De Oud Hollandse Witjes mozaïek tegels zijn 13x13 cm en een doos bevat 0.56 m². De tegels kunnen worden gebruikt als wandtegels in je badkamer, toilet of elders in het huis. Voor de echte waaghalzen zijn de verschillende kleuren, Oud-Hollandse tegels van Dateg leuk met elkaar te combineren! Het woord "tegel" komt van het Latijnse woord “tegere” = bedekken. Tegels worden gebruikt om wanden te bedekken van bijvoorbeeld keukens (zie afb. Afb.). Vaak zijn tegels gekleurd en versierd, dat staat leuk. Het is niet erg als de muren vuil of nat worden; tegels kunnen weer goed schoongemaakt worden.
De tegels die nú in de huizen en flats gebruikt worden zijn in de fabriek gemaakt, bij duizenden tegelijk. De gekleurde versieringen worden er machinaal op aangebracht. De grondstof waar tegels van gemaakt zijn, is klei. Klei is een soort aarde. Waar is het gebruik van tegels vandaan gekomen? Perzië (nú Iran) had omstreeks 300 jaar vóór Christus al een grote tegelproductie. Afb. Afb. Zelfs een groot deel van Spanje is zeven eeuwen lang overheerst geweest door de Arabieren (van de 8ste tot het eind van de 15e eeuw). Zij bouwden daar eveneens moskeeën en voor hun vorsten burchtpaleizen. Eén van die burchtpaleizen is nu nog te zien. Het is het Alhambra bij Granada in Zuid-Spanje. Dit paleis is één van de mooiste voorbeelden van de Moors-Arabische bouwkunst in Europa.
De muren van de paleiszalen zijn versierd met veelkleurige tegels. Zie afb. Afb. Afb. In die tijd werden in Spanje behalve tegels ook veel kannen, borden en dergelijke gemaakt. De versieringen op dit aardewerk zijn beïnvloed door Moors-Arabische kunst. Veel van deze voorwerpen zijn per schip naar Italië verhandeld. In Noord- Italië werd in de 15e eeuw het aardewerk ook al kleurig beschilderd. Dit aardewerk is erg beroemd geworden. Het is bekend dat Italiaanse pottenbakkers in Spanje gingen werken. Antwerpen was van eind 15e eeuw tot eind 16e eeuw de belangrijkste havenstad van West-Europa én een groot kunstcentrum. Door de handel werd veel geld verdiend. Ook pottenbakkers uit Italië gingen in Antwerpen wonen en werken. Zij hebben er veelkleurige tegels (tegels met meer dan één kleur) gemaakt voor vloeren en vochtige wanden van de huizen. In 1585 is daar een eind aan gekomen. In dat jaar werd Antwerpen door de Spaanse troepen belegerd (tijdens de 80-jarige oorlog) en tenslotte ingenomen. Dat betekende het einde van de welvaart. De handel kwam tot stilstand. Er kwam grote werkeloosheid. Bovendien was er geen godsdienstvrijheid; de protestanten werden vervolgd. Dit waren oorzaken dat duizenden mensen uit Antwerpen wegtrokken. Onder de vluchtelingen waren ook pottenbakkers. Deze gingen o.m. in Middelburg, Rotterdam, Gouda, Delft, Leiden, Amsterdam en Hoorn een nieuw bestaan opbouwen.
Het zijn ornamenttegels. Dit zijn tegels waarbij het hele patroon pas wordt gevormd door meerdere tegels in een vierkant bij elkaar te leggen. Zie afb. 6 en 7. Kort daarna wordt op iedere tegel een gekleurde voorstelling geschilderd zoals een bloemvaas. Zie afb. Afb. 6 Veelkleurige ornamenttegels. Het hele patroon wordt gevormd door meerdere tegels. Afb. 7 Veelkleurige tegel met deel van het patroon van afb. Afb. 8 Bloemvaas.
Ná de veelkleurige tegels kwamen vanaf ongeveer 1620 de blauw beschilderde tegels in de mode. De Portugezen hadden de zeeweg om Afrika heen naar het Verre Oosten ontdekt via de Kaap de Goede Hoop. Ze gingen handelen met o.a. de Chinezen. De Hollanders gingen nu ook handel drijven met Ceylon (nu Sri Lanka), China, Japan en Indonesië. Daartoe werd in 1602 een handelsvereniging opgericht, de V.O.C. = de Verenigde Oostindische Compagnie. Van Amsterdam, Hoorn en Enkhuizen uit zeilden de schepen om Afrika heen naar China. De route die de zeilschepen namen werd bepaald door de zeestromingen en heersende winden. Zie afb. Afb.
