Eén van de opvallende gebouwen die in de jaren negentig verrezen op de Uithof was het oranje-rode Minnaertgebouw. De bouw begon ongeveer gelijk met die van het veelbesproken Educatorium van Rem Koolhaas. Rond 1990 besloot de universiteit om de bèta-faculteiten samen te brengen op de noordwesthoek van de Uithof (het tegenwoordige Utrecht Science Park). Tussen de Leuvenlaan en het Princetonplein, nabij het al bestaande het Buys Ballot Laboratorium, werd in 1996 de eerste paal geslagen voor het Minnaertgebouw. Het langgerekte gebouw kreeg een opvallend uiterlijk, zowel door de ruwe gevelbekleding in terracotta-kleur als door de grote letters MINNAERT die in de constructie verwerkt zijn.
Deze verwijzen naar de naamgever, de Belgische astronoom Marcel Minnaert die hoogleraar-directeur was van de Utrechtse sterrenwacht. De stalen letters dienen als dragers van het gebouw, zoals in de klassieke bouwkunst kariatiden de daken van tempels droegen - in de 19e eeuw in Utrecht nog nagevolgd bij de Winkel van Sinkel. Zo’n verwijzing met een knipoog naar de architectuurgeschiedenis en naar de naam van het gebouw, kan gerust postmodern genoemd worden. Dat geldt ook voor de ‘huid’, die associaties oproept met de geplooide huid van een hagedis. De gevelbekleding is gemaakt van ruw spuitbeton, waarin aan de gevel bevestigde stalen kokers zijn opgenomen als een soort plooien.
Bijzondere omhulsels en sculpturale gebouwvormen zijn kenmerkend voor de architect Willem Jan Neutelings (1959). Hij was in 1986 afgestudeerd aan de TU Delft, werkte enkele jaren bij het Office for Metropolitan Architecture (OMA) van Rem Koolhaas en begon in 1992 met Michiel Riedijk een eigen architectenbureau, Neutelings Riedijk Architecten dus. Het Minnaertgebouw was een van de eerste prestigeprojecten van het bureau. Ook binnen kreeg het Minnaertgebouw een spectaculair element, dat tegelijkertijd moest bijdragen aan de duurzaamheid. In de centrale hal op de eerste verdieping - met betonnen wanden, natuurstenen vloer en houten plafond - werd een 50 meter breed bassin gemaakt voor de opvang van regenwater. Dat druppelde naar binnen vanaf het dak door grote schuine trechters, die ook daglicht binnenbrachten. Het regenwater zorgde via buizen voor de koeling van practicum- en computerruimtes en voor ‘grijs’ spoelwater voor de toiletten.
Door de hoge luchtvochtigheid, temperatuurverschillen, bijzondere akoestiek en het contrast tussen licht en donker kreeg de hal een bijzondere, grot-achtige atmosfeer. Hoewel spraakmakend, bleek het waterbassin uiteindelijk niet zo praktisch. Er waren lekkages en temperatuurschommelingen. Een ander nadeel was de algengroei in het bassin. Enkele jaren geleden is het Minnaertgebouw gerenoveerd door Ector Hoogstad Architecten, in nauw overleg met Neutelings Riedijk. Het gebouw werd onder meer voorzien van een nieuwe klimaatinstallatie en kreeg een ruimere entree. Achter de MINNAERT-letters, waar oorspronkelijk de fietsenstalling was, is een espressobar gekomen. De regenwater-verwerkende functie van de hal is bij de verbouwing hersteld, maar wel op een andere manier. Er zitten nu roosters in de vloer om het neervallende regenwater op te vangen. De hal biedt zo ook meer ruimte aan studieplekken en kan multifunctioneel gebruikt worden voor evenementen.
Sinds de verbouwing is het Minnaertgebouw via de ‘loop’ op de eerste verdieping intern verbonden met het Buys Ballot Laboratorium en het nieuwe Victor J. Koningsbergergebouw van Ector Hoogstad Architecten. Gemeentelijk architectuurhistoricus Bettina van Santen, die een inventarisatie maakt van eventuele nieuwe monumenten: ‘Het Minnaertgebouw scoort hoog als het gaat om bijzondere architectuur, met z’n tactiele gevelbekleding en dragende letters, maar ook als inventief duurzaam ontwerp. De natuurlijke regeling van het binnenklimaat was destijds uniek. Natuurlijk valt er ook kritiek te geven: het effect van de rimpelingen op de gevel was eigenlijk sterker bedoeld en het waterreservoir bleek niet goed te werken. De recente renovatie heeft de regenwateropvang in ere hersteld, maar ook ruimten gewijzigd.
In de serie ‘Nieuwe monumenten 1970-2000’ bespreekt Arjan den Boer gebouwen die eventueel in aanmerking komen als nieuwe gemeentelijke monumenten; ze zijn dat dus nog niet. De gemeente Utrecht rondt eind 2020 een inventarisatie af, waarna besluitvorming zal volgen.
