd zijn, tenzij de werksituatie daarmee onveiliger wordt. Hiertoe moet er een asbestinventarisatie plaatsvinden. Deze is verplicht bij gebouwen en objecten die vóór 1994 gebouwd zijn. Bij schepen is het ook verplicht als ze ná 1994 gebouwd zijn. Alleen een gecertificeerd asbestinventarisatiebureau mag deze inventarisatie uitvoeren. Als uit de inventarisatie blijkt dat het verwijderen van het asbest in risicoklasse 2 of 2A valt, dan mag dit alleen worden uitgevoerd door een gecertificeerde asbestverwijderaar. Als blijkt dat het verwijderen in risicoklasse 1 valt, dan mogen ook niet-gecertificeerde bedrijven dit uitvoeren. Het verwijderen van asbest moet minimaal 2 dagen van tevoren worden gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en bij risicoklasse 2 of 2A ook in het Landelijk Asbestvolgsysteem. Na afronding van de asbestverwijdering moet een eindbeoordeling worden uitgevoerd om de locatie weer te kunnen vrijgeven voor de gebruiker. Lees hier meer over asbestverwijdering.

Infographic: Risicoklassen Asbest 1, 2, 2A en meldprocedures

De Nederlandse Arbeidsinspectie stuurt geen ontvangstbevestiging (pdf) meer aan de melder, bevoegde instanties en certificerende instellingen. Deze ontvangstbevestigingen blijven wel verstuurd worden vanuit het LAVS en zijn anders opgebouwd dan de berichten die door de Nederlandse Arbeidsinspectie werden verzonden. Ze bevatten dezelfde gegevens. Eigenaren van onroerend goed dienen de gebruikers te informeren over de aanwezigheid van asbest in het onroerend goed. Het is wettelijk toegestaan opstallen/gebouwen te gebruiken waarin asbesthoudend materiaal is toegepast, mits de asbesttoepassingen geen risicovol asbestblootstellingsgevaar veroorzaken bij normaal gebruik. De aanwezigheid van asbest mag het normale gebruik van de opstallen/gebouwen niet belemmeren. Onderstaand wordt nader ingegaan op de desbetreffende regelgeving.

Besluit bouwwerken leefomgeving en sloopmeldingen

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat regels voor het inventariseren van asbest en het verwijderen van asbest in het algemeen en uit een bouwwerk in het bijzonder. Het behandelt de emissie van asbestvezels in objecten en materialen. Verder bevat het besluit voorschriften over het bouwen, gebruiken en slopen van bouwwerken. Wilt u asbest uit uw bouwwerk verwijderen, dan moet u daar in de meeste gevallen melding van doen bij de gemeente. In de Bbl vindt u wanneer en onder welke voorwaarden u een melding moet maken. Meestal moet het asbest verwijderd worden door een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf. De hoofdregel is dat u ten minste vier weken voor de aanvang van de werkzaamheden de sloopmelding bij het bevoegd gezag doorgeeft. Soms kan deze termijn worden verkort tot 5 werkdagen. En in enkele gevallen is er geen sloopmelding nodig.

Schema: Overzicht meldplichten Bbl en sloopmelding

Asbestwegen en milieu

Het Besluit asbestwegen milieubeheer behandelt het verbod op asbest in een weg, pad of een erf boven een bepaalde concentratie, namelijk 100 milligram per kilogram (concentratie serpentijnasbest vermeerderd met tien maal de concentratie amfiboolasbest). Boven deze concentratie is het verboden om een asbestweg voorhanden te hebben. Dit sluit aan bij bredere milieuregelgeving rondom asbest en afval.

