Plint gedicht dier: fantasiedieren en fabeldieren in DICHTER.

Wie dichters vraagt te schrijven over fabeldieren, krijgt niet alleen gedichten over elfjes, eenhoorns en saters. Dichters halen er altijd van alles bij. Je leest ook over stommelstaarten, statelaars en doezemandjes. Dat zijn geen fabel-, maar fantasiedieren: dieren die niet bestaan en door de dichter bedacht zijn. De dichters van DICHTER. schreven over wat niet bestaat, maar ook vol verwondering over wat er al wél is, zoals het vogelbekdier en de neushoorn. We zien het dus maar ruim. Bij ons zijn fabeldieren ook fantasiedieren. En het mag ook over echte dieren gaan.

Veel plezier met dit wonderschone en wonderlijke nummer van DICHTER. Wees de eerste om “DICHTER. Dichters schreven in dit nummer niet alleen over elfjes, eenhoorns en saters. Dichters halen er altijd van alles bij. Daarom lees je in dit nummer ook over de tweehoorn en de weermeermin bijvoorbeeld, een kruising tussen een weerwolf en een meermin. Je leest ook over stommelstaarten, statelaars en doezemandjes. Dat zijn geen fabel-, maar fantasiedieren: dieren die niet bestaan en door de dichter bedacht zijn. Maar goed, wie heeft er ooit een elf of een centaur gezien?

Anansi Een mythische spin uit Ghana in West-Afrika die in de verhalen van tot slaaf gemaakten werd meegenomen naar (Zuid-) Amerika. In het Sranan, de taal van Suriname, leeft hij nog volop. Argus De reus Argus, ook wel Argus Panoptes (de allesziende), stamt uit de Griekse mythologie. Oppergod Zeus liet hem doden omdat Argus met zijn honderd ogen inderdaad alles kon zien - ook de avontuurtjes die Zeus liever verborgen wilde houden. Banshee De banshee, afgeleid van het Ierse bean sí dat feeënvrouw betekent, kamt graag haar lange witte haren en kondigt dan met een ijselijke kreet het overlijden van een dierbare aan. Basilisk De basilisk is een fabeldier dat een echte evolutie heeft meegemaak: van een soort slang met opgericht bovenlijf, via iets draakachtigs naar een wezen op hoge vogelpoten. In de Harry Potterreeks keerde het dier weer terug naar de oorspronkelijke slangenvorm. De basilisk wordt geboren uit een hanenei en verspreidt een walgelijke stank. Wie hem aanraakt, sterft. In vroeger tijden kwamen ze ook in onze streken veelvuldig voor. Er is ook een Zuid-Amerikaanse leguaan die basilisk heet.

Blauwbilgorgel Misschien wel de beroemdste schepping van de dichter C. Buddingh’ (1918-1985), die zijn hele leven in Dordrecht woonde en groot fan was van de voetbalclub DFC (het tegenwoordige FC Dordrecht). Bozbezbozzel Bedacht door C. Bullebak Een onbetrouwbaar wezen dat erop uit is om kinderen die zich te dicht bij het water wagen te vangen. Centaur Een woest paardmens uit de Griekse mythologie, vaak gewapend met een boog of een knuppel. Cycloop In de Griekse mythologie een één-ogige reus die met zijn soortgenoten rondzwerft over de hellingen van de Etna op Sicilië. Chimaera Een Grieks mythisch wezen, samengesteld uit meerdere bestaande dieren. Draak Fabeldier dat werkelijk in alle culturen bekend is, al verschilt het uiterlijk nogal eens. Vaak hebben draken zeven koppen, spuwen ze vuur en lijken ze vooral bedoeld om door een held of heilige verslagen te worden. Draak is ook een teken in de Chinese dierenriem, tussen konijn en slang. Échte draken vind je op de Indonesesische eilanden Komodo en Flores, waar enorme vleesetende varanen rondlopen.

Dwerg Klein, maar machtig wezen uit de Noordse mythologie. Dwergen zijn sterk verbonden met metaal en smidswerk en ze wonen ook onder grond waar erts gevonden wordt. Eenhoorn Paardachtige met een lange, vaak gedraaide en puntige hoorn op het voorhoofd. De eenhoorn is een oeroud wezen en staat symbool voor zuiverheid; het kan alleen worden gevangen door een onschuldig kind. Is het dier daarom juist onder kinderen zo enorm populair?

