Het eerste bekende voorbeeld van het thermisch kunnen regelen van installaties dateert uit 1885. De ontdekker hiervan is Albert Butz, maar uit de geschiedenis blijkt dat de Romeinen hun verwarmingssystemen, het zogenaamde hypocaustum, in hun gebouwen al thermisch regelden. Het is bekend dat een thermostaatkraan een kraan is die automatisch de temperatuur regelt op de temperatuur die vooraf is ingesteld en basis van de gemeten temperatuur. In de praktijk weet niet iedere gebruiker hoe dit werkt. Toch is het van belang dat de werking van de thermostaatkraan bij de gebruiker bekend is.
Een thermostatische radiatorafsluiter is een automatische afsluiter die wordt bediend door een uitzetelement. In een thermostatische radiatorkraan zit een vloeistof of wasbolletje die de temperatuur in de ruimte opmeet en automatisch krimpt of uitzet. Het bolletje bedient daarmee de onderliggende radiatorkraan in het CV water. Door het instellen van de thermostaatkraan op een bepaalde waarde (vaak 1 t/m 5), is het mogelijk de temperatuur in die ruimte helemaal zelf te bepalen. De kraan wordt geheel automatisch geregeld. Zo ontstaat er er een veel constantere ruimtetemperatuur, dan met een gewone radiatorkraan.
- Een bijkomend voordeel en veelal een goede reden om over te stappen op het aanbrengen van thermostaatkranen, is uiteraard het energiebesparende karakter. De overschotten aan warmte die niet gewenst zijn, worden dan automatisch voorkomen door de werking van de thermostaatkraan zelf.
- Thermostatische radiatorkranen worden óók veel toegepast om de minder warmte vraagende ruimten in huis of kantoren te regelen. Dit is een goede methode waarmee óók energie bespaard wordt.
- De thermostatische radiatorkraan zal de ruimte afregelen op de ingestelde temperatuur, dus altijd de juiste temperatuur voor die betreffende ruimte. Ervaringen leren dat al gauw een besparing van 5% a 8% per jaar gerealiseerd kan worden op de energiekosten.
Binnen enkele jaren zijn de investeringen voor het aanbrengen van thermostaatkranen terugverdiend. Iedere stand (nr. Óók de plaats van de thermostaatkraan is van groot belang voor de goede werking ervan. Een goed voorbeeld is de (design)radiator in de badkamer! Op het onderstaande voorbeeld zit de thermostatische radiatorkraan onderaan de radiator. Dit is de juiste plaats. Op deze wijze wordt warmte die de radiator afgeeft als de kraan openstaat niet langs de thermostatische radiatorkraan gevoerd, want dan zou deze niet de warmte van de badkamer ‘voelen’, maar alleen ‘denken’ dat de ruimte al op temperatuur is. Omdat de afgegeven warmte stijgt, geeft de radiator net zo lang warmte af totdat de lucht die aan de vloerzijde wordt aangezogen de Ther‑ mostatische radiatorkraan laat ‘voelen’ dat de ruimte op de gewenste temperatuur is. Pas dan regelt de thermostatische radiatorkraan de warmte terug en de ruimte precies afregelen op de ingestelde en dus gewenste temperatuur.
Installatieplaatsing en montageconsequenties
De thermostatische radiatorkraan moet dus zo min mogelijk beïnvloedt worden door de warmte die wordt afgegeven door de radiator die hij zelf regelt. Zit de thermostatische radiatorkraan bovenaan de radiator, zal dit veelal tot klachten leiden. Het lijkt dan namelijk of de thermostatische radiatorkraan niet juist werkt. Een ander veel voorkomend probleem is dat de thermostatische radiatorkraan rechtop in plaats van horizontaal is gemonteerd. De knop moet (meestal) horizontaal zitten. Op deze wijze wordt de voeler (binnenin) niet beïnvloed voor de warmte welke de radiator zelf afgeeft. Verder is het noodzakelijk dat de voeler (zoveel mogelijk) vrij is van thermische obstakels als gordijnen. De voeler zal in een dergelijk geval onmiddellijk sluiten nadat de radiator een beetje warm geworden is. De warmte kan niet weg achter het gordijn, de voeler wordt warm en de kraan wordt gesloten.
