De heruitgave van oude vaderlandse werken in hun oorspronkelijke taal kan een uitdaging zijn, niet in de laatste plaats vanwege mogelijke zetfouten die de leesbaarheid kunnen beïnvloeden. In het geval van de Kleine Beeldbijbel, een verzameling van 336 Bijbelse afbeeldingen, heeft de uitgeverij Bosch en Keuning gekozen voor een benadering waarbij de focus ligt op de visuele inhoud, zonder een uitgebreide cultuurhistorische inleiding.
Dit initiatief, gepresenteerd in twee nette deeltjes, bevat de opnieuw gedrukte prenten die oorspronkelijk door Pieter H. Schuts werden vervaardigd. De informatie die bij de prenten wordt verstrekt, is beperkt tot de mededeling dat het gaat om een "Toneel der voornaamste historiën des ouden en nieuwen testaments, bestaande uit driehondert ses en dertig afbeeldingen. Cierlyk in 't koper gebracht door Pieter H.". Zelfs in deze beknopte beschrijving is een kleine fout geslopen door de naam "Schuts" te voorzien van een extra "s".
Ondanks deze kleine kritiekpunten, is er waardering voor dit initiatief. De huidige markt voor prent- of beeldbijbels is niet rijk gesorteerd. Eerder bracht Bruna een editie uit die een volledige herdruk was van Schut's prentbijbel uit 1659, maar dit werk is reeds lang uitverkocht. Vorig jaar verzorgde "De Banier" in Utrecht de Prentbijbel van Wilco C. Poortman, waarvan het grootste deel eveneens is verkocht, ondanks de prijs van 150 gulden.
Vergelijking met Eerdere Uitgaven
De Prentbijbel van Wilco C. Poortman, die naast prenten van Schut ook diverse andere gravures bevat, is uitgegeven op het formaat van een Statenbijbel. Dit formaat is aanzienlijk groter dan de twee deeltjes van Bosch en Keuning. De Kleine Beeldbijbel deeltjes zijn uitgevoerd in een langwerpig formaat van circa 10 bij 16 cm en zijn aanzienlijk goedkoper. Deel I kostte ƒ 3.25 en deel II ƒ 3.50. Hoewel het eerste deel officieel uitverkocht is, wordt het spoedig herdrukt. Van de uitgeverij werd enkel het tweede deeltje ontvangen, terwijl het eerste deeltje een half jaar eerder verscheen.
De Prenten en hun Betekenis
De afbeeldingen in de Kleine Beeldbijbel stellen bekende Bijbelse gebeurtenissen voor, zoals Adam en Eva in het paradijs, Simson en de leeuw, profeten en de gelijkenissen van Christus. Elke prent wordt vergezeld van Bijbelplaatsen, die vrij vertaald zijn toegevoegd, zodat de Bijbel in de kast kan blijven staan.
Pieter Hendriksz Schut: Leven en Werk
Meer informatie over Pieter Hendriksz Schut en zijn prenten is te vinden in Wilco Poortman's "Catalogus van de tentoonstelling Bijbel en Prent". Poortman, bekend om zijn exposities van Bijbeledities, losse prenten en prentenbijbels, organiseert regelmatig tentoonstellingen, waaronder in Zutphen en Apeldoorn.
De oudst gedateerde prent die Poortman beschrijft, stamt uit 1417 en was ingeplakt in het deksel van een koffertje dat in Brussel werd gevonden. Dit suggereert dat er vóór deze prent nog meer drukwerk van dit type moet hebben bestaan, gezien de kwaliteit.
Namen van graveurs komen pas goed naar voren in de zeventiende eeuw. Een prominent voorbeeld is Mattheüs Merian in Duitsland, die de houtsneden in de Lutherbijbels verving door kopergravures en deze voorzag van gedichten in verschillende talen. Merian's werk, dat ook Goethe's bewondering genoot, oefende een grote invloed uit. In Nederland kopieerde Cornelis Danckerts in zijn prentbijbel van 1648 het werk van Merian, echter zonder bronvermelding.
Pas in 1923 werd dit plagiaat ontdekt, waardoor Danckerts er destijds geen consequenties van ondervond. Plagiaat was in die tijd echter een veelvoorkomend verschijnsel; de dichter en graveur Jan Luyken klaagde hier ook over.
Pieter Schut, geboren in 1619, volgde zijn leermeester Danckerts trouw. Hij bracht zelf ook prentbijbels uit, deels gebaseerd op het werk van Danckerts en deels rechtstreeks gekopieerd van Merian. Op zestienjarige leeftijd werkte Schut al bij Danckerts. Zijn eerste werk bestond uit 42 bladen met elk 8 kleine gravures, eveneens naar Merian. Later sneed hij de prenten los en drukte ze op afzonderlijke bladzijden, wat resulteerde in omvangrijke prentbijbels. Poortman toont in zijn tentoonstellingen vele van deze werken.
Het is opmerkelijk dat nog in 1776 Brandt in Amsterdam een prentbijbel uitgaf die rijkelijk gebruik maakte van het werk van Schut.
Doelgroep en Toegankelijkheid
De prenten konden destijds bij boekverkopers zowel ingebonden als los worden aangeschaft. In het laatste geval konden ze als Bijbelillustratie worden toegevoegd aan de Statenbijbel. De afbeeldingen waren dus niet primair bedoeld voor kinderen, maar voor het hele gezin, om te voorzien in de visuele behoefte aan Bijbelse verhalen. Hoewel sommige voorstellingen mogelijk als gruwelijk voor jonge kinderen konden worden beschouwd, was de jeugd van die tijd waarschijnlijk gewend aan dergelijke beelden.
Gezien de prijs zijn deze werkjes een aantrekkelijke aanschaf of geschenk.
Technische Specificaties van de Heruitgave:
- Titel: Kleine Beeldbijbel
- Aantal delen: Twee (eerste deel wordt weldra herdrukt)
- Totaal aantal prenten: 336
- Kleur: Zwart-wit
- Formaat: Oblong 10 bij 16 cm
- Uitvoering: Stevige pocket
tags: #pieter #h #schuts #afbeeldingen #kleine #beeldbijbel