Elf Niet te verwarren met het elfje hieronder! Elfen zijn zo groot als mensen, maar wonen ver bij hen vandaan in bergen of op uitgestrekte heidevelden. Met hun magische krachten kunnen ze behulpzaam zijn, maar vaak blijken ze ook onbetrouwbaar. De wezens komen overal in de Germaanse en Noordse wereld voor. Het woord elf betekent van oorsprong ‘wit figuur’, waarbij de kleur wit staat voor zuiverheid. Er gaan verhalen over elfen die hun eigen kinderen in het geheim omruilen voor mensenbaby’s. Elfen die vervolgens onder de mensen opgroeien staan bekend als ‘wisselkinderen’ en ze hebben vaak bijzondere eigenschappen. Elfje Een negentiende-eeuwse ondersoort van de elfen, die veel kleiner is en insectachtige vleugeltjes heeft. Bekende elfjes zijn Tinkerbell, het kameraadje van Peter Pan, en Puck uit A Midsummer Night’s Dream van William Shakespeare (1564-1616), al mist die vleugels en is daarmee meer een kleine kobold of hobgoblin.

Fabel Een verhaal of gedicht waarin de rollen worden gespeeld door dieren met menselijke eigenschappen. Van daaruit ontwikkelde het woord zich tot een algemene term voor iets dat verzonnen is: je kunt ‘fabeltjes vertellen’ of zelfs heel deftig ‘fabuleren’. Maar iets kan ook ‘fabelachtig’ zijn, en dat is bij uitstek positief. Bekende fabels werden in de 17de eeuw geschreven door de Franse dichter Jean de La Fontaine (1621-1695). Zo’n vier eeuwen ouder is het rijmepos over Reintje. Fairy De Engelstalige variant van de Franse faie, van het Latijnse fata, de noodlotsgodin aan wie wij het woord ‘fataal’ danken. Aangeduid als ‘het schone volk’ en ‘het volk van vrede’ leven fairies nu nog vooral in Ierland. Soms wordt met het woord fairy ook een soort elfje aangeduid, naar aanleiding van de beroemde vervalste foto’s die de Britse Elsie Wright in 1917 publiceerde en waar onder andere Arthur Conan Doyle intrapte.