Is er echt geen mogelijkheid om een thermostatische radiatorkraan juist te monteren, bedenk dan dat er nog andere voelers zijn. De plaats van de thermostaatkraan is dus van essentieel belang. De thermostatische radiatorkraan is echter ook afhankelijk van de ketel of de centrale warmtelevering. Als een thermostatische radiatorkraan eenmaal is ingesteld op de gekozen temperatuur en behaaglijkheid van de ruimte is het beste de kraan slechts in geringe mate te wijzigen of er (liever nog) helemaal af te blijven. Een veel voorkomende instelling is stand 3 (circa 20oC). Als het toch gewenst is de temperatuur in de ruimte iets bijstellen dan kunt dit het beste met heel kleine stapjes gedaan worden. Door de knop slechts een ½ stand te verstellen, komt dit ongeveer overeen met een circa 1oC gewenste, lagere ruimtetemperatuur.
Debietregeling en energiebesparing
De overschotten aan warmte die niet gewenst zijn, worden dan automatisch voorkomen door de werking van de thermostaatkraan zelf. In veel huizen en kantoren gaat er nog steeds onnodig veel energie verloren omdat radiatoren niet goed zijn afgesteld. Het resultaat? Ongelijkmatige verwarming, een hoger gasverbruik en onnodige kosten. Gelukkig kun je dit probleem eenvoudig zelf aanpakken met moderne radiatorkranen die beschikken over een volautomatische debietregeling. Wij raden klanten die willen besparen op hun energiekosten altijd aan om als eerste te kijken naar de debietregeling in hun verwarmingssysteem. Vaak is daar snel een grote winst te behalen zonder dat je veel hoeft te investeren.
Bij traditionele radiatorkranen kan de hoeveelheid warm water die door de radiator stroomt sterk verschillen per ruimte. Radiatoren die dichter bij de cv-ketel zitten, krijgen vaak meer warm water, terwijl radiatoren verder weg vaak minder krijgen. Dit zorgt ervoor dat sommige kamers te warm worden, terwijl andere koud blijven. Dit leidt ook tot inefficiëntie in de cv-ketel, die continu moet aanpassen en daardoor meer energie verbruikt dan nodig. Een radiator met automatische debietregeling lost dit probleem effectief op. De kraan past de waterdoorstroming automatisch aan naar de vooraf ingestelde waarde. Zo krijgt elke radiator precies de juiste hoeveelheid water - niet meer, niet minder.
Let op: verschillende merken bieden radiatorkranen met automatische debietregeling aan, zoals Heimeier Eclipse serie en Jaga Gampper ventielen. De Heimeier Eclipse radiatorkraan (haaks verkeerd) met automatische debietregeling - meer hierover vind je hier. Een Jaga “Gampper” ventielset met automatische debietregeling - meer hierover vind je hier.
Voordelen en praktische aanbevelingen
- Lagere energierekening door efficiënter verwarmingssysteem en gelijkmatigere warmteverdeling (typisch 10-20% minder verbruik).
- Eenvoudige installatie op vrijwel alle bestaande radiatoren zonder ingrijpende hydraulische aanpassingen.
- Minder onderhoud en storingen doordat systeem zichzelf regelt; langere levensduur van cv-installatie.
- Toekomstbestendig: in combinatie met lagetemperatuurverwarming of een warmtepomp werkt het systeem efficiënter.
In de praktijk zorgen thermostatische radiatorkranen ervoor dat de ruimte altijd op de ingestelde temperatuur blijft. De bediening kan handmatig of digitaal zijn; de programmeerbare/ digitale varianten bieden extra comfort, bijvoorbeeld onafhankelijke programma’s per kamer en afstandsbediening via smartphone. Een modulerende klokthermostaat werkt nog zuiniger dan een eenvoudige op-uit klokthermostaat: moduleren zorgt voor minder gasverbruik en een stabieler binnenklimaat.
