Staatssecretaris Knops komt tegemoet aan de wens van veel Kamerleden om architect Pi de Bruijn te betrekken bij de renovatie van het Binnenhof. De Bruijn ontwierp in de jaren 80 van de vorige eeuw de nieuwbouw van de Tweede Kamer. Hij mag nu ook een plan maken voor de renovatie van het gebouw. De aanvankelijk aangetrokken hoofdarchitecten, Ellen van Loon en Liesbeth van der Pol, dienden plannen in die bij veel politici in verkeerde aarde vielen. Veel Kamerleden denken dat De Bruijn wel een passend plan kan maken. The idea is that at individual scales the additional load is ignorable, but at mass scraper levels it adds up and makes scraping much more expensive. Ultimately, this is a placeholder solution so that more time can be spent on fingerprinting and identifying headless browsers (EG: via how they do font rendering) so that the challenge proof of work page doesn't need to be presented to users that are much more likely to be legitimate. Please note that Anubis requires the use of modern JavaScript features that plugins like JShelter will disable.
Op de Hofplaats naast het Binnenhof is eerder deze week de bouw begonnen van de nieuwe, deels ondergrondse publieksentree van de Tweede Kamer. Verderop vonden archeologen de kaatsbaan van Willem van Oranje terug. “Dit wordt de poort naar de democratie,” zei architect Pi de Bruijn maandag bij de starthandeling. Na veel gedoe met andere architecten en kritische Kamerleden en andere ‘bewoners’ van het Binnenhof, kreeg veteraan De Bruijn (83) in 2019 de architectonische supervisie over het steeds groter en duurder wordende project.
Eén van de grote extra kostenposten ontstond door het besluit een compleet nieuwe publieksentree te bouwen op de Hofplaats. Dat zou nodig zijn in verband met de veiligheid en de wens meer bezoekers en scholieren te ontvangen. Er wordt rekening gehouden met 500.000 bezoekers per jaar. De Bruijns Architekten Cie ontwierp een paviljoen dat toegang geeft tot een trap die leidt naar een ruim ondergronds toegangsgebied. Daarin krijgen ook de resten van de middeleeuwse Spuipoort een plek. Landschapsbureau Karres en Brands tekende rondom het gebouw een groen plantsoen. Maandag begonnen bouwvakkers van aannemer J.P. van Eesteren met het boren van 28 meter diepe gaten. Die worden gevuld met ‘grout’, een betonmengsel, en worden verankerd in de bodem. Dat is noodzakelijk om te voorkomen dat straks het grondwater de hele bak van de ondergrondse toegang omhoog drukt. Van Eesteren-directeur Marco Peppel sprak maandag van een ‘uitdagende grondwatersituatie’.
De starthandeling op de Hofplaats met o.a. architect Pi de Bruijn (links) en Kamervoorzitter Thom van Campen (blauw hesje) werd gevolgd door de ontvangst van ongeveer tweehonderd aan het Binnenhof werkende bouwvakkers in de onttakelde plenaire vergaderzaal van de Tweede Kamer. Volgens de laatste raming en planning kost de renovatie 2,7 miljard euro en gaat hij tot de zomer van 2031 duren. Intussen graven de archeologen van de gemeente Den Haag rustig door. De laatste vondst is tegelvloer van de ‘Caetsbaen’ die tussen 1500 tot 1650 naast de Ridderzaal lag. “Deze baan was niet eens de eerste kaatsbaan op het Binnenhof,” zegt archeloog Mignonne Lenoir. “Al in de veertiende eeuw vermelden documenten een kaatsbaan.”
Pi de Bruijn krijgt de hoofdrol in de renovatie van het Tweede Kamercomplex. Zijn architectenbureau Cie heeft een contract met het ministerie van Binnenlandse Zaken getekend en mag nu met vijf andere architectenbureaus aan de verbouwing werken. Dat heeft minister Raymond Knops (CDA) vrijdagmiddag bekendgemaakt in een Kamerbrief. De keuze voor De Bruijn wordt gezien als een triomf voor de Tweede Kamerleden, die zich met succes verzet hebben tegen de oorspronkelijke architect: Ellen van Loon van bureau OMA. Van Loon werd eerder dit jaar voor 2,7 miljoen euro afgekocht. Met het nieuwe contract voor De Bruijn belandt de renovatieopdracht alsnog bij de architect die in 1992 ook de laatste grote verbouwing van het Binnenhof voor zijn rekening nam.
