De aanleg van riolering, met name het gedeelte tot aan de perceelgrens, behoort tegenwoordig steeds vaker tot het takenpakket van de installateur. Omdat dit werkgebied voor installateurs minder bekend kan zijn, worden er regelmatig vragen gesteld over de juiste methode voor het aanleggen van riolering in de grond. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de verschillende aspecten, van voorbereiding en graafwerkzaamheden tot materiaalkeuze en stabiliteit.
Voorbereiding en graafwerkzaamheden
Een correcte voorbereiding is cruciaal voor een succesvolle rioleringsaanleg. Voordat er gegraven wordt, is het essentieel om een Klic-melding aan te vragen. Dit is verplicht bij machinaal graven en geeft inzicht in de aanwezigheid van kabels en leidingen in de ondergrond, wat essentieel is om veilig te kunnen werken. Na het verkrijgen van de Klic-melding kan de locatie waar de riolering moet worden aangelegd, nauwkeurig worden bepaald.
Daarnaast is het van belang om de bodemgesteldheid te onderzoeken. Nederland kent een complexe bodemgesteldheid, gevormd door rivierdelta's, de Noordzee, wind en vroegere ijstijden. Deze variatie vereist soms speciale voorzorgsmaatregelen, zoals het stabiliseren van de grond of extra maatregelen tegen wateroverlast. Een proefsleuf kan waardevol zijn, zowel bij lange sleuven als bij kortere, om bestaande kabels en leidingen te lokaliseren en de bodemgesteldheid te beoordelen.
Bij het graven van de sleuf is het belangrijk om voldoende ruimte aan weerszijden van de buis te laten. De ondergrond moet lichtjes worden los geharkt, zodat de buis rondom goed in schoