Overal kom je ze tegen: in nieuwe wijken in de stad, in het centrum van een dorp, op de landwegen maar ook in veel verschillende soorten tuinen. En dan gaat het natuurlijk over de overbekende gebakken klinkers. In allerlei formaten en kleuren is dit oer-Hollandse product te krijgen.
Wat zijn Gebakken Klinkers?
De gebakken klinker is een echt Hollands product dat al eeuwenlang wordt gebruikt. De levensduur van gebakken klinkers wordt geraamd op meer dan 125 jaar! De specifieke kleisamenstelling en manier van bakken zorgt ervoor dat ze minder poreus zijn dan de gewone gevelbakstenen.
Productie en Grondstoffen
Voor de gebakken klinkers wordt rivierklei gebruikt, wat voor een groot deel lokaal wordt gewonnen. De rivieren zetten meer klei af dan er door de industrie gewonnen kan worden, dus we hoeven niet bang te zijn dat we deze grondstof opmaken. Door deze kleiwinning wordt daarnaast gezorgd dat de burgers droge voeten houden; ook ontstaat op de winlocaties een nieuw en gevarieerd natuurlandschap.
De belangrijkste grondstof voor baksteen is klei. De klei kan rivierklei uit de uiterwaarden zijn of zeeklei van de kuststreken. Er bestaan ook kleilagen die in het verleden gevormd zijn door wind- of landijsafzettingen. In Nederland wordt hoofdzakelijk rivierklei gebruikt. De kleisamenstelling bepaalt grotendeels de kleur van het uiteindelijke product. IJzerhoudende klei geeft de baksteen na het bakken een rode kleur en kalkhoudende klei meer een gele kleur. De kleisamenstelling en het bakproces bepalen voor een belangrijk gedeelte de kwaliteitseigenschappen van de stenen. Voor de selectie van geschikte kleisoorten worden daarom eerst grondmonsters genomen en onderzocht.
Met vrachtauto's of per schip wordt de klei na het ontgraven naar opslag van de fabriek vervoerd. De gaten die achterbleven bij de kleiwinning in de uiterwaarden worden tichelgaten genoemd. De winning uit de uiterwaarden gebeurt tegenwoordig echter zeer zorgvuldig, met respect voor de natuur. Daarbij wordt gewerkt volgens een door de overheid goedgekeurde Gedragscode.
Al eeuwenlang wordt er langs de Nederlandse rivieren op grote schaal klei gewonnen voor de productie van bakstenen. De eerste steenbakkers langs de Nederlandse rivieren waren de Romeinen. Na het verval van het Romeinse rijk werd deze techniek overgenomen door kloostermonniken. Hier komen dan ook de bijnamen ‘kloosterstenen’ en ‘kloostermoppen’ voor bakstenen vandaan. Het gebruik van bakstenen is vanaf die tijd in Nederland altijd gebleven vanwege de goede gebruikservaring en de ruime beschikbaarheid van klei dat via de grote rivieren wordt afgezet in de uiterwaarden. Bij de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog heeft de baksteen in Nederland een hoge vlucht genomen. Dit resulteerde in een grote schaalvergroting van variëteit aan soorten, formaten, texturen en kleuren. Door de wisselende kleisoorten, mallen en temperaturen van de ovens ontstonden telkens andere unieke vormen en kleurschakeringen.
Het Bakproces
Gebakken klinkers worden gemaakt van klei of leem. De klei wordt in een vorm geperst en daarna op hoge temperatuur, die wel kan oplopen tot 1200 graden, gebakken. Hierdoor kun je gebakken klinkers qua materiaal vergelijken met keramiek. Gebakken klinkers zijn een 100% natuurlijk product waar geen kunstmatige kleurstoffen aan toe worden gevoegd. Hierdoor zijn gebakken klinkers met recht zeer duurzaam en milieuvriendelijk te noemen.
Voordat de vormelingen de oven ingaan om gebakken te worden, moeten ze eerst een aanzienlijk deel van het water dat de klei nog steeds bevat verliezen. Om de variaties in kleisamenstelling en korrelverdeling te egaliseren wordt de voorraad klei systematisch en gecontroleerd opgebouwd. De klei wordt enige tijd in horizontale lagen opgestapeld die kleibulten of kleidepot worden genoemd. Dat is ook nodig om de organische bestanddelen (plantenresten) de tijd te geven om weg te rotten. Als ze in de klei blijven kunnen de stenen opgeblazen of gebroken worden door gasvorming.