Faun Van onderen bok, van boven mens: zo zien de meeste fauns eruit. Geest De geest verlaat het lichaam op het moment van de dood, dat is een algemeen geloof. Een geest die daarna geen rust vindt, kan op aarde blijven rondspoken. Gnoom Een gnoom is een soort kabouter, maar waar die laatste zich altijd in of om het huis bevindt, leeft de gnoom in de vrije bossen. Griffioen Dit dier, ook wel gryps, grijpvogel of vogel Grijp genoemd, is samengesteld uit een leeuw en een adelaar, waarmee het heerser is over zowel aarde als lucht. Een hanenkam van vissenschubben en de oren van een paard maken het wezen compleet. Heks Een toverwezen, vaak in mensachtige gedaante. Heksen beheersen de natuurwetten en zijn bekend met oeroude geheimen die voor de meeste mensen verborgen blijven. Heksen kunnen zich bezighouden met witte of zwarte magie, en daarmee goed of kwaad doen. Hemelhaai Dit fabeldier komt uit de Filipijnse folklore en staat beter bekend als de maaneter of bakunawa. Sommigen omschrijven hem als een draak of slang. IJskonijn In beginsel is het ijskonijn geen fabeldier, maar een bepaald menstype dat zich weinig aantrekt van de wereld om zich heen. Jackalope Dit wezen, in het Nederlands ook wel ‘knert’ genaamd, ontstond ergens vóór 1940 in het Amerikaanse plaatsje Douglas. Het konijn met het hertengewei zou geïnspireerd zijn op werkelijk bestaande konijnen die als gevolg van kanker vreemde groeisels aan hun kop hadden. Maar een ander verhaal plaatst het ontstaan van de jackalope in de taxidermiewerkplaats van de gebroeders Herrick, waar een gewei en een gevild konijn bij toeval zo tegen elkaar aan kwamen te liggen dat de broers besloten een geintje uit te halen. Jenk Bedacht door C. Lampjeskat, Of ook lampkekat in het plaatselijk dialect. Op de Bosplaat op Ameland kun je dit vervaarlijke beest tegenkomen dat je met zijn grote, lichte ogen zonder pardon de branding injaagt. Leprechaun Een Keltische kabouter die meestal in het groen gekleed gaat. Hoewel hij van beroep schoenmaker is, heeft hij vaak nog ergens een kist met goud verstopt, die helaas door mensen maar zelden wordt gevonden. Meermin Een wezen dat half mens, half vis is en in het water leeft. Meerminnen zijn aantrekkelijk, maar onbetrouwbaar en hebben al menig zeeman naar de diepte gelokt. Om het nog ingewikkelder te maken, muntte Mary Heylema de ‘zeemeermannenvrouw’ en de ‘zeemeerminnenman’. Merlet Uitgestorven wezen, bedacht door Linda Vogelesang. Monster De verzamelnaam voor alles wat afschuwlijk of afschrikwekkend is, in overdrachtelijke zin ook gebruikt voor in het echt bestaande dieren - en mensen. Sater Saters zijn wilde mannen met dierlijke gezichten en een paardenstaart, lopend op bokkenpoten. Ze behoren tot het gevolg van Bacchus, de Griekse god van de wijn. Sirene Een demonisch wezen, half vrouw en half vogel, dat met haar verleidelijke zangstem mannen naar zich toe lokt. Als dochters van de zeegod Phorcys wonen sirenen vooral op eilandjes en zijn hun slachtoffers meestal zeelieden, net als bij de meermin. Spook Een specifiek soort geest, vaak verbeeld door een zwevend lang gewaad of beddenlaken, met holle ogen en soms gehinderd door een voortslepende keten. Stotmelstaart In Friesland en Groningen vind je deze spokende helhond in de vorm van een grote zwarte poedel met scherpe oren en gloeiende ogen ‘zo groot als sauskommetjes’, zoals Kate Schlingemann bij navraag preciseerde. Deze angstaanjagende honden worden overal, van het oude Griekenland tot in het Mexico van de Azteken, in verband gebracht met de onderwereld. Simurgh Een alwetende vogel uit de Perzische mythologie die nestelt op de hoge berg Ghaf of Qaf, door God geschapen uit glimmend groene smaragd. Trol Afzichtelijk wezen dat vooral in Noorwegen voorkomt en zich bij voorkeur voedt met mensenvlees. Ze leven ver van de bewoonde wereld en verstenen in het zonlicht. Op IJsland vind je Grýla; een trol met de hoeven van een paard, drie hoofden en hoorns als een geit. Unicum Wie dit woord niet kent, zou kunnen denken dat Judy Elfferich een fabeldier heeft bedacht om te rijmen op bestiarium. Uktena Dit fabeldier zou weleens uitgestorven kunnen zijn, vreest Linda Vogelesang. Vampier Bloedzuiger die in veel culturen terug te vinden is. De vampier is een kleine vleermuissoort die leeft van het bloed van runderen en andere zoogdieren - maar niet van de mens. Naar dat voorbeeld werd een fantasiefiguur geschapen met lange, scherpe hoektanden en een priemende blik in de ogen. Vogelbekdier De ornithorhynchus anatinus bestaat wel degelijk en leeft in Australië. Op basis van de eerste berichten van ontdekkingsreizigers echter geloofde niemand erin. Weerwolf Fabelwezen dat mateloos populair werd door de kinderboekenserie van Paul van Loon over Dolfje. Witte wieven Ze zien er soms uit als bleke nevelslierten boven de hei, maar kunnen ook wichelaar zijn. Ze zijn verwant aan banshees en elfen en leven in grafheuvels. Likeurachtig dansen van de wieven is typisch voor de oostelijke velden. Zilverzandhaasje Bedacht door C.

In dit nummer van DICHTER. krijg je naast de verbeelding ook feitelijke context: de inhoud verwijst naar het tijdschrift met gedichten voor kinderen van 6 tot 106. Het blad presenteert bijna 60 tot 75 nieuwe gedichten per nummer van meer dan 50 dichters, waaronder Bette Westera, Joke van Leeuwen en Lucas Rijneveld. Ook wordt uitgelegd hoe abonnementen werken en hoe Cultuurkaart-betalingen mogelijk zijn. Dit napraat-gedicht hoort bij de Vogel-aflevering van DICHTER., maar past ook bij de succesnummers van Plint. Het fragment illustreert hoe poëzie en fabeldieren verweven raken in hedendaagse kinderpoëzie en hoe auteursfiguren over de grens van realiteit en fantasie treden.

De tekst eindigt met een beschrijving van de La-La-Lentelunch voor dichters van DICHTER. op het kantoor van Plint, een moment van samenzijn waar verhalen, muziek en poëzie samenkomen. Covid heeft dit soort bijeenkomsten tijdelijk stilgelegd, maar de lente van 2026 biedt weer ruimte voor ontmoetingen, lunches en nieuwe publicaties zoals het herstnummer van DICHTER.

tags: #plint #gedicht #dier