Soorten thermostaatkranen en montage-overwegingen
De meeste radiatorthermostaten zijn vandaag handmatig, maar er bestaan ook programmeerbare en digitale varianten met geïntegreerde displays en elektromotoren. Deze motor regelt het openen en sluiten van het ventiel, vaak met extra functies zoals zelflerend opwarmen, weersafhankelijkheid en afstandsbediening. Belangrijke overwegingen bij montage:
- Montage horizontaal ten opzichte van de radiator; vermijd montage aan de bovenkant of verticaal.
- Voeler vrij van gordijnen en andere obstakels zodat temperatuurmetingen betrouwbaar blijven.
- Kies stand 3 (ca. 20°C) als uitgangspunt en maak kleine aanpassingen in stapjes (bijv. ½ stand).
- Vermijd te grote afwijkingen tussen kamers; gebruik kamerthermostaten of domotica om prioriteitsregeling te realiseren.
Nieuwe installationen en vervanging van radiatorkranen kunnen uiteindelijk leiden tot substantiële besparingen. Voor 4 radiatoren kost de installatie van radiatorkranen met debietregeling inclusief monteur circa €120, afhankelijk van het merk en de complexiteit.
Nachtverlaging en klimaatbeheersing
Wanneer de verwarming ’s nachts uit is, kunnen energiekosten met maximaal tien procent verlaagd worden, afhankelijk van isolatieniveau, massa van de bouw en buitenomstandigheden. Een diep nachtverlaging kan effectief zijn in gebouwen met lage massa, maar kan in zware constructies leiden tot langere opwarmtijden en mogelijk structurele schade als de temperatuur te sterk daalt. Een betrouwbare instelling balanseren tussen comfort en energiebesparing is daarom essentieel.
Kosten en terugverdientijd
Thermostaatknoppen op radiatoren kosten circa €30 per stuk, elektronische kranen die op afstand werken zijn duurder. Bij een woon- of werkomgeving geldt: hoe uitgebreider het slimme systeem, hoe sneller de terugverdientijd. Een modulerende klokthermostaat kost ongeveer €150 en kan via apps of domotica eenvoudige automatisering bieden.
Nieuwe cv-ketel of warmtepomp? Sinds 2020 is in alle kamers temperatuurregeling verplicht bij renovatie of vervanging: woonkamer met klokthermostaat, overige kamers met thermostaatkranen. Voor 4 radiatoren komen de kosten van radiatorkranen en montage uit op ongeveer €120, exclusief arbeidskosten. Elektronische kranen met afstandsbediening zijn duurder. Vraag de installateur wat haalbaar en passend is.
Thermostatische radiatorkraan .. wat is het ?
Praktische tips voor gebruik en installatie
- Beoordeel per kamer de gewenste temperatuur en stel de kraan hierop af; gebruik stand 3 als startpunt (ongeveer 20°C).
- Combineer kamerthermostaten en radiatorkranen voor optimale verdeling van warmte over het huis.
- Neem gordijnen en warmte-isolatie in acht: vermijd obstructies van de voeler en zorg voor vrije ruimte rondom radiatoren.
- Onderhoud: open en sluit regelmatig radiatorkranen om vastzittende ventielen te voorkomen, vooral bij overgang van zomer naar verwarmingsseizoen.
- Overweeg domotica systemen voor automatische regeling per kamer en afstandsbediening via smartphone.
In de woonkamer hoeven geen thermostaatkranen op radiatoren te zitten; gebruik een klokthermostaat aan de muur. In andere ruimtes kan men radiatorkranen gebruiken met stand 1-5 of 1-6, afhankelijk van fabrikant. Een modulerende klokthermostaat verhoogt het comfort en verlaagt de stookkosten doordat de ketel efficiënter werkt. Moduleren kan een besparing opleveren van ongeveer 3% op stookkosten.
Samenvatting van belangrijkste aspecten
Een radiator met automaat (thermostatische kraan) regelt automatisch de toevoer van cv-water naar de radiator op basis van een in de kraan ingestelde temperatuur. Dit zorgt voor een constante ruimtetemperatuur en vermindert energiekosten. De juiste montage, afstemming en onderhoud zijn cruciaal voor betrouwbare werking en lange levensduur van het systeem.