Mensen die worden verdacht van het plegen van een strafbaar feit, krijgen met het Openbaar Ministerie (OM) te maken. Het OM is de enige instantie in Nederland die verdachten voor de strafrechter kan brengen. Het OM zorgt ervoor dat strafbare feiten worden opgespoord en vervolgd. Daarvoor wordt samengewerkt met politie en andere opsporingsdiensten. Samen met de rechters is het OM onderdeel van de rechterlijke macht. Het OM is dus geen ministerie in de gebruikelijke zin van het woord.
Algemene rol en rechtvaardigheid
Rechtvaardigheid is een kernwaarde van onze rechtsstaat. In Nederland deelt alleen de overheid straffen uit. Belangrijk is dat iemand alleen gestraft wordt als vaststaat dat die persoon schuldig is aan een strafbaar feit. Daarvoor is onderzoek en onafhankelijke rechtspraak nodig. Verdachten, slachtoffers en de samenleving moeten het vertrouwen kunnen hebben dat ze goed worden vertegenwoordigd in het strafproces.
Het Openbaar Ministerie (OM) treedt op voor de samenleving. Het OM is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Het OM vormt samen met de Rechtspraak de rechterlijke macht. Het OM houdt zich bezig met het strafrecht en bemoeit zich uitsluitend met dit rechtsgebied. De officier van justitie kan de rechter vragen om iemand verplichte zorg op te leggen.
Organisatie en structuur
Het OM is een landelijke organisatie verdeeld over tien arrondissementen. Het kantoor van het OM in een regio heet een arrondissementsparket, gekoppeld aan een rechtbank. Elk arrondissementsparket staat onder leiding van een hoofdofficier van justitie. Voor strafzaken in hoger beroep heeft het OM een eigen parket: het Ressortsparket. Een vertegenwoordiger van het Ressortsparket die optreedt in de rechtszaal heet advocaat-generaal. In de strafrechtketen zit het OM tussen de politie en de rechtspraak in.
Het hoofd van het OM is het College van procureurs-generaal, dat in Den Haag opereert en het landelijke opsporings- en vervolgingsbeleid bepaalt. De procureurs-generaal bepalen het beleid en zorgen voor samenhang, consistentie en kwaliteit in de strafrechtelijke handhaving. Het Parket-generaal werkt daarbij met staf-onderdelen zoals het Wetenschappelijk Bureau Openbaar Ministerie (WBOM) en Informatievoorziening OM (IVOM).
Parketten en specialization
Arrondissementsparketten beoordelen jaarlijks honderden duizenden zaken, ondersteund door administratieve en juridische specialisten. De arrondissementen vallen samen met de regionale eenheden van de politie en bevinden zich in dezelfde steden als de rechtbanken. Een ressort vormt een gerechtelijk gebied met een gerechtshof, en het Ressortsparket behandelt strafzaken in hoger beroep.
Het Landelijk Parket (LP) bestrijdt inter(nationaal) georganiseerde en ondermijnende criminaliteit en werkt samen met speurmiddelen en bijzondere opsporingsdiensten. Daarnaast heeft het Functioneel Parket de taak om fraude en milieucriminaliteit te bestrijden. Het Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM) beoordeelt beroepen tegen verkeersboetes en rijbewijzen die door de politie zijn ingevorderd.
Werking in de rechtszaal
In een rechtszaak is de officier van justitie de openbare aanklager. De officier legt uit waarvoor iemand terechtstaat, stelt de tenlastelegging vast en houdt het requisitoir. De rechter onderzoekt de feiten en stelt vast of de verdachte schuldig is op basis van de tenlastelegging. De rechter kan straffen opleggen zoals celstraf, geldboete, of taakstraf, en ook bijzondere maatregelen zoals ontneming van vermogenswinsten of tbs bij psychische stoornissen.
Minderjarige verdachten vallen onder regels die verschillen per leeftijd. Halt-projecten, schikkingen en jeugdrechtbankprocedures zijn voorbeelden waarbij minderjarigen sneller en minder zwaar kunnen worden aangepakt dan volwassenen. De minister van Justitie en Veiligheid is politiek verantwoordelijk voor het OM en stuurt waar nodig aanwijzingen via het College van procureurs-generaal.
Procedures, sepot en transacties
Niet alle vervolging leidt tot een rechtszaak. De officier van justitie kan beslissen tot sepot: technisch sepot bij onvoldoende bewijs of beleidssepot bij opportuniteitsbeginsel. Een transactie is mogelijk wanneer het OM een bepaald bedrag ontvangt of bij bepaalde misdrijven, waardoor vervolging kan worden voorkomen. Directe dagvaarding en betaling van een Transactiebesluit kan bij lik-op-stuk-beleid plaatsvinden, waarna de verdachte direct voor de rechter verschijnt als betaling ontbreekt.
De rechter ziet erop toe dat het OM en de politie hun werk correct doen. De minister kan in uitzonderingsgevallen het OM aanwijzingen geven, waarna het College van procureurs-generaal advies vraagt en de rechter uiteindelijk beslist wat er met een strafzaak gebeurt.
Verantwoordelijkheden en werking op lange termijn
Bij het Openbaar Ministerie werken in 2009 ongeveer 5200 mensen. De procureurs-generaal bepalen het landelijke opsporings- en vervolgingsbeleid. De Hoge Raad en de rechtbanken staan onder toezicht van het OM, zodat er sprake is van verantwoorde maatregelen en eerlijke handhaving van de rechtsorde. Het OM vormt samen met de Rechtspraak de rechterlijke macht en bewaakt de rechtsstatelijke normen in strafzaken.
Samenvatting van de kernpunten
- Het OM is de enige instantie die verdachten voor de strafrechter kan brengen en samenwerkt met politie en opsporingsdiensten.
- Het OM zorgt voor opsporing, vervolging en uitvoering van het vonnis, en de officier van justitie leidt het opsporingsonderzoek.
- De organisatie is verdeeld over arrondissementen, ressorten en landelijke eenheden met het College van procureurs-generaal als hoogst leidinggevende orgaan.
- In de rechtszaal fungeert de officier als openbare aanklager en de rechter beslist op basis van de tenlastelegging; straffen variëren van geldboetes tot cel- en tbs-maatregelen.
- Procedures rondom sepot en transacties geven het OM mogelijkheden om vervolging te voorkomen of af te handelen buiten de rechter.
tags: #openbaar #ministerie #parketten