Een schoorsteen heeft als belangrijkste functie de rook weg van de kachel en uit de woning te geleiden. Maar dat is niet de enige functie; de schoorsteen moet er ook voor zorgen dat er voldoende lucht in de kachel wordt getrokken zodat er een schone verbranding plaatsvindt. Een kachel werkt pas perfect bij voldoende trek in de schoorsteen. De schoorsteen is de motor van de kachel die de verbranding regelt; zonder goed werkende schoorsteen met voldoende trek zal de kachel niet correct branden.
De trek ontstaat door het temperatuurverschil tussen de lucht/rook in de schoorsteen en de buitentemperatuur. Hierdoor ontstaat een opwaartse luchtstroom die sterker wordt naarmate de schoorsteen hoger en beter geïsoleerd is. Daarom zijn stalen schoorstenen vaak beter dan gemetselde schoorstenen, aangezien ze sneller en makkelijk opwarmen. De ideale schoorsteentrek bedraagt tussen 12-15 Pascal (Pa), maar kan schommelen doorheen het jaar (hoger in de winter, lager in de zomer).
De samenwerking tussen de kachel en de schoorsteen is afhankelijk van een toereikende schoorsteentrek. Dit is een belangrijke factor bij de plaatsing en hoogte van de schoorsteen. Omliggende bomen, gebouwen en de locatie van het huis (hoog/laag) stellen eisen aan de hoogte van de schoorsteen. Daarnaast speelt de wind buiten een rol; die kan de trek immers verbeteren of verminderen afhankelijk van lokale omstandigheden.
Houtkachels in energiezuinige huizen maken het extra complex: tegenwoordig zijn huizen vaak goed geïsoleerd en uitgerust met ventilatiesystemen en grote afzuigkappen, waardoor een strijd om lucht ontstaat en de kachel mogelijk zijn adem verliest. In dat geval wordt vaak een Aduro kachel met luchtaansluiting (extern luchttoevoer) aangeraden. De plaatsing van de schoorsteen heeft directe invloed op de trek; een illustratie laat drie zones zien waarin de schoorsteen geplaatst kan zijn en de directe invloed daarvan op de schoorsteentrek.
Zone 1: Als uw schoorsteen zich in zone 1 bevindt, kunt u er redelijk zeker van zijn dat de trek in de schoorsteen goed is. Houd er echter rekening mee dat de trek door hoge bomen of gebouwen in de buurt beïnvloed kan worden. Zone 2: In zone 2 moet u al rekening houden met periodes van slechte schoorsteentrek; windrichting en nabijgelegen obstakels spelen hier een rol. Als u in zone 2 al problemen heeft, kunt u de schoorsteen verlengen zodat hij in zone 1 komt, of u installeert de Aduro DraftOptimizer. Zone 3: In zone 3 zal u vaststellen dat de schoorsteentrek vaak zwak is. Aanbevolen is na installatie een Aduro DraftOptimizer te plaatsen om problemen te vermijden.
De schoorsteentrek speelt een cruciale rol voor de werking van de kachel. Een slechte schoorsteentrek kan verschillende redenen hebben, zoals een te lage schoorsteen in verhouding tot het huis, beschutting door bomen of gebouwen, lekken en valse lucht naar binnen (bijvoorbeeld door ontbrekende voegen of slechte isolatie), een vacuüm in het huis door afzuigkap/ventilatiesysteem, of een isolerend huis waardoor de kachel onvoldoende lucht krijgt voor de verbranding.
Een slechte schoorsteentrek verbeteren kan onder meer door een hogere rookgastemperatuur en door droog hout te branden, wat zorgt voor betere verbranding en hogere temperatuur in de kachel, waardoor de trek toeneemt. Vochtig brandhout verlaagt de temperatuur en bemoeilijkt de opwaartse druk in de schoorsteen. Aanbevolen is maximaal een vochtgehalte voor blokken berken- of beukenhout, teneinde optimalisatie van de trek te bereiken.
Historische schets van Rath en Doodeheefver
Het fabriekspand in Rijen, met als laatste eigenaar het behangbedrijf Rath en Doodeheefver, heeft een rijke geschiedenis. Vanaf het moment dat de fabriek in 1911 werd gebouwd tot aan de huidige plannen zijn er vele ontwikkelingen geweest. Meerdere eigenaren en bombardementen in de oorlog hebben het pand doorstaan en het erfgoed gevormd.
In oktober 1911 is de fabriek klaar. In opdracht van de Lederfabriek Noord-Brabant, opgericht door C. Uytendaal en C. van Bijsterveldt, wordt het fabrieksgebouw opgeleverd. Het ontwerp komt van P. Aarts uit Rijen. Van 1911 tot 1941 worden er diverse bijgebouwen en elementen toegevoegd, waaronder een villa met koetshuis, een directeurswoning en een watertoren. De fabriek bloeit en voorziet veel werkgelegenheid in die periode.
Tijdens de oorlog raakt de fabriek gewond door bombardementen, maar na 1947 wordt besloten om het gebouw te herbouwen; alleen de schoorsteen en de watertoren blijven staan. In de jaren daarna wisselen eigenaars en functies af, met name een transformatie naar behangproductie, onder leiding van Rath en Doodeheefver vanaf 1980, en uiteindelijk sluiting in 1998.
In 2009 werd bekend dat het fabriekspand niet behouden kon worden en begon de herontwikkeling. De schoorsteen fungeert nu als een historisch symbool voor de bewoners van Rijen en als een gemeentelijk monument, herinnerend aan de leerfabriek en aan de behangselpapierfabriek waarmee veel van hun voorouders werkte.
Situering van de schoorsteen als erfgoed
De schoorsteen vormt een buitengewoon mooi historisch element van de oude fabriek en is een herkenningspunt voor Rijen-Zuid. Nu het fabriekspand is afgebroken, blijft de schoorsteen bestaan als symbool van industriële geschiedenis en erfgoed in de regio.
Praktische tips voor gebruikers
- Controleer regelmatig de trekwaarde (idealiter 12-15 Pa) en pas installatie aan indien nodig, rekening houdend met seizoensinvloeden.
- Houd rekening met de omgeving bij het bepalen van de hoogte van de schoorsteen; bomen en gebouwen kunnen de trek beïnvloeden.
- Overweeg luchtaansluiting bij goed geïsoleerde woningen om ademruimte voor de kachel te waarborgen.
- Bij aanpassingen aan het huis of ventilatiesystemen kan de Aduro DraftOptimizer uitkomst bieden.
Hoe werkt een schoorsteenkanaal?
Samengevat is een goede schoorsteentrek cruciaal voor een schone en efficiënte verbranding en voor de veiligheid van de woning. De combinatie van hoogte, isolatie, wind en omgeving bepaalt hoe effectief de trek zal zijn. Bij oudere panden zoals Rath en Doodeheefver in de geschiedenis van Rijen blijft de schoorsteen een belangrijk historisch symbool en technisch element.
tags: #rath #en #doodeheefver #rijen #schoorsteen