Waar gewerkt en geproduceerd wordt, ontstaat afval. Dat geldt ook voor het werken met radioactiviteit. Ook bij het afbreken van kerncentrales en laboratoria waar met radioactiviteit is gewerkt, zoals in ziekenhuis, komt radioactief afval vrij. Beton kan door de straling namelijk ook radioactief worden. Het radioactieve afval in Nederland wordt bij één bedrijf verzameld en opgeslagen: de COVRA, de Centrale Opslag Voor Radioactief Afval, in Vlissingen. Voordat het afval opgeslagen kan worden, moet het eerst goed en veilig ingepakt worden.
Inzameling, verpakking en kosten van opslag
Net als bij niet-radioactief afval kost opslag geld: hoe meer afval en hoe radioactiever, des te meer opslag kost. Het is dus belangrijk om het radioactieve afval zo goed mogelijk te scheiden van het niet-radioactieve afval: dat scheelt geld. Zo heeft NRG een methode ontwikkeld waarmee bij de sloop van een laboratorium of kerncentrale berekend kan worden welke delen van het gebouw het meest radioactief zijn en welke het minst. Zo kun je van tevoren al uitrekenen wat de kosten worden.
Net als bij niet-radioactief afval is het belangrijk te weten wat er precies in zit voordat het afval opgeslagen kan worden. Dan weet je namelijk welke voorzorgsmaatregelen je moet nemen. In veel gevallen is dat wel bekend, zoals het afval uit ziekenhuizen; en soms is de hoeveelheid radioactiviteit heel laag, bijvoorbeeld van een handschoen uit een laboratorium. Maar voor sommige soorten afval, bijvoorbeeld uit onderzoeken, is dat niet altijd het geval. NRG heeft veel kennis over het meten van radioactiviteit. Zo heeft NRG een geavanceerd systeem ontwikkeld waarbij het afval in een speciaal afgeschermde ruimte op een soort werkblad verspreid wordt. Boven de tafel is een camera geplaatst die de radioactiviteit meet.
Veiligheidsmaatregelen en opslagruimte
Verschillende soorten afval kunnen niet zomaar bij elkaar in een vat gestopt worden. Het zou kunnen dat er een chemische reactie optreedt waardoor een vat na een poosje gaat roesten of dat er zich een gas vormt waardoor het vat beschadigd kan raken. NRG test nieuwe materialen waarmee afvalvaten aan de binnenzijde bekleed kunnen worden om roestvorming te voorkomen. De exacte ruimtebehoefte is afhankelijk van locatiekeuze en de bouwer (technologieleverancier). De inschatting is dat 50-60 hectare (ha) benodigd is voor de twee centrales en 60-70 ha voor tijdelijk bouwterrein. Daarnaast is nog een aantal hectares noodzakelijk voor de landschappelijk inpassing en ontsluitingen. Deze procedure betreft de bouw van twee grote reactoren.
Operatie- en inspectieprocedures bij ziekenhuizen
De inspecties door ANVS richten zich op de veiligheid rondom radioactieve afvalstoffen in ziekenhuizen. Eind 2021 hebben inspecteurs van ANVS al enkele ziekenhuizen bezocht om te kijken of de opzet van de inspecties goed is en voldoende inzichten oplevert. Dit moest ervoor zorgen dat inspecties bij de ziekenhuizen zoveel mogelijk op dezelfde manier worden uitgevoerd. Tijdens deze bezoeken zagen de inspecteurs dat niet alles op orde was. Er waren geen grote overtredingen die direct een risico opleverden, maar wel zaken die beter konden.
- Juiste controles en risicoanalyse(s) van de opslag van radioactief afval.
- Voldoen aan alle brandveiligheidseisen van de opslag van radioactieve stoffen. De kluis of ruimte moet minimaal 60 minuten brandwerend zijn.
- Toetsen aan de juiste lozingslimieten. Stoffen kunnen soms veilig geloosd worden naar het riool of naar de lucht.
De ANVS ziet erop toe dat de veiligheid van nucleaire installaties en stralingsbescherming aan de hoogste eisen voldoet. Inspecties van ziekenhuizen op de juiste wijze van verwerking van radioactieve afvalstoffen horen daarbij. Uit RIVM-onderzoek blijkt dat ziekenhuizen minder radioactief afval hoeven af te voeren naar COVRA als de maximale opslagtermijn wordt verlengd. Ziekenhuizen mogen radioactief afval dat ontstaat bij behandelingen en onderzoeken maximaal twee jaar in een aparte bergruimte opslaan.
Verwerking, opslag en logistiek van radioactief afval
In het AfvalVerwerkingsGebouw (AVG) wordt al het laag- en middelradioactief afval (LMRA) verwerkt. Deze verwerking is gericht op het binden en verpakken van radioactieve stoffen in beton, zodat de straling vermindert. Het vaste afval komt in een pers waar het onder zeer hoge druk wordt samengeperst tot een massief blok dat daarna in beton verpakt. Kadavers van dierexperimenten, organisch ziekenhuisafval en radioactieve vloeistoffen worden door middel van speciale processen verwerkt, bijvoorbeeld in een verbrandingsoven. Grotere vaste delen worden verkleind in de verschrottingsinstallatie en daarna in beton verpakt. Het hoogradioactief afval (HRA) wordt aangevoerd in zeer robuuste transportcontainers, die bestand zijn tegen elk mogelijk ongeluk tijdens het transport. Het hoogradioactief afval van de kerncentrale Borssele komt vanuit de opwerkingsfabriek in Frankrijk naar COVRA. Daar zijn de bruikbare bestanddelen van de splijtstof gerecycled (95%). De splijtstofelementen van onderzoeksreactoren en het afval van de medische isotopenproductie worden niet opgewerkt en komen rechtstreeks naar COVRA. Deze verpakkingen worden uit de transportcontainers gehaald, gecontroleerd, gemeten en zo nodig opnieuw verpakt. De inspecties vinden plaats in 25 ziekenhuizen. De ANVS controleert of de radioactieve stoffen veilig en volgens de regels worden verwerkt. Denk aan het opslaan en afvoeren van radioactieve afvalstoffen.
Elke inspectie begint met een gesprek met de stralingsbeschermingsdeskundige, de medewerker in het ziekenhuis die verantwoordelijk is voor ieders veiligheid rondom het werken met radioactieve stoffen. Eind 2021 hebben inspecteurs van ANVS al enkele ziekenhuizen bezocht. Het doel was om te zorgen dat inspecties bij de ziekenhuizen zoveel mogelijk op dezelfde manier worden uitgevoerd. Uit de bezoeken bleek dat niet alles op orde was, maar er waren geen directe grote overtredingen. Wel bleken er aandachtspunten: juiste opslagcontroles en risicoanalyses, brandveiligheidseisen en lozingslimieten.
Verder blijkt uit RIVM-onderzoek dat ziekenhuizen mogelijk minder radioactief afval hoeven af te voeren naar COVRA als de opslagtermijn wordt verlengd. Het is daarom relevant te monitoren hoe de regelgeving en opslagcapaciteit zich ontwikkelen, vooral met het oog op toekomstige ontwikkelingen in nucleaire geneeskunde en behandelingen met radioactiviteit.
Hoe kon het dat dit medicijn werd gepresenteerd als 'de heilige graal’? | Zembla
Belangrijke definities en regelgeving
Het plan met betrekking tot zorgafval beschrijft hoe bedrijven zorgafval moeten verwerken en wat de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De primaire doelgroepen zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat toestemming moet verlenen. De wettelijke basis omvat ook de Verordening (EU) 2024/1157 (nEVOA) en eerdere regelgeving zoals EVOA en de Verordening dierlijke bijproducten.
Zorgafval is een verzamelterm voor al het afval dat ontstaat bij de gezondheidszorg van mens en dier, inclusief infectieus en scherp afval, lichaamsdelen en organen, cytotoxische en cytostatische geneesmiddelen en overig afval uit de gezondheidszorg voor mens en dier. De afbakening en verwerking zijn vastgelegd in euralcodes en de kaderrichtlijn afvalstoffen. Mengen van afvalstoffen vereist vaak een vergunning, en het doel is om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken met aandacht voor infectierisico’s.
De Kernenergiewet is van toepassing op het verwerken van radioactief afval. De inspecties van ziekenhuizen door ANVS zorgen ervoor dat opslag, behandeling en transport van radioactieve stoffen voldoen aan veiligheidsnormen. De inrichting van opslagruimtes en verbrandingsinstallaties moet aan strikte brandveiligheidseisen voldoen en voldoen aan lozingslimieten bij afvoer naar water of lucht.
tags: #radioactiviteit #ziekenhuis #afvoer