Verlanglijst en kritiek op ambities
De verbouwing van het Binnenhof is al jaren onderwerp van discussie. Steeds speelt dezelfde vraag op: wil de Kamer een forse modernisering of alleen een sobere opknapbeurt? Architect Van Loon kwam in haar ontwerpen met ingrijpende voorstellen. Zo ontwierp ze een grote nieuwe publieksingang, een extra debatzaal en één centraal restaurant dat de oude restaurantvoorzieningen, verspreid door het gebouw, moest vervangen. Ze werkte daarbij op basis van een verlanglijst die de Kamer zelf had opgesteld. Maar daar groeide na aanvankelijke instemming de weerstand tegen haar plannen, vooral nadat Pi de Bruijn - de architect van de vorige verbouwing - contact opnam met Kamervoorzitter Khadija Arib. Onder Aribs leiding stuurde het presidium al in dat jaar aan op het vertrek van Van Loon en OMA - lang voordat Knops de architect deze zomer afkocht.
De verbouwing van het Binnenhof had oorspronkelijk in 2020 moeten beginnen, maar is vorige maand met zeker één jaar uitgesteld - en mogelijk langer. De Kamerleden vinden dat het parlement niet herkenbaar is en dat er te weinig informatie beschikbaar is van het kabinet. Zij pleiten voor een sober en doelmatig ontwerp van Pi de Bruijn, dat aansluit bij de huidige identiteit van het Binnenhof. Sommigen vrezen twee kapiteins op één schip en vragen wie de baas is als Van Loon aangetrokken blijft naast De Bruijn. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een contract met OMA, het bureau van Van Loon.
Knops benadrukt dat een contract een contract is en dat verbreking juridische procedures en vertraging kan opleveren. Daarnaast is het gebruikelijk dat bij zulke grote renovaties meerdere ontwerpteams betrokken zijn. In totaal tekenen twaalf architecten mee aan het project, allemaal met hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Pi de Bruijn wordt eindverantwoordelijk voor gebouw N, het deel van het Binnenhof dat in 1992 werd opgeleverd en waar de plenaire zaal gevestigd is. De Kamer eist meer openheid en transparantie, en Knops zegde toe dit te onderzoeken waar mogelijk. Het voorlopige ontwerp blijft grotendeels hetzelfde, met aanpassingen zoals het behoud van het ledenrestaurant naast de plenaire zaal en geen XL-vergaderzaal.
Historische context en dialoog tussen gebruiker en architect
De kern van het conflict draait om de verhouding tussen gebruiker(s) en architect. In een democratie heeft de Kamer als gebruiker invloed op de huisvesting, maar de opdracht ligt feitelijk bij het Rijksvastgoedbedrijf en de Rijksbouwmeester. De discussie maakt duidelijk dat architectuur niet het enige spelveld is van de Rijksbouwmeester of de opdrachtgever, maar een dialoog tussen gebruikers en ontwerpers. Een radicaal plan kan weliswaar bestaan, maar hoeft niet per se sober en doelmatig te zijn als de gebruikers dat wensen. De herkomst van de onrust ligt in de keuze voor OMA en de vrijheid die zij kregen in de opdrachtdeterminatie, wat leidt tot een ideologische Richtingenstrijd die doorschemert in de vormentaal van de voorstellen.
Toekomstperspectief
Met de terugkeer van Pi de Bruijn als centrale figuur kan de Tweede Kamer verder werken aan een respectabele renovatie van het Binnenhof. De harmonie tussen gebruikers en ontwerper herstelt zich, al blijft het de vraag of het ontwerp de wereld van de architectuur zal blijven verrassen. Adri Duivesteijn, betrokken bij de stedelijke ontwikkeling in Den Haag en latere wethouder, levert tevens historische context als bron van reflectie op de spanningen tussen visie en uitvoering.
In samenspel tussen gebruiker en architect ontstaan syntheses die soms radicaal kunnen zijn, maar altijd geworteld blijven in de dialoog en het omgaan met de identiteit van het Binnenhof. De Tweede Kamer zet haar eigen rol als opdrachtgever voort en ziet uit naar een toekomst waarin de renovatie veilig, toegankelijk en functioneel is, zonder de kernidentiteit van het gebouw te verliezen.