Renovatie en integratie met andere gebouwen Op de Uithof Campus van de Universiteit Utrecht staat het Minnaertgebouw. Het gebouw met de karakteristieke rode gevel en letters stamt uit 1997 en is destijds ontworpen door NeutelingsRiedijk architecten. Het gebouw is volledig gerenoveerd. Het gebouw maakt nu, samen met het Buys Ballot-gebouw en het nieuwe Victor J. Koningsbergergebouw, deel uit van een groter onderwijscentrum dat plaats biedt aan circa 6.200 studenten. De renovatie rukte de functionaliteit, techniek en duurzaamheid op een hoger plan. Het duurzame karakter komt tot uitdrukking in de uitgesproken ambitie om een BREEAM classificatie ‘Very Good’ te realiseren. Het USP is een dynamisch gebied waar dagelijks meer dan 70.000 mensen naar toe reizen om te leren, werken, onderzoeken, ontwikkelen en zorg te verlenen.
In 1998 is het opgeleverd en het heeft een totaal oppervlak van 9.739 m2 BVO verdeeld over vijf bouwlagen. In het Minnaertgebouw wordt gebruikt als onderwijsfaciliteit met practicum- en werkgroepruimten en als kantoor. Het Minnaertgebouw, een markant en architectonisch spraakmakend gebouw op het Utrecht Science Park, werd oorspronkelijk ontworpen door het gerenommeerde architectenduo Willem-Jan Neutelings en Michiel Riedijk. Het gebouw is sinds de oplevering in 1997 in gebruik bij de faculteit Bètawetenschappen van de Universiteit Utrecht. De architectuur kenmerkt zich door een opvallend en expressief ontwerp met een sterk conceptueel karakter, waarbij duurzaamheid en functionaliteit al vanaf het begin een centrale rol speelden.
Renovatieperiode 2016-2017 onderging het Minnaertgebouw een grootschalige en duurzame renovatie, waarbij niet alleen het gebouw technisch werd gemoderniseerd, maar ook de volledige inrichting werd aangepakt om aan te sluiten bij de veranderende behoeften van onderwijs en onderzoek. De focus lag op circulariteit, toekomstbestendigheid en het bevorderen van samenwerking tussen studenten, docenten en onderzoekers. Een belangrijk onderdeel was het vervangen en optimaliseren van de glazen systeemwanden, die zorgen voor een open en licht interieur met hoge akoestische prestaties. De systeemwanden zijn geplaatst in onderwijsruimten, kantoren en overlegzones en vormen een integraal onderdeel van het vernieuwde interieurconcept, gericht op flexibiliteit en multifunctioneel gebruik.
Regenwaterafvoer en akoestiek De regenwateropvang werd in ere hersteld, maar op een andere wijze: roosters in de vloer leiden het water naar een vijver in de loop. Cauberg Huygen voerde ter plaatse tests uit met verschillende stroomprofielen en roosterontwerpen om spatpatroon en geluidoverlast te minimaliseren. Een 3D-rekenmodel voor nagalmtijd werd gebruikt om de akoestiek in grote hal te optimaliseren, terwijl de akoestiek in collegezalen en laboratoria bleef worden beoordeeld. Een rookafvoer en slimme brandcompartimentering droegen bij aan brandveiligheid; sommige puien bleken aanpassingen nodig te hebben om brandveilig te blijven.
De renovatie heeft geleid tot een ruimere entree, betere routing naar collegezalen, twee vluchtwegen en een aangepaste brandveiligheid. Het Minnaertgebouw blijft een symbool van de samenwerking tussen architectuur en duurzame technologie in universitair onderwijs.
Specificaties en huidige status
- Locatie: Utrecht Science Park, West Cluster, tussen Leuvenlaan en Princetonplein.
- Oorspronkelijke oplevering: 1997.
- Ontwerpers: Neutelings Riedijk Architecten (Willem-Jan Neutelings en Michiel Riedijk).
- Grootte: circa 9.739 m2 BVO verdeeld over vijf bouwlagen.
- Functie: onderwijsfaciliteit met practicum- en werkgroepruimten en kantoorruimte.
- Renovatie: 2016-2017, gericht op circulariteit, toekomstbestendigheid en samenwerking.
- Duurzaamheid: BREEAM In-Use classificatie ‘Very Good’; WKO, LED-verlichting, klimaatinstallatie.
Belangrijke aandachtspunten
- Dragende MINNAERT-letters als architectonisch statement en verwijzing naar Marcel Minnaert.
- Ruime entree en gewijzigde verkeersstromen voor betere bereikbaarheid en vluchtwegcapaciteit.
- Regenwateropvang en aansluiting op koeling en waste water systematiek.
- Akoestiek en woon- en leeromgeving door aanpassing van het interieur en wandsystemen.
tags: #renovatie #minnaert #minnaertgebouw