Vlakglas is een overkoepelende term voor glas dat als een vlakke plaat wordt vervaardigd, in tegenstelling tot holglas. Binnen de architectuur is vlakglas de meest toegepaste vorm van glas. Er zijn verschillende soorten vlakglas, met ieder hun eigen productiewijze, dimensies, eigenschappen en uitstraling. De meest voorkomende soorten en bewerkingen worden hieronder beschreven en zijn samengevat in een overzichtelijke tabel.
Historische en hedendaagse soorten vlakglas
Butzenscheiben worden tegenwoordig nog steeds verkocht, hoewel de meeste moderne varianten geperst of gewalst worden en niet mondgeblazen. Het uiterlijk kenmerkt zich door parallel lopende gebogen (concentrische) strepen, met een verdikte buitenrand en een litteken waar het pontilijzer is afgebroken. Kroonglas wordt in grotere diameters geproduceerd en heeft vaak een gecorrigeerde structuur zonder verdikte rand; het blijft wel vaak licht gewelfd. Cilinderglas ontstaat door een drijvende, langwerpige bol die langs een strekoven tot een vlakke plaat wordt uitgewalst; dit glas vertoont een geonduleerd oppervlak en kan gekleurd zijn door Überfang-glas-technieken. Getrokken glas ontstaat door een brede band vloeibaar glas verticaal uit de oven omhoog te trekken; het toont trekstrepen en wordt nu nog beperkt geproduceerd. Spiegels en bruutglas zijn oudere vormen die voorafgaan aan de moderne floatglas-technieken en spiegelglas vereist meestal extra slijp- en polijstwerk.
Het floatglas-proces, geïntroduceerd door Pilkington in 1954, transformeerde het vensterglas: een dunne, doorzichte plaat vanaf vloeiende vloeibare glas op tin-middenlaag. Getrokken glas, cilinderglas en schijvenglas hebben nog altijd een geonduleerd oppervlak dat bij doorzicht of reflectie een licht vervormend beeld kan geven. Het uitgieten en walsen op een vlak metalen plaat of het gieten in een vorm levert vlakker glas op.
Figuurglas en gebogen glas
Figuurglas betekent glas met reliëf of patronen in één zijde. Het wordt vervaardigd door glas tussen rollen door te voeren met een patroon in spiegelbeeld; de andere zijde blijft relatief glad. Er zijn tientallen patronen bekend, waaronder “waterdrup”, “Muranese” en “patroon K”. Figuurglas vindt toepassingen in buitengevels, tochtdeuren en deuren waar inkijk beperkt moet blijven. Gebogen glas biedt architecten grote vrijheid en kan als gevelbekleding, dakdaken of scheidingswanden worden toegepast. Het oppervlak kan in allerlei vormen en texts worden uitgevoerd, en coatings verhogen de zonne- en warmtecontrole. In moderne ontwerpen wordt gebogen glas vaak ingezet voor atria, dakramen en gevelwanden die natuurlijk licht maximaliseren.
Gebogen glas heeft aanzienlijke voordelen voor energie-efficiëntie: het laat zonlicht binnen terwijl verblinding beperkt blijft en door slimme coatings de binnentemperatuur beter beheerst wordt. Automatische schaduwsystemen en slimme glas-technologie kunnen adaptieve gevels en zelfreinigende coatings mogelijk maken, wat onderhoud vermindert en energiekosten verlaagt. Coatings verminderen reflecties en maken doorzichtiger zicht mogelijk, wat de esthetiek en functionaliteit verhoogt.
Learn how Low E / LoĒ Glass is coated
Brand- en veiligheidsglas in gevels
Veiligheid is een harde eis in de Nederlandse bouw: meestal is gelaagd of gehard glas vereist voor beglazing die schade en vallende scherven voorkomt. De NEN-EN 12600 slingert hiervoor normen en tests; gevels die dichter bij mensen of publiek zijn vereisen extra veiligheid. In vliesgevels wordt glas bevestigd met ondersteuning en siliconenkit, terwijl spouwmuren en buitenlagen extra isolatie en geluiddemping kunnen bieden. Brandwerend glas zoals EW of EI-classificatie beschermt bij branddoorslag of overslag en vereist vaak specifieke tussenlagen die bestand zijn tegen hitte.
| Type glas | Eigenschappen | Toepassingen |
|---|---|---|
| HR++/Triple glas | Verbeterde isolatie, lagere U-waarde | Kantoren, woningen, gevels |
| Vacuümglas | Ultra-hoog isolerend, dunne ruitdikte | Renovaties waarbij kozijnen behouden blijven |
| Gelaagd veiligheidsglas | Blijft bij breuk aan folie plakken | Openbare gebouwen, vliesgevels, deuren |
Ontwerpen met glazen gevels en bouwschillen
Bij gevelontwerp draait alles om balans tussen lichttoetreding (LTA) en zonnewerking (ZTA). Moderne gevels kiezen voor grotere overspanningen en slankere draagconstructies mogelijk gemaakt door staal en gehechte wanden. Vliesgevelsystemen maken snelle montage mogelijk, terwijl structurele verlijming een naadloze uitstraling biedt met behulp van siliconenkit. Logistiek op de bouwplaats, zoals kraanwerk en glaspanelen, bepaalt het montagemoment en de kwaliteit van afdichtingen en lucht- en waterdichtheid.
Voorbeelden uit de praktijk tonen dat professionele samenwerking tussen architecten, glasfabrieken en aannemers essentieel is om innovatieve ontwerpen haalbaar te maken. Een bekend project is de renovatie van het hoofdkantoor van a.s.r. in Utrecht met een glazen gevel en zaagtandconstructie die daglicht diep in het gebouw laat doordringen en tegelijkertijd energieverbruik verlaagt. De strategie van Team V Architectuur beschrijft een transparant gevelbeeld met variatie en enorme binnenruimte, terwijl binnenklimaatbeheersing via slimme ventilatie en zonwering in spouwen wordt gemaximaliseerd.
Kernbegrippen en jargon verduidelijkt
In modern architectuur spreekt men veel over façades, gevelglas, spandrelglas (borstweringglas) en semi-unitized systemen. Een gevel is de buitenmuur van een gebouw; een façade is de Franse term voor de gevel. Een vliesgevel is een niet-dragende gevel waarin glas of ander materiaal de huid vormt. Een fronton is een driehoekige bekroning boven een vloer of ingang, en timpaan is het vlak dat binnen het fronton zichtbaar is. Balustrades, borstweringen, kraagstenen, console en risalieten geven karakter aan gevels en interieurs. Moderne glasbouw combineert transparantie, veiligheid en duurzaamheid en stelt architecten in staat om gebouwen te ontwerpen die zowel esthetisch aantrekkelijk als technisch robuust zijn.