Arbeidsomstandighedenbesluit en inventarisatierapport

Het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat regels in het belang van de veiligheid, de gezondheid en het welzijn in verband met de arbeid. Het bepaalt onder andere dat een bedrijf dat asbest wil verwijderen of opruimen, eerst een asbestinventarisatierapport moet laten opstellen door een gecertificeerd inventarisatiebedrijf. Dit rapport vermeldt de risicoklasse waarin de werkzaamheden met asbest worden ingedeeld (1, 2 of 2a). Toch zijn hier enkele specifieke uitzonderingen. Vallen uw werkzaamheden in risicoklasse 1? Regelmatig wordt het Arbeidsomstandighedenbesluit gewijzigd, net als de bijbehorende regeling. U vindt de meest recente informatie op het Arboportaal van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het Productenbesluit Asbest bevat regels betreffende asbest en asbesthoudende producten. Het bepaalt het verbod op het produceren, op de markt brengen, invoeren, in voorraad houden, verkopen, toepassen en hergebruiken van asbesthoudende producten. Deze regels gelden niet voor bodemverontreinigingen met asbest en asbesthoudend afval, voor zover het gaat om verwijdering door verbranden of storten van asbest.

Algemene feiten over asbest en gezondheidsrisico's

Asbest is materiaal dat tot 1994 veel in de bouw en scheepsbouw werd gebruikt. Sinds 1994 is het in Nederland verboden om asbest te verhandelen en toe te passen, omdat werken met asbest gevaarlijk en ongezond is. Ondanks het verbod op gebruik van asbest, komt het nog steeds voor in gebouwen en objecten van voor 1994 en in schepen soms ook nog van na 1994. Asbest is gevaarlijk als er vezels vrijkomen. Dit kan door zagen, schuren, boren of breken gebeuren, maar ook door veroudering of verwering van materialen, zoals golfplaten. Bij verbouwingen, sloop en installatie is er een verhoogd risico op het vrijkomen van gevaarlijke asbestvezels.

Verwijdering en meldplicht bij asbest

Bedrijven die asbest gaan verwijderen, moeten dat vooraf melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Lees meer over wet- en regelgeving asbest. Meld asbestverwijdering minimaal 2 dagen voor aanvang. Bij werkzaamheden aan gebouwen en objecten van vóór 1994, en bij schepen altijd is een asbestinventarisatie verplicht. De opdrachtgever van de werkzaamheden is hier in eerste instantie verantwoordelijk. Een asbestinventarisatieonderzoek moet uitgevoerd worden door een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf. Als er asbest wordt aangetroffen dan moet dit eerst worden verwijderd voor de andere werkzaamheden verder kunnen gaan. De verwijdering van asbest is aan strikte regelgeving gebonden en het verwijderings- of sloopbedrijf moet de asbestverwijdering minimaal 2 dagen voor aanvang melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie via een online meldformulier. Deze melding bij de Arbeidsinspectie is iets anders dan de sloopmelding bij het milieu bevoegde gezag.

Flowchart: van inventarisatie tot eindbeoordeling van asbestverwijdering

Inspectie, handhaving en sancties

Strenge controlesOndanks de gevaren wordt asbest nog vaak onveilig verwijderd, ook door gecertificeerde asbestverwijderingsbedrijven. De Nederlandse Arbeidsinspectie pakt dit actief aan. Er zijn speciale inspecteurs die dagelijks onaangekondigd inspecteren op plekken waar wordt gesloopt of verbouwd. Een inspecteur van de Nederlandse Arbeidsinspectie kan sloop- of verwijderingswerk onmiddellijk stilleggen als dat nodig is. Hoge boetes en zware sanctiesDe Inspectie treedt hard op tegen het onveilig verwijderen van asbest. Bedrijven die onveilig asbest verwijderen, kunnen hoge boetes krijgen. Rommelen met asbest kan dus zomaar het einde zijn van een bedrijf.

Gezondheidsrisico's en lange termijn

Klein risico: In de buitenlucht komen kleine hoeveelheden asbestvezels voor. Iedereen ademt dus elke dag een beetje asbest in. Soms ademen we per ongeluk een korte tijd meer asbestvezels in. Bijvoorbeeld door een brand waarbij asbest vrijkomt, of door in en om het huis asbesthoudend materiaal te verwijderen of bewerken. Als je een korte tijd meer vezels inademt, neemt de kans op het krijgen van asbestkanker niet of nauwelijks toe. De kans op kanker hangt af van de totale blootstelling tijdens het leven. De kans op kanker door asbest is dan klein bij normale blootstelling.

