Renovatie van de Paardenmarkt Delft: geschiedenis, achtergrond en hedendaagse herontwikkeling

In de herontwikkeling van het gebied rond de Paardenmarkt is een voetgangersbrug ontworpen over een onlangs in ere herstelde gracht. Het startpunt van de bouwwerkzaamheden leidde tot de vondst van een 150 jaar oude sluis, die het gemeentebestuur besloot te behouden. Het brugontwerp werd aangepast en er werd een ontwerp gemaakt voor het gebied rondom de kleine sluis, met als uitgangspunt dat de sluis optimaal tot haar recht komt en bekeken kan worden als in een museum.

Historische architectuur en monumentale gebouwen langs de Paardenmarkt

De kazerne van het type infanteriekazerne uit 1845 in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant, vermoedelijk naar ontwerp van Cornelis Zemel en onder stadsarchitect P.L. Smits, vormde het beginpunt van de bebouwing rond de Paardenmarkt. De hoofdvorm van de kazerne is strak symmetrisch en sobel, met een stijl die verwant is aan het Neo-Classicisme. In 1864 werd de kazerne verbouwd onder leiding van een genie-architect, P. Baart de la Faille, met een extra bouwlaag tot twee lagen.

In 1923 werd de kazerne afgekeurd voor militaire functie. Vanaf 1926 werd de voormalige kazerne door de nazorgorganisatie voor lichamelijk en geestelijk misdeelden geëxploiteerd als werkinrichting voor zwakzinnigen en het pand werd door de gemeente verhuurd. In 1946 werd de kazerne aangepast: houten balkenlagen en vloeren werden vervangen door gewapend betonnen constructie en daarna volgden nog meerdere wijzigingen aan de interne indeling. Het vrijstaande gebouw vormt de noordelijke wand van het plein Paardenmarkt, ontstaan na een kruitexplosie in 1654 en ligt binnen het beschermde stadsgezicht van Delft.

Aan de oostzijde bevinden zich gebouwen van het Geschutsmagazijn van Holland, ook wel bekend als het Artillerie Depot, met als doel de aanmaak en opslag van wapens en munitie en de opleiding van militairen. Het complex pakhuizen van het Geschutsmagazijn uit 1671, met omliggende bebouwing, is Rijksmonument 12151 en fungeert als dependance van het Legermuseum.

Tussen de Paardenmarkt en het geschutmagazijn lag in het begin van de negentiende eeuw de Lakengracht, die later werd gedempt. De bescherming richt zich op het Paardenmarktvolume, dat overkapt is met Philibertspanten. Het twee bouwlagen hoge gebouw heeft een rechthoekige plattegrond met een asymmetrisch geplaatste binnenplaats en een schildkap met haaks daarop staande vleugels. De dakschilden zijn bedekt met gesmoorde Hollandse pannen, met een dakkapel voorzien van zesruits draairamen op zowel voor- als westelijke vleugel. De gevels bestaan uit schoon metselwerk met een aangesmeerde plint en rechtgesloten vensters onder strek, voorzien van 12-ruits schuiframen en bakstenen lekdorpels. Op iedere bouwlaag van de vijftien as-rijen bevindt zich een venster, behalve in het midden waar de begane grond ingang zit.

Kunst, erfgoed en stedelijke renovatie rondom de Paardenmarkt

De voormalige infanteriekazerne uit 1845, die in 1863 ingrijpend werd verbouwd, is van algemeen belang vanwege cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. De kazerne vertegenwoordigt een bijzondere uitdrukking van een specifieke functie en heeft betekenis voor de stadshistorie. Daarnaast is de kazerne een voorbeeld van een bouwtype met een hoge mate van gaafheid van hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.

Bij de historische Paardenmarkt is een bijzonder project gerealiseerd waarin verleden en toekomst samenkomen. Het voormalige artilleriedepot, een rijksmonument met een rijke geschiedenis, is volledig gerenoveerd en gerestaureerd. De centrale hof is opnieuw ingericht als een groene oase in de binnenstad. Duurzaamheid en comfort stonden centraal bij de herontwikkeling, onder andere met een innovatief energiesysteem dat gebruikmaakt van een warmtepomp en monobron. In totaal zijn 123 hybride toestellen geplaatst die zorgen voor een aangenaam binnenklimaat, zowel in de winter als in de zomer. Dit project toont erfgoedbehoud, duurzaamheid en stedelijke leefkwaliteit hand in hand gaan.

In Delft zijn vier historische hofjes bewaard gebleven, waaronder het Hofje van Pauw, een parel aan de Paardenmarkt uit 1707 met een prachtige binnentuin. De bouw was de laatste wens van een burgemeestersdochter, vastgelegd in haar testament. Het onderhoud wordt uitgevoerd met respect voor de monumentale waarde en oog voor detail, onder andere bij buitenschilderwerk en reiniging van plafonds van het poortgebouw. Het kermisverleden van de Paardenmarkt uit de 18e eeuw en later perioden is rijk aan evenementen en culturele voorstellingen, zoals de Velocipede-manege en optredens van diverse gezelschappen tijdens kermissen, markeden en kerstdagen in de 19e en vroege 20e eeuw.

Op 12 oktober 1654 vond de Delftse Donderslag plaats op de huidige Paardenmarktlocatie, nadat het Kruithuis, een enorme opslagplaats buskruit, explodeerde en een groot deel van de stad verwoestte. Een vriend van Johannes Vermeer, Carel Fabritius, woonde in de Doelenstraat en schilderde later, in Delft, onder meer portretten en stadsgezichten zoals Het Puttertje.

Infrastructuur en toekomstvisie

Tijdens de bouwwerkzaamheden werd een 150 jaar oude sluis gevonden en behouden; dit heeft geleid tot een ontwerp waarin de omgeving zo is ingericht dat de sluis optimaal tot zijn recht komt en bekeken kan worden als in een museum. De brugovergang en het omliggende gebied bieden nu een combinatie van historisch erfgoed en modern comfort, met aandacht voor duurzaamheid en stedelijke leefkwaliteit.

tags: #paardenmarkt #delft #renovatie