De met de Zilveren Nipkowschijf en het speciale Gouden Kalf onderscheiden documentairereeks Het Nieuwe Rijksmuseum krijgt een grootse finale voor de bioscoop: Het Nieuwe Rijksmuseum: De film. Als in 2003 optimistisch wordt begonnen aan de verbouwing van het Rijksmuseum denkt men de deuren te kunnen heropenen in 2008. Tien jaar lang filmde Oeke Hoogendijk achter de gesloten deuren van het Rijksmuseum.
In de film zullen de verbouwingsperikelen en de fietsonderdoorgang zeker niet onvermeld blijven, maar het accent zal nu ook komen te liggen op wat achter de schermen de hoofdzaak was én is: de kunst, al die jaren grotendeels opgeslagen in onafzienbare depots in de polder, en de mensen achter die kunst. De conservatoren werkend aan de inrichting van hun nieuwe zalen; de directeuren, die op vele fronten strijd moeten leveren; de huismeester, die al die jaren dag en nacht ‘zijn’ gebouw scherp in de gaten houdt.
Veiligheid en precisie vormen de basis van een film die maar liefst 400 uur beeldmateriaal samenvallend tot één enerverende film bevat. Een project met letterlijk monumentale omvang-het is de katalysator voor belangenverstrengeling. En hoe meer mensen bij een project betrokken raken, hoe meer individuele emoties er in het spel zijn. Met bewonderenswaardige beheersing volt regisseur Oeke Hoogendijk een aantal kopstukken en laat de kijker zo overzichtelijk navigeren in iets wat alleen maar een chaos van jewelste kan zijn geweest. Je zit weliswaar op de zijlijn, maar het voelt alsof je er middenin zit.
En zo is het dat Het Nieuwe Rijksmuseum: De film een fantastisch portret geeft van menselijke wil, en de hoogtes en laagtes die daarmee gepaard gaan. Weer een steen van onderop naar boven. De nieuwe muurschikking brengt de plaatsing van stukken in het geding, er moet in de collectie worden gehakt. Van onder de stapel naar bovenop. De openingsdatum wordt opgeschoven. Vergunningen zijn te duur, de ingang moet weer anders, de openingsdatum wordt verschoven, de fietsersbond is nog steeds niet tevreden, het werk wordt stilgelegd, het werk wordt opgepakt, de openingsdatum wordt verschoven, de verf is niet goed, iemand stapt op, de openingsdatum wordt verschoven.
Het verhaal toont alsof het een thriller is, zoals Eric Corton zegt. Tien jaar werd er gebouwd, tien jaar werd er gefilmd. De film presenteert een monumentaal verslag dat past bij de grandeur van Nederlands beroemdste museum: het is groots, heeft een lange geschiedenis, verbergt schoonheid, verdriet en rijkdom, oogt zakelijk en nauwkeurig. Net als het gebouw zal het de tijd weerstaan. In 2008 zou de belangrijkste trekpleister van ons land in hernieuwde glorie haar deuren openen, maar de openingsdatum verschuift naar 2013.
In deel 3 en 4 van de serie zien we hoe daadkracht en engelengeduld voortdurend moeten opboksen tegen wanhoop en frustratie. De nieuw aangestelde directeur, Wim Pijbes, pakt de taak van zijn voorganger met flair en strijdkracht op. Conservatoren popelen om de meesterwerken eindelijk weer uit het depot te halen. De eerste twee afleveringen van de serie volgen direct betrokkenen: directie en conservatoren proberen het museum een nieuwe vorm te geven. Grote stalen klauwen vermorzelen de muren van de wereldvermaarde schatkamer; uit het puin moet een schitterend nieuw museum verrijzen, maar slopen blijkt gemakkelijker dan bouwen: vanaf het begin wordt het grand projet geplaagd door stroeve tegenkrachten en het paleis van Rembrandt verandert in een ogenschijnlijke bouwput.
Regisseur Oeke Hoogendijk heeft vierhonderd uur gedraaid materiaal samengebald tot één enerverende film. Zij filmde tien jaar lang achter de gesloten deuren van het Rijksmuseum, tijdens de verbouwing die in 2008 voltooid had moeten zijn. In de film blijven de verbouwingsperikelen en de fietsonderdoorgang niet onvermeld, maar het accent ligt op wat de hoofdzaak was én is: de kunst, al die jaren grotendeels opgeslagen in onafzienbare depots in de polder, en de mensen achter die kunst. Hoogendijk volgt de conservatoren, werkend aan de inrichting van hun nieuwe zalen; directeuren Ronald de Leeuw en Wim Pijbes, die op vele fronten strijd moeten leveren; de huismeester, die dag en nacht ‘zijn gebouw’ scherp in de gaten houdt. In prachtige beelden geeft Het Nieuwe Rijksmuseum: de film de kijker inzicht in de verschillende krachten die ervoor zorgden dat de verbouwing uiteindelijk twee keer zo lang duurde als oorspronkelijk gepland.
Er vond niet alleen een strijd plaats tegen het bureaucratische poldersysteem maar ook een conflict tussen het prestige van verschillende individuen. Dat maakt de film tot een klassiek drama waarin persoonlijke frustraties hoog oplopen. Het Nieuwe Rijksmuseum: De film volgt alles op de voet en maakt de kijker ooggetuige van een uniek stuk vaderlandse geschiedenis. Ronald de Leeuw, directeur Rijksmuseum, wordt o.a. gevolgd in het museum, dat tot een grote bouwplaats is verworden, bij diverse overleggen en in Kyoto bij het bekijken van twee Japanse beelden van tempelwachters waarover hij wil onderhandelen. Een groep deskundigen wordt gevolgd in het depot om te bepalen welke schilderijen straks in het vernieuwde museum komen te hangen. Daarnaast worden architecten Antonio Cruz en Antonio Ortiz gevolgd. Door het gebouw heen loopt een fietstunnel, waar de architecten een ondergronds entreeplein hebben gepland. Over dit ontwerp is commotie ontstaan onder inwoners van Amsterdam. Zo wil de Fietsersbond dat de fietstunnel behouden blijft en het stadsdeel wil niet dat er gebouwd wordt in de openbare onderdoorgang. Ook het ontwerp voor het moderne studiecentrum wordt afgewezen, tot woede van de architecten die overwegen zich terug te trekken. Met animaties van het int. en ext.
- 400 uur filmmateriaal tot één film gesmolten tot Het Nieuwe Rijksmuseum: De film (2014, 120 minuten).
- Principal themes: kunst vanuit depots, menselijke inzet, tegenkrachten van bureaucratie, en de relatie tussen gebouw en collectie.
- Belangrijke personen: Ronald de Leeuw, Wim Pijbes, huismeester, conservatoren, architecten Antonio Cruz en Antonio Ortiz.
Samenvatting als kernpunt: de documentaire volgt tien jaar verbouwing en de daarmee gepaard gaande strijd tussen ambitie, kosten, regelgeving en liefde voor kunst, en toont hoe de collectie uiteindelijk weer haar plek vindt in het vernieuwde Rijksmuseum.
tags: #rijksmuseum #documentaire #verbouwing