Gespoten purschuim isolatie is een onderwerp dat al lang ter discussie staat. Er komen steeds meer verhalen aan het licht waaruit blijkt dat gespoten purschuim, gebruikt als isolatiemateriaal, serieuze gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Ondertussen zijn er al honderden Nederlanders die zeggen dat ze chronisch ziek zijn geworden als gevolg van het aanbrengen van pur isolatie in hun woning. Helaas werden deze verhalen tot op heden niet serieus genomen. Gelukkig komt daar nu verandering in. Het doel is een fonds voor slachtoffers en een scherpe, wettelijke regelgeving voor het gebruik van dit omstreden isolatiemateriaal.
Wat is purschuim isolatie precies?
Purschuim isolatie wordt regelmatig gebruikt als vloerisolatie, direct aan de onderzijde van de vloer. Of het wordt als spouwmuurisolatie toegepast, om een lege spouw op te vullen of na te isoleren. Voordat purschuim bruikbaar is als isolatie moet het eerst goed gemengd worden. Het isolatiemateriaal bestaat uit twee componenten, polyol en isocyanaat. Zodra ze bij elkaar komen volgt een chemische reactie waardoor er polyurethaan ontstaat. Dit is een elastische, sterke en rubberachtige substantie. Nadat het purschuim is uitgehard vormt het een vaste, niet vervormbare laag. Doordat purschuim uitzet tijdens het spuiten zal het alle hoeken, naden en kieren opvullen. Na zo’n twee uur moet het volledig uitgehard en afgekoeld zijn.
Waar gaat het mis bij pur isolatie?
Iedereen kan purschuim spuiten. Zeker met de kant en klare spuitbussen die bij elke bouwmarkt verkrijgbaar zijn. Het is juist het mengen van de twee componenten waar het mis kan gaan. De twee componenten moeten exact 1 op 1 gemengd worden. Gebeurt dit niet, dan gaat het mis. Er is een ruime ervaring nodig om purschuim goed te kunnen mengen. Tijdens het mengen moet er goed opgelet worden dat de verhouding precies klopt. Dit luistert erg nauw. Als de toevoer van één van de componenten minder goed doorloopt klopt de verhouden al niet meer, met vervelende gevolgen. Het schuim wordt dan bijvoorbeeld niet hard waardoor er een te hoge concentratie chemische middelen vrij blijft komen. Purschuim dat niet goed gemengd is mag niet gebruikt worden.
Hierop is het dan ook bij meerdere huishoudens mis gegaan. Met gezondheidsklachten voor de bewoners als gevolg. De purschuim laag onder de vloer is niet uitgehard en blijft een chemische reactie geven. Hierdoor komen ongezonde stoffen in de woning terecht.
Veiligheidseisen rond purschuim isolatie
Toen de klachten rond purschuim isolatie bekend werden zijn de veiligheidseisen aangescherpt. Oud-minister Blok zette er druk achter en in 2013 werden er veiligheidsregels ingevoerd die het gebruik van purschuim isolatie veiliger moesten maken. Deze regels werden ingesteld, maar zijn tot de dag van vandaag niet verplicht. Voor de veiligheid van de bewoners en medewerkers werden onder andere de volgende veiligheidseisen gesteld: De bewoners van de te isoleren woning mogen tot twee uur na het aanbrengen van de isolatie niet in hun woning aanwezig zijn. De kruipruimte is twee weken verboden terrein. Tijdens het aanbrengen moet er een goede dampafzuiging aanwezig zijn om de isolatie medewerkers te beschermen tegen de vrijgekomen stoffen en gassen. Zij moeten beschermende kleding dragen en een verse lucht masker gebruiken. Medewerkers mogen alleen pur in kruipruimten aanbrengen als zij daarvoor een speciale opleiding hebben gevolgd. De machine die de twee componenten mengt moet uitgerust zijn met een storingswaarschuwing. Zodra de verhouding niet meer klopt moet de machine automatisch stoppen. Een foutief mengsel mag niet gebruikt worden als isolatiemateriaal. Op dit moment wordt er bij 1 op de 25 woningen een inspectie uitgevoerd om te zien of aan alle veiligheidseisen voldaan is.
Hebben de veiligheidseisen geholpen?