Groot risico: Iemand die vele jaren veel asbestvezels heeft ingeademd loopt een groot risico. Deze situatie kwam vooral vroeger bij bepaalde beroepen voor, zoals bouwvakkers, timmermannen en in de installatietechniek en industrie. Tegenwoordig zijn de regels strenger. Er zit een lange tijd tussen het inademen van asbestvezels en het krijgen van kanker, gemiddeld ongeveer 40 jaar. Hierdoor blijft het aantal mensen met kanker door asbest toenemen. Iemand die zijn hele werkzame leven veel asbestvezels inademt, loopt een groot risico op kanker door asbest.

RIVM, KCA en veiligheidsnetwerk

Dit doet het RIVM op het gebied van asbest: Het RIVM adviseert de overheid over asbestbeleid en is betrokken bij het uitvoeren ervan. Het Kenniscentrum Asbest (KCA), ondergebracht bij het RIVM, beantwoordt vragen van SZW en IenW op het gebied van asbest. Daarnaast faciliteert het RIVM het Validatie- en Innovatiepunt Asbest (VIP) dat adviseert of een werkwijze op gebied van asbestsanering of -bewerking als landelijk gevalideerd beschouwd kan worden. Voor vragen over de risico’s kunt u contact opnemen met de GGD in uw regio.

Organigram: RIVM, KCA, VIP relatie en taken

Asbest in netwerken en actuele ontwikkelingen

Op deze pagina vind je informatie met betrekking tot de aanwezigheid van asbest in het ondergrondse openbare gas-, drinkwater- en rioleringsnetwerk. Per 1 augustus 2024 is de asbest regelgeving voor het veilig werken met asbestcementleidingen gewijzigd. Jaarlijks worden opleidingen en certificeringen aangepast aan de huidige regelgeving en risico’s. Alle opleidingen (E-learnings) worden afgesloten met een toets. Bij positieve toets ontvang je een branchecertificaat met geldigheid van 3 jaar. Voor werken aan asbestcementleidingen blijven de richtlijnen en het AC-Werkplan van toepassing. Daarnaast wordt aangeraden om bij elke situatie goed overleg te voeren met opdrachtgever en veilige werkwijzen te volgen, vooral bij rioolwerkzaamheden en drinkwaternetwerk.

Praktische samenvatting en meldpunten

De gemeente of Omgevingsdienst kan extra regels vaststellen en boetes opleggen voor overtredingen. Degene die werkzaamheden uitvoert waarbij een risico op aantreffen van asbest bestaat, moet beschikken over een asbestinventarisatierapport. Uit de inventarisatie volgt de risicoklasse en de te nemen maatregelen. Na afloop van sanering volgt een eindbeoordeling door een bevoegd laboratorium. Het dringende advies is altijd om vroegtijdig inventarisatie te laten uitvoeren door een gecertificeerd bureau en de juiste meldkanalen te volgen, zodat blootstelling en gezondheidsrisico’s geminimaliseerd worden.

Dataoverzicht: kernpunten per stap

  1. Voorafgaand aan werkzaamheden: asbestinventarisatie (gebouwen voor 1994 en schepen voor situaties na 1994).
  2. Risicoklasse bepalen: 1, 2 of 2A op basis van luchtconcentratie.
  3. Verwijdering: klasse 2/2A door gecertificeerde verwijderaar; klasse 1 mogelijk door niet-gecertificeerde bedrijven.
  4. Meldingen: minimaal 2 dagen voor aanvang aan Arbeidsinspectie/LAVS; sloopmelding bij gemeentelijke/ milieubelastingsdienst.
  5. Eindbeoordeling: vrijgave van locatie na sanering.

tags: #oost #wet #asbest