Hoogovencement wordt gemaakt door het mengen van gemalen gegranuleerde hoogovenslak en Portlandklinker, waaraan gips en/of anhydriet worden toegevoegd als bindtijdregelaar. Het aandeel gegranuleerde hoogovenslak is ten minste 36 procent (m/m) en het mengsel bevat tevens ten minste 5 procent (m/m) Portlandklinker om als cement te mogen gekwalificeerd worden. Gegranuleerde hoogovenslak ontstaat door snelle afkoeling van de slak die vrijkomt bij de productie van ruw ijzer, heeft een glasachtige structuur en bestaat voornamelijk uit calcium-, aluminium-, magnesium- en siliciumoxideverbindingen. Daarmee lijkt de samenstelling op die van de Portlandklinker, maar de verhoudingen liggen anders omdat de slak veel minder calcium bevat.
Gegranuleerde hoogovenslak is een latent hydraulisch materiaal dat geactiveerd moet worden met een alkali zoals calciumhydroxide (Ca(OH)2) of calciumsulfaat (CaSO4). De toegevoegde Portlandklinker vervult deze rol van activator en vooral de calciumhydroxide en de daaraan gecorreleerde hoge zuurgraad die ontstaat na de eerste reacties van de klinker met water. De hydratatie van de slakcomponenten verloopt veel langzamer dan die van de Portlandklinker, zodat de ontwikkelde hydratatiewarmte van hoogovencement lager zal blijven dan die van Portlandcement. Navenant zal bij hoogovencement de kans op krimpscheuren door de verhardingskrimp (temperatuurkrimp) kleiner zijn dan bij Portlandcement.
Soorten cement en specifieke kenmerken
Cement kan voor uiteenlopende bouwwerkzaamheden gebruikt worden, maar er is een vrij grote variëteit aan cementsoorten. Hieronder staan de belangrijkste types en hun toepassingen:
- Portlandcement: grijs van kleur, bevat ruim 90% Portlandklinker, 5% gips/anhydriet/ijzeroer en andere toevoegingen. Verhardt snel en heeft hoge eindsterkte; geschikt voor snelle ontkisten en voorspannen.
- Hoogovencement (hoc): uitgebalanceerd mengsel van Portlandklinker en hoogovenslak met toevoeging anhydriet als bindtijdregelaar. De slak is een afvalproduct van de ijzerproductie; granulering zorgt voor een glasachtige korrelstructuur. Heeft normale aanvangs- en eindsterkte en is schok- en sulfaatbestendiger dan Portlandcement; minder snelle aanvankelijke sterkte maar beter bestand tegen ASR en sulfaatinvloeden. Hydratatie verloopt langzamer bij normale temperaturen, sneller bij hogere temperaturen; geschikt voor dikke constructies en mariene toepassingen met goede nabehandeling.
- Aluminiumcement: snelhardend en vuurvast door toevoeging van aluminiumsilicaat uit kalksteen en bauxiet; geschikt voor waterdichtingswerken en vuurvaste toepassingen; mag niet zomaar gemengd worden met andere cementsoorten.
- Metselcement: speciaal cement voor metselspecie; verkrijgbaar met en zonder luchtbelvormer; afhankelijk van de stenen en voegwerk.
- Kalkcement: gemaakt van gebluste kalk, koolzure kalk gemengd met zand; vormt de basis voor metselspecie; cement bevat geen Portlandcementcomponent.
- Natuurcement: geproduceerd op vergelijkbare manier als Portlandcement maar uit kalk en mergel.
Naast deze hoofdtypen bestaan er ook cementtypen zoals CEM I t/m CEM V, die specifieke samenstellingen en toepassingen hebben:
- CEM I: puur Portlandcement, vaak met kleine toevoegingen.
- CEM II: minimaal 65% Portlandcement met toevoegingen zoals silica fume, puzzolane, vliegas, leisteen, kalksteen en hoogovenslak.
- CEM III: hoogoven-/Portlandcement met verschillende klassen (A, B, C); CEM III A bevat ongeveer 40% hoogovenslak, terwijl CEM III C tot 90% hoogovenslak kan bevatten.
- CEM IV: puzzolancementen met silica fume, vliegas en/of puzzolonen.
- CEM V: composietcement, een mengsel van Portlandcement, puzzolonen en hoogovenslak.
Voor de sterkteontwikkeling zijn er drie sterkteklassen: 32,5; 42,5 en 52,5. De sterkteklasse bepaalt de geschiktheid voor speciale toepassingen:
- 32,5: voor toepassingen zonder hoge aanvangssterkte of snelle ontkisting; niet in de winter gebruiken wegens trage reacties.
- 42,5: vereist voor een 28-dagen druksterkte > 30 N/mm2.
- 52,5: hoge aanvangssterkte, geschikt voor geprefabriceerde elementen.
Hoogovencement is bij uitstek geschikt in mariene omgevingen en bij toepassingen waar ASR of sulfaatbestendigheid een rol speelt. De langzamere hydratatie bij lagere temperaturen vereist vaak extra nabehandeling; opwarmen kan de hydratatie versnellen en ontkisting mogelijk maken bij snelle bouwtempo's. De milieukant van hoogovencement is gunstiger dan puur Portlandcement door het gebruik van een afvalproduct (hoogovenslak), wat bijdraagt aan CO2-armere cementtoepassingen afhankelijk van beschikbaarheid van slak.
Toepassingsvoorbeelden en praktische overwegingen
Hoogovencement wordt vooral toegepast in constructies waar krimp en temperatuurspanningen een zorg vormen, zoals grote betonnen wand- en funderingsconstructies, dunnere wanden met bijzondere spanningswerking en elementen waar een verhoogde weerstand tegen sulfaat- en ASR-aantasting gewenst is. Daarnaast wordt het cement toegepast in cement-bentoniet afdichtingswanden en in mariene omgevingen waar duurzaamheid en weerstand tegen agressieve omstandigheden cruciaal zijn.
Belangrijke productinformatie en normen die relevant zijn voor de toepassing van hoogovencement omvatten NEN-EN 206, NEN 8005 en NEN-EN 197. De hydratatie- en temperatuurgedrag, samen met de lange termijnsterkte, maken hoogovencement tot een waardevolle keuze in bepaald bouwkundige scenario's, mits de juiste poriënstructuur en nabehandeling gegarandeerd zijn.

Van grondstof tot staal - Hoe wij staal maken in IJmuiden
Samenvattende kenmerken van Hoogovencement
- Gegranuleerde hoogovenslak als hoofdcomponent, activerend effect van Portlandklinker.
- Latent hydraulisch materiaal met lagere hydratatiewarmte dan Portlandcement.
- Betere weerstand tegen alkali-silica reactieresistentie en sulfaatbestendigheid.
- Langzamere beginhydratatie vereist passende nabehandeling en temperatuurbeheer.
- CO2-armere optie vergeleken met puur Portlandcement, afhankelijk van slakkenbeschikbaarheid.
Nuttige tabellen en gegevens
| Cementtype | Hoogovenslak aandeel | Toepassingen | Sterkteklasse |
|---|---|---|---|
| Hoogovencement (hoc) | 36-80% slak, rest Portlandklinker | ASR- en sulfaatresistentie, dikke constructies, mariene omgevingen | 32,5/42,5/52,5 |
| Portlandcement | >90% klinker | Algemene bouwwerkzaamheden | 32,5/42,5/52,5 |