Ondanks de veiligheidseisen bleven er klachten komen omtrent purschuim isolatie. Het bleek dat zelfs gecertificeerde isolatiebedrijven zich niet aan de regels houden. Hoewel er de nodige kritiek komt van diverse purschuim isolatiebedrijven, heeft de minister besloten het veiligheidsregime op te voeren. Isolatiebedrijf Pluimers vindt de discussie over de gevaren van gespoten purschuim totaal onzinnig en vond de veiligheidsregels in 2013 al helemaal niet nodig. Zo meldde zij in een interview met Cobouw, het onafhankelijke Nederlandse weekblad voor de bouwnijverheid. Ondanks deze protesten wordt er nog dit jaar een wijziging aan de Kamer voorgelegd waarin nieuwe veiligheidsmaatregelen worden opgenomen in het Bouwbesluit 2012. Regels die hierin worden opgenomen zijn bindend, ook voor niet gecertificeerde bedrijven en de bewoners. In het bouwbesluit wil de minister terugzien dat het verlaten van de woning, tijdens en in de twee uur na het aanbrengen van de pur isolatie, verplicht worden. Ook het toepassen van geforceerde ventilatie tijdens de werkzaamheden moet een verplichte regel worden.
Purschuim is een Europese discussie
Niet alleen in Nederland komt het gebruik van purschuim als isolatiemateriaal vaak ter discussie. Ook in Europa woedt de discussie over het gebruik van di-isocyanaten. In Duitsland is al een restrictievoorstel gedaan. Dit voorstel draait vooral om het verbinden van het werken met deze stoffen aan trainingen met examen voor de werknemers. Ook wordt de bescherming van bewoners en werknemers hierin opgenomen. Als dit voorstel wordt aangenomen zijn alle bedrijven hier rechtstreeks aan verbonden, ook in Nederland. Cobouw merkt op dat niemand precies weet aan hoeveel schadelijke stoffen, de isocyanaten, bewoners en medewerkers worden blootgesteld tijdens en na het aanbrengen van purschuim isolatie. Er wordt inderdaad niet gemeten bevestigd minister Ollongren. De politiek is volop bezig met het onderwerp purschuim als isolatiemateriaal. De SP is tevreden met de belangrijke toezeggingen die nu al gedaan zijn en zullen in de toekomst het onderwerp goed in de gaten blijven houden. Ook zal er meer aandacht worden gevraagd voor de slachtoffers van gespoten purschuim isolatie.
Andere vormen van pur isolatie
Pur isolatie is er in verschillende vormen. Door de verhouding in het mengsel te veranderen ontstaat er een zacht of hard schuim. Elk heeft zijn eigen toepassingen. Zachte purschuimen zijn bijvoorbeeld terug te vinden in kussens van meubels en matrassen. Deze vorm heeft een open celstructuur. Door deze open celstructuur heeft dit schuim een lage dichtheid. De isolatiewaarde is daardoor lager dan bij een gesloten celstructuur. Door de open structuur is zacht purschuim niet aan te raden in vochtige ruimten. Dit materiaal is dan ook niet geschikt voor vloerisolatie omdat een kruipruimte vaak vochtig is. Hier wilt u geen isolatiemateriaal dat gevoelig is voor vocht. Zogenaamd hard purschuim, dus de variant die hard wordt na het aanbrengen, heeft een gesloten celstructuur. Zodra het purschuim is aangebracht verandert het in een sterke, compacte laag met een hoge dichtheid. De gesloten cellen zorgen voor een hoge isolatiewaarde en een zeer vochtbestendig geheel. Het is ongevoelig voor schimmels en zwammen en tast geen metalen aan.
Purschuim: toepassingsgebied en aandachtspunten
Purschuim wordt vloeibaar aangebracht in de te isoleren ruimte. Het schuim kan direct over leidingwerk worden gespoten. Zodra het uitgehard is kunt u niet meer bij uw leidingen komen zonder de isolatielaag te beschadigen. Dit kan een nadeel zijn wanneer u werkzaamheden of reparaties onder uw vloer wilt uitvoeren. Pur isolatie wordt ook geleverd in hardschuim platen. Deze voorgevormde platen zijn leverbaar in diverse diktes en afmetingen. Soms zijn ze al afgewerkt met folie, of zelfs met kant en klare wandafwerking te verkrijgen. Deze platen zijn bijvoorbeeld ideaal om te gebruiken bij het isoleren van een dak. Of op andere plaatsen waar een luchtspouw gewenst is. Purschuim platen zijn zelf niet giftig. Maar let op wanneer u deze gaat bewerken. Bij zagen, snijden of verbranden van purschuim kunnen er altijd schadelijke stoffen vrijkomen. Adem dit niet in en was ook zo snel mogelijk uw handen na het verwerken van purschuim isolatiematerialen.
