Het oeroude vakmanschap heeft hij in zijn vingers, moderne technieken in het hoofd. De bloeitijd in Nederland van de fabricage van stalen en gietijzeren dakramen ligt in de tweede helft van de 19e eeuw. De eerste dakvensters zijn ook terug te vinden in de schilderkunst en in kamers onder het hellend dak werden ramen in het dak geplaatst, net als de mansarderamen maar deze gaven een aanzienlijk breder uitzicht. Dit type ramen werd dus gemaakt en gebruikt volgens de toenmalige technieken. Bovendien werden ze zowel in woongebouwen alsook in dienstgebouwen gebruikt.
FEROLUX dakramen combineren rustieke uitstraling met moderne technieken: “Onze in rustieke stijl ogende FEROLUX dakramen zijn vervaardigd met moderne technieken.” Alle metalen onderdelen worden gezandstraald, gemetalliseerd en in zwart gepoedercoat. De nieuwe ramen worden gemonteerd met RVS scharnieren op een metalen onderplaat en kunnen zeer eenvoudig worden geplaatst in combinatie met alle types dakbedekking zoals riet, leien of pannen. De tochtrubber en HR++ glas verbeteren het comfort en de isolatie in vergelijking met oudere modellen.
VELUX heeft een dakraam ontworpen speciaal voor monumentale gebouwen. Het doel was een renovatie van een monumentaal pand te ondersteunen en het ontwerp af te stemmen op historische materialen en esthetiek. Het buitenkozijn en de gootstukken zijn van zink, het binnenkozijn en de binnenafwerking zijn van hout, en de ruit heeft een bolling. De robuuste beugels vormen een fraaie aanvulling op de oude gietijzeren ramen. Zink en koper verweren prachtig tegelijk met het gebouw, vandaar de keuze voor deze metalen. De Gooijer noemt dat werken met bouwmaterialen voor monumentale panden wezenlijk anders is dan productontwikkeling voor conventionele woonhuizen en openbare gebouwen.
De geschiedenis van het dakvenster telt bijna 150 jaar. De uitvinding van het dakraam kent geen eenvoudig antwoord op wie het precies heeft uitgevonden. Patenten markeren de ontwikkelingen vanaf het einde van de XIXe eeuw, waarin mogelijkheden voor de constructie en verbetering van dakvensters werden toegekend. De hedendaagse dakramen verschillen aanzienlijk van hun oorspronkelijke vorm; de moderne klant verwacht nu innovatieve ontwikkelingen en hogere prestaties. FAKRO, Velux en andere fabrikanten hebben honderden patenten en gebruiksmodellen aangevraagd, waardoor het basisaanbod veelal uit het tuimelfunctie-ramen bestaat in diverse uitvoeringen.
PreZero en VELUX bundelen hun krachten met de Take-Back Service: demontage en recyclage van oude dakramen. In 2019 gestart en doorgetrokken tot eind 2026, met als doel het ondersteunen van een circulaire economie. Jaarlijks komt er in Nederland ruim 20 miljoen ton bouwafval vrij; demontage van dakramen maakt deel uit van de verwerking van materialen zoals hout, glas, metalen en rubber. De Take-Back Service laat zien dat circulair werken in de praktijk haalbaar is en biedt mogelijkheden voor refurbishing van onderdelen van VELUX dakramen. Het refurbishen van dakramen leidt tot energiebesparing en verbetering van efficiëntie in de hele waardeketen.
In zes jaar tijd zijn al 16.000 dakramen verwerkt via Take-Back; voor 2025 ligt het doel op 10.000, in 2026 op 15.000. De samenwerking past bij Zero Waste en bij het streven naar minimalisering van restafval en maximalisering van hergebruik en recycling. Velux levert ook dakramen gemaakt van reclaimed hout uit oude gebouwen, met FSC-certificering 100% gerecycled. Het hergebruik van hout vergroot de CO2-opslag met 30 tot 40 jaar, en Velux werkt aan 100% CO2-neutraal zijn in 2030, mede door samenwerking met WWF en investeren in bos- en biodiversiteitsprojecten.
Velux-dakramen uit verschillende bouwperiodes tonen kenmerkende verschillen: voor 1991 vaak enkel glas en een handgreep aan de onderzijde; jaren 90 verschaften betere isolatie en dubbel glas; 2000-2013 zien we hogere comfort dankzij betere tochtafdichting en modernere bediening; vanaf 2014 HR++ beglazing, betere isolatie en ventilatie. Bouwjaar is bepalend voor welke onderdelen en onderhoudsmogelijkheden geschikt zijn. De typecode en maatcode op het typeplaatje geven informatie over model en afmetingen; het serienummer bevat productiedatum. Wanneer het typeplaatje ontbreekt, blijven uiterlijke kenmerken zoals glaslatten en houtafwerking indicatief voor de generatie.
Het eerste dakvenster werd in tekeningen en schilderijen weergegeven en werd later door technische ontwikkelingen geperfectioneerd. De term dakvenster werd gebruikt in diverse patenten; kerndoel was verbetering van isolatie, ventilatie, en functionaliteit. Klanten verwachten moderne, ongewone ontwikkelingen en fabrikanten concurreren om aan deze behoeftes te voldoen. Velux heeft de ontwikkeling van monumentale dakramen mogelijk gemaakt met buitenkozijn van zink en binnenafwerking van hout, wat harmonieert met vaak gebruikte monumentale materialen.
Belangrijke kenmerken van oude metalen dakramen en hun moderne tegenhangers
- Materiaal en afwerking: metalen onderdelen gezandstraald, gemetalliseerd en zwart gepoedercoat; onderplaat met RVS scharnieren.
- Isolatie en vitrage: HR++ glas met zwarte spouw en tochtrubber bij recente modellen.
- Historische context: metalen dakramen uit de 19e eeuw, vaak gecombineerd met gietijzer en houten binnenwerk in monumentale panden.
- Monumentale toepassingen: buitenkozijn van zink, gootstukken van zink, binnenkozijnen van hout, bollende ruit en robuuste beugels als aanvulling op gietijzeren ramen.
- Circulaire economie: Take-Back Service van Velux en PreZero voor demontage, sortering en recycling; refurbishing van onderdelen wordt onderzocht.
- Toekomstperspectief: Velux streeft naar 100% CO2-neutraal en duurzame houttoepassingen met gerecycled materiaal; 99,6% van houtafval wordt gerecycled of ingezet voor energieproductie; 96% van glasafval wordt gerecycled.
Wat bouwers en eigenaren moeten weten over onderhoud en vervanging
- Beoordeling van het bouwjaar met typeplaatje, typecode en maatcode om te bepalen welke onderdelen geschikt zijn voor onderhoud of vervanging.
- Oudere ramen (voor 1991) hebben mogelijk enkel glas en eenvoudige bediening; latere generaties bieden betere isolatie en bediening.
- Bij tocht of condens tussen glaslagen kan vervanging van het glas of hele raam nodig zijn; soms is enkel het ruit vervangen voordeliger.
- Bij renovatie van monumentale panden is het ontwerp afgestemd op de esthetiek en materialen van het gebouw, met aandacht voor harmonie met zink, koper en hout.