Na gedroogd te zijn worden de gevormde bakstenen gebakken. Dit bakken of stoken gebeurde vroeger in periodieke ovens (veldovens); in de 2e helft 19e eeuw werd overgegaan op continu brandende ringovens, zigzagovens en vlamovens. Na de Tweede Wereldoorlog komen tunnelovens in gebruik. Bij het bakken is het belangrijk dat de temperatuur niet te snel stijgt, anders is het mogelijk dat de buitenkant van de stenen al uitgebakken is, terwijl binnenin nog vocht zit, waardoor de stenen door overdruk kunnen barsten. Zowel het op baktemperatuur (tot tussen de 900°C en 1100°C afhankelijk van de kleisoort) brengen als het daarna afkoelen, mag niet te snel gaan.
Kenmerken en Voordelen van Gebakken Klinkers
Gebakken klinkers zijn in tegenstelling tot diverse andere verhardingsproducten vrij van kleurstoffen of toplagen. De natuurlijke kleur van deze klinkers komt tot stand door een specifieke combinatie van verschillende soorten klei, mineralen en zand. Deze klinkers zijn daardoor heel kleurvast, ze worden heel mooi oud.
Duurzaamheid en Levensduur
Dat zorgt ervoor dat gebakken klinkers ook na een eerste leven in een straat eigenlijk altijd een tweede, derde en vierde leven krijgen in een andere straat of tuin. De gebakken klinkers zijn een tijdloos product en passen daarom in vrijwel iedere tuin. De stenen zijn extreem sterk en bestand tegen extreme vorst, zware belasting en strooizout. Ze kunnen gemakkelijk 125 jaar meegaan.
Milieuvriendelijkheid en Onderhoud
Gebakken klinkers zijn 100% natuurlijk en dus milieuvriendelijk. Gebakken sierbestrating is vrijwel onderhoudsvrij. Als ze vuil worden, is het voldoende om ze af te nemen met wat water en een bezem of tuinborstel om vuil, mos of algenaanslag te verwijderen. De harde structuur zorgt ervoor dat mos of alg zich niet goed kan hechten aan de steen, hierdoor blijft deze soort klinker erg schoon.
Gebakken klinkers worden als milieuvriendelijker beschouwd omdat ze van gebakken klei of leem gemaakt worden en dit een 100% natuurlijk product is. Bij betonklinkers wordt er vaak gebruik gemaakt van kleurstoffen voor de kleuring van de klinker en dat is minder milieuvriendelijk.
Kleurvastheid en Veroudering
De kleur wordt voor eeuwig behouden en de steen is niet aan slijtage onderhevig. De oud gebakken bestrating ademt nostalgie. De stenen vinden hun herkomst in oude (dorps)pleinen of historische stadsweggetjes. Vaak heeft de bestrating al een respectabele leeftijd van vijftig jaar oud en is gevormd door het intensieve gebruik van bijvoorbeeld verkeer. Hierdoor is de oud gebakken steen perfect geschikt om uw tuin, oprit of terras van een nostalgisch aanzicht te voorzien.
Variatie in Gebakken Klinkers
Gebakken klinkers zijn verkrijgbaar in diverse kleuren, formaten en bewerkingen, waardoor ze aan vrijwel elke stijl en toepassing kunnen voldoen.
Kleurmogelijkheden
Bij een gebakken klinker denken we vaak automatisch aan rode klinkers, maar er is meer keuze. Er is veel keuze in rood-bruine tinten en mengsels, maar ook in donkerder kleuren zoals paars en zwart in combinatie met bruin zijn verschillende kleurschakeringen leverbaar.
Formaten en Afmetingen
Veel gebruikte formaten voor de gebakken klinkers zijn de waalformaten en dikformaten. De waalformaat klinker heeft globaal gezien een lengte van 20cm en een breedte van 5cm, een dikformaat klinker heeft met 6,5 - 7cm een iets andere breedte. Ook de keiformaat klinker van 20 x 10cm wordt nog regelmatig toegepast. Verder zijn er meerdere diktes leverbaar waarbij voor een tuin meestal een klinker van 6cm dikte en voor de openbare ruimte 8cm dikte wordt gebruikt.
De standaard maten voor straatstenen zijn: waalformaat, dikformaat en keiformaat. De vraag naar grotere straatklinkers leidde in de jaren dertig van de vorige eeuw tot het invoeren van andere formaten.
- Waalformaat: Globaal 20cm x 5cm.
- Dikformaat: Breedte circa 6,5 - 7cm.
- Keiformaat: Circa 20cm x 10cm.
Wassink Bestrating heeft een grote voorraad in verschillende kleuren en maten. Zo is het Waalformaat (ook wel echte oude waaltjes of vijfduimers genoemd), dikformaat (oude gebakken zevenduimers), keiformaat (oude gebakken klinkers of tienduimers) aanwezig. Wassink biedt u een breed assortiment aan prachtige oude bestrating.