In China werd o.m. Chinese zijde, Chinees lakwerk, specerijen, thee en blauw Chinees porselein zoals borden, schalen, kannen en kopjes gekocht. Duizenden porseleinen artikelen zijn toen naar Nederland verscheept. Geen tegels, want die kenden de Chinezen toen nog niet. Porselein is gemaakt van porseleinaarde, een kleisoort die niet in Nederland aanwezig is. Porselein is veel dunner, maar toch sterker dan het grove aardewerk. De aardewerk- en tegelbakkers in Holland gingen hun gebruiksvoorwerpen en tegels nu ook met een blauwe kleur versieren. De voorstellingen op de tegels waren bijvoorbeeld schepen, ruiters, soldaten, bloemvazen, vrouwen en mannen, spelende kinderen, dieren, bloemen en bijbelse voorstellingen. Zie afb. Vooral in de tegelwerkplaatsen in Rotterdam, Amsterdam, Delft, Haarlem en Makkum zijn vele duizenden tegels gemaakt. Ook tegeltableaus werden vervaardigd. Afb. 10 Koopvaardijschip blauw en paars beschilderd. Afb. 11 Kinderspeltegel blauw beschilderd. Afb. 12 Rattenvanger blauw beschilderd. Afb. 13 Dame met molenkraag blauw beschilderd. Afb. 14 Voorstelling uit het Nieuwe Testament: vlucht naar Egypte, paarse beschildering.
In de 17e eeuw - ook wel de Gouden Eeuw genoemd - zijn vele duizenden tegels naar het buitenland geëxporteerd. In de 17e eeuw waren het de Hollanders, Zeeuwen en Friezen die handel dreven met bijna de hele wereld. Zij waren de vrachtvaarders van Europa. De Oostzeelanden leverden ons o.m. graan, hout, ijzer en huiden. Afb. 15 Betegelde kamer van een boerderij in Friesland. België, Duitsland, Frankrijk, Spanje, Portugal en zelfs Brazilië hebben in de 2e helft van de 17e eeuw en begin 18e eeuw Hollandse en Friese tegels besteld voor hun kerken, kloosters en paleizen. In de 18e en 19e eeuw kwamen paars beschilderde tegels in de mode. In die tijd werden ook weer ornamenttegels gemaakt: 4 tegels of een veelvoud hiervan vormen een patroon. Zie afb. 16 en 17. Vergelijk ook de ornamenttegels van afb. Afb. 16 Paars beschilderde ornamenttegels. 4 tegels of een veelvoud hiervan vormen het hele patroon. Afb. 17 Tegel met 1/4e deel van het patroon van afb.
In het begin van de 19e eeuw ging de tegelproductie snel achteruit door de slechte economische toestand. De Franse overheersing onder Napoleon had rampzalige gevolgen voor onze handel. Ook was er veel concurrentie van Engelse en Duitse tegelbakkers. Jullie weten al dat tegels tegenwoordig machinaal in fabrieken gemaakt worden. Ook kunstpottenbakkers maken tegels en tegeltableaus. Zie afb. Afb. 18 Deel van een tegelwand met vissen en vogels, in wit en zwart. Ontworpen door M.C. Escher. Afb.
In Makkum, Harlingen en Workum worden tegels en tegeltableaus gemaakt zoals dat drie eeuwen geleden ook werd gedaan. De tegels aan één kant bedekken met tinglazuur. De voorstelling op de tegel schilderen. Hierbij wordt een zogenaamde “spons” gebruikt. Zie afb. De tegel voor de tweede keer bakken bij een temperatuur van ± 1000°C. Afb. 20 Een spons is een stuk papier, even groot als de tegel. Hierin zijn gaatjes geprikt van de omtrekken van een voorstelling. Dit papier wordt, op de tegel gelegd. Dan slaat men met een zakje, waarin houtskoolpoeder zit, op de spons. Het houtskoolpoeder stuift door de gaatjes. Hierdoor verschijnt de voorstelling in zwarte stipjes op de met tinglazuur bedekte tegel.
Bij verbouwingen, sloop en zelfs bij restauraties gaan historische tegels nog vaak verloren. Vooral voor de relatief jonge tegeltoepassingen uit de 20ste eeuw ontbreekt vaak zowel kennis over de herkomst als het besef van de cultuurhistorische waarde. In dit kennisartikel belichten we de grote verscheidenheid aan wand- en vloertegels uit de periode 1895-1965 om het bewustwordingsproces voor deze bijzondere producten van industrie en kunstnijverheid te bevorderen.
Tegelfabriek Holland leverde bij een verbouwing in 1900 de kleurrijke betegeling in het portiek aan de Nieuwe Rijn 8 in Leiden. Wandtegels van de Engelse tegelfabrikant Maw & Co uit omstreeks 1880. Florale keuze in muurtegels in de catalogus van tegelfabrikant J. Bouwaardewerk gecombineerd met tegels van de Porceleyne Fles als pubbekleding aan de Beeklaan 303, Den Haag. Vloertegels en hardgebakken gele trottoir tegels beheersen de vloertegelmode in Nederland decennia lang. Het aanbod van Alfred Regout in de catalogus van A.N. Toepassing van ‘krakelingen’ in gebouw de Rijnstroom, Noordeinde 64, Den Haag, naar ontwerp van A.D.N.
Geavanceerde productiemethoden maakten tegelwerk stijlvoller en duurzamer. De mate van uitvoering, van handmatig tinglazuur tot machinaal geperste wand- en vloertegels, kon variëren per regio en tijdperk. In het begin van de 20e eeuw werden ook geometrische patronen en meerkleurige decoraties toegepast in wand- en vloertegels, waaronder 13x13 cm tegels die vaak in combinatie met elkaar een groter patroon vormden. In hedendaagse showrooms laten we zien hoe oud-Hollandse mozaïek wandtegels 13x13 groen-mix een tijdloze bijdrage leveren aan badkamers, keukens en living spaces, met aandacht voor zowel geschiedenis als hedendaags gebruik.
Technische kenmerken en toepasbaarheid
Glazen mozaïek is de meest gebruikte soort mozaïek. Het grootste voordeel van glas is dat dit materiaal zeer slijtvast is en gemakkelijk te onderhouden. Ideaal voor vochtige ruimtes zoals badkamers, toiletten, zwembaden, enz. Nog een leuke eigenschap van glas is dat het licht op een prachtige manier weerkaatst. Je voegt hierdoor meteen een opvallend visueel accent toe in je interieur. Je kan glazen mozaïek krijgen in eindeloos veel kleuren en patronen.
Mozaïek uit metaal? Ja, dit soort mozaïek wordt samengesteld uit bijvoorbeeld aluminium of roestvrij staal (inox). Net zoals andere soorten mozaïek wordt metaal gebruikt om patronen te creëren. Maar door het metaal krijg je een interessant lichtspel. Er ontstaat een weerspiegeling van licht en soms zelfs een echte weerspiegeling van de ruimte. Metaal mozaïek heeft meestal een industriële uitstraling en kan perfect gecombineerd worden met andere materialen, zoals glas of houtelementen. Plaats ze wel niet in de douche of buiten.
Bij natuursteen mozaïek worden de tegels samengesteld uit stukjes natuursteen. Dit kunnen verschillende soorten natuursteen zijn (marmer, graniet, blauwe steen, kiezelstenen, ...). Met mozaïek uit natuursteen ga je voor het luxegevoel in je badkamer. Kies voor de natuursteenmozaïek met kiezelsteentjes in je badkamer of inloopdouche. Elk moment van de dag lijk je met je blote voeten op een kiezelstrand te lopen - heerlijk toch?
Vinyl mozaïek of zelfklevende mozaïek tegels zijn een snelle oplossing om je interieur om te toveren tot iets uniek. Deze dunne tegels zijn voorzien van een kleeflaag. Hierdoor plak je ze simpelweg op de wand. Deze zelfklevende vinyl mozaïek ziet eruit als echte mozaïek dankzij het reliëf. Ze plaatsen in eender welke binnenruimte, maar let op met direct contact met water. Als spatwand in keuken of badkamer zijn ze perfect. Ook kan je ze enkel gebruiken als wanddecoratie en dus niet op de vloer aanbrengen.
Mozaïekkunst is een veelgebruikte kunstvorm waarbij gekleurde stenen samen een patroon of afbeelding vormen. De oudste overblijfselen van deze kunstvorm zijn meer dan 4.000 jaar oud. Er bestaan verschillende manieren om deze stenen te plaatsen. Gedurende een bepaalde periode tijdens de middeleeuwen maakte men gebruik van de cosmatentechniek. Deze kunstvorm is veelal in basilieken te vinden. Wat is de geschiedenis achter deze kunstvorm en welke methodes bestaan er om mozaïekkunst aan te leggen?
Mozaïekkunst - kenmerken en geschiedenis: Mesopotamië, de Griekse stijl, Byzantijnse invloeden, cosmatentechniek en de moderne herinterpretaties. Materiaal kan bestaan uit steen, schelpen of glas. Er bestaan verschillende technieken: direct plaatsen en sjabloontechniek. De geschiedenis van mozaïek kent een rijke ontwikkeling tot in de hedendaagse, waarin ook industriële methoden en moderne materialen een rol spelen.
Mozaïektegels blijven een duurzame, veelzijdige keuze voor wand- en vloertoepassingen. Of je nu houdt van rustig en subtiel of juist opvallend en kleurrijk, het rijke erfgoed van oud-Hollandse mozaïek wandtegels biedt tal van ideeën voor heden en verleden. Bekijk ons ruime assortiment mozaïek tegels online of breng een bezoek aan onze toonzaal.
Praktische tabellen en voorbeelden
| Maat | Type | Toepassing | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|
| 13 x 13 cm | tinglazuur | wandtegels | Veelvuldig gebruikt in 19e- en vroege 20e eeuw |
| 15 x 15 cm | machinaal geperst | wand- en vloertegels | Hoge glansgraad, fabrieksmerk onderin |
| 10,4 x 10,4 cm | gekristalliseerde tegels | binnen- en buitengebruik | Relief en glazuureffect |
| Halfformaat 7,5 x 7,5 cm | diverse toepassingen | randen, accenten | Veelvoorkomende voegpatronen |
Achtergrond en aandachtspunten
Bij verbouwingen en restauraties gaan historische tegels vaak verloren. Het is daarom belangrijk om kennis over herkomst en cultuurhistorische waarde te behouden. De geschiedenis van Nederlandse tegelindustrie toont een evolutie van handwerk naar machinale productie met diverse decoratieve stijlen, variërend van tinglazuur tot majolica en cloisonné-achtige ontwerpen.