Alternatieven voor purschuim isolatie
Zoals u zult begrijpen is purschuim niet meteen het meest milieuvriendelijke en duurzame isolatiemateriaal. Gelukkig zijn er voldoende alternatieven waarmee de muren en vloer van uw woning net zo goed, of nog beter, geïsoleerd kunnen worden. Wanneer de onderkant van uw vloer wordt bespoten met purschuim wordt vaak ook een deel van de fundering mee gespoten. Dit wordt gedaan om de afdichting van uw vloer sluitend te maken. Maar juist hierdoor ontstaan koudebruggen met de fundering. De fundering blijft van buitenaf afkoelen maar wordt niet langer vanuit de kruipruimte opgewarmd. Daardoor worden de randen van de vloer in uw woonkamer kouder. Kouder betekent in dit geval ook vochtiger. En juist dat geeft de huisstofmijt een perfecte plek om te overwinteren.
- Alternatief 1: Bodemisolatie - Bodemisolatie wordt aangebracht op de bodem van de kruipruimte. Een dikke isolerende laag houdt warmte in en vocht tegen. Na installatie blijft de kruipruimte droger en wordt de vloer warmer. Goedkopere en kant-en-klare oplossingen zoals isolatiechips zijn beschikbaar en zorgen voor eenvoudige toegang tot leidingen.
- Alternatief 2: Vloerisolatie met reflecterende folie - Reflecterende folie zorgt voor stilstaande lucht als isolerende buffer onder de vloer. Minimale hoogte van 50 cm in de kruipruimte is vereist. TONZON- en PIF-folie worden genoemd als voorbeelden van reflecterende oplossingen.
- Alternatief 3: Spouwmuurisolatie met inblaaswol - Geeft een hoge en blijvende isolatiewaarde zonder risico op te hoge druk in spouwbladen. Inblaaswol is grotendeels gerecycled glas en is vochtbestendig.
- Alternatief 4: Spouwmuurisolatie met Helmfoam - Lijkt qua toepassing op purschuim, maar op basis van lucht in plaats van chemische middelen; zwelt niet op en is geurneutraal.
Alternatieven en bouwen aan een veilige toekomst
Purschuim heeft een veelzijdige inzet in bouwtoepassingen, maar er bestaan veiligere en duurzamere opties. Voor grote oppervlakken zoals wanden en daken zijn er gekwalificeerde installaties met minder gezondheidsrisico’s en minder milieu-impact. Voorbeelden van gezondheid- en milieuvriendelijke alternatieven zijn onder andere bodem- en vloerisolatie met kant-en-klare producten, zoals isolatiechips, of spouwisolatie op basis van glaswol of inblaaswol. De discussie in Europa over di-isocyanaten en strengere regelgeving kan ertoe leiden dat isolatiebedrijven sneller overstappen op veilige materialen en trainingen voor personeel verplicht worden.
Praktische tips voor veilig werken met purschuim
Bij het werken met purschuim is het belangrijk om de ondergrond schoon te maken en het type purschuim correct te kiezen. Schud de bus gedurende 20 seconden voor gebruik. Plaats de bus rechtop en schroef deze op het pistool. Reinig het pistool na gebruik met purreiniger en volg de veiligheidsmaatregelen zoals het dragen van handschoenen, veiligheidsbril en werkkleding. Voor snelle en veilige verwijdering van nog niet uitgehard purschuim kun je Universal PU cleaner gebruiken. Zorg voor ventilatie en voorkom extreme temperatuurverschillen tussen inhoud en omgeving.
Purpistool reinigen
Feiten en cijfers over condensatie en vocht
Condensatie tegen purschuim onder de vloer kan leiden tot verminderde isolatiewaarde, schimmelgroei en schade aan leidingen. Een inspectie van de kruipruimte kan helpen om de ernst van vochtproblemen vast te stellen. Adequate ventilatie en vochtbeheersing zijn cruciaal bij elke isolatieoplossing. TONZON of soortgelijke oplossingen kunnen helpen vochtproblemen te beheersen en de isolatieprestaties te verbeteren.
Belangrijke termen en meeteenheden
- Lambdawaarde - mate van isolatie van het schuim onafhankelijk van dikte.
- R-waarde - afhankelijk van de dikte van de toegepaste isolatie en Lambdawaarde.
- Hoogte van kruipruimte - invloed op mogelijkheid van installatie en werking van reflecterende folie.
- Laat purschuim uitsluitend aanbrengen door gekwalificeerde professionals met juiste bescherming.
- Overweeg veilige alternatieven zoals bodemisolatie, reflecterende folie of inblaaswol voor spouwmuren.
- Voer regelmatig inspecties uit op kruipruimtes voor condensatie en vochtproblemen.