Bewerkingen en Afwerking
Verder ondergaan de klinkers bij de productie soms nog een extra bewerking voor een ander beeld. Zo kan er bijvoorbeeld gekozen worden voor getrommelde klinkers, deze behandeling zorgt ervoor dat de klinker een verouderde en nostalgische uitstraling krijgt (licht afgebroken hoeken en randjes). Verder zijn bakstenen bezand of onbezand, de bezande stenen hebben een wat ruwere toplaag die na verloop van tijd er wel wat afslijt.
Gebakken bestrating kan worden getrommeld zodat ze qua uiterlijk lijken op de oud gebakken klinkers. Trommelen houdt in dat de klinkers machinaal worden bewerkt zodat het lijkt alsof ze al jaren oud zijn. Ze worden over elkaar heen gerold en de stenen verliezen de scherpe randen en hoeken.
Afstandhouders
Sommige klinkers worden geproduceerd met afstandhouders op de zijkanten van de stenen.
Gebakken Klinkers versus Betonklinkers
Bij het uitzoeken van de juiste bestrating kom je al snel voor een belangrijke keuze te staan: kies ik voor gebakken klinkers of betonklinkers? Beide klinkers hebben unieke eigenschappen, voordelen en toepassingen, maar wat past het beste bij jouw project?
Verschillen in Productie en Materiaal
Gebakken klinkers worden gemaakt van klei die op een temperatuur van circa 1200°C wordt gebakken. Dit proces zorgt voor een duurzame steen die kleurvast is. Gebakken klinkers hebben een authentieke uitstraling en worden mooier naarmate ze langer liggen.
Betonklinkers worden gemaakt van een mengsel van cement, zand en grind dat in een mal wordt geperst en vervolgens uithardt. Dit proces maakt ze goedkoper in productie en zeer geschikt voor strakke, moderne ontwerpen.
Voordelen en Nadelen
Gebakken klinkers:
- Voordelen: Duurzaam, kleurvast, onderhoudsarm, milieuvriendelijk, worden mooier met de tijd, lange levensduur (>125 jaar).
- Nadelen: Over het algemeen duurder dan betonklinkers.
Betonklinkers:
- Voordelen: Goedkoper, geschikt voor moderne ontwerpen, behouden stroefheid beter.
- Nadelen: Kunnen sneller groene aanslag krijgen, kleur kan na 5-10 jaar minder mooi worden (afhankelijk van coating/impregnatie), minder milieuvriendelijk door kleurstoffen.
Algemeen is het bekend dat de kwaliteit van gebakken klinkers beter is dan van betonklinkers. Maar tegenwoordig zijn er ook zeer hoogwaardige betonklinkers verkrijgbaar, afhankelijk van de coating, impregnering en opbouw van de klinker.
Toepassingen
Gebakken klinkers zijn perfect voor tijdloze bestrating met een luxe uitstraling. Denk aan klassieke tuinen, opritten en historische centra. Betonklinkers passen bij moderne, strakke tuinen waarbij kosten en efficiëntie een rol spelen. Ze zijn perfect voor grote oppervlakken zoals parkeerterreinen, terrassen en moderne tuinen.
Gebakken klinkers behouden hun karakter en passen goed bij woningen met meer detail in gevel en tuin. Betonklinkers worden vaker gekozen door de prijs en vervangbaarheid.
Leveranciers en Kwaliteit
De gebakken klinkers die in onze tuinen worden gebruikt, zijn vaak afkomstig van Nederlandse bedrijven zoals Van der Sanden en Wienerberger. Deze baksteenfabrikanten maken prachtige, duurzame producten voor de tuin. In de categorie gebakken klinkers zijn de gebakken klinkers van Wienerberger erg populair.
Wassink Bestrating heeft een grote voorraad in verschillende kleuren en maten. Ons bedrijf houdt zich onder andere bezig met het in- en verkopen van diverse gebruikte oude (gebakken) bestratingsmaterialen.
Met een nieuw gebakken bestrating kunt u meerdere kanten op en uit vele alternatieven kiezen. Met de keuze voor dit verhardingsmateriaal kiest u in ieder geval voor kwaliteit en een natuurlijke uitstraling. In klassieke tuinen komt de ‘getrommelde’ Oudhollandse straatklinker goed tot haar recht, maar ook de ongetrommelde, strakke klinker biedt een prachtig aanzicht. Voor de moderne variant is de steen ook zeer fraai te combineren met natuursteen tegels.
Conclusie
Gebakken klinkers bieden een combinatie van tijdloze esthetiek, uitzonderlijke duurzaamheid en milieuvriendelijkheid. Ze worden mooier met de jaren en zijn een investering in kwaliteit die decennialang meegaat. Of u nu kiest voor een klassieke, nostalgische uitstraling of een moderne, strakke look, gebakken klinkers bieden een veelzijdige en verantwoorde keuze voor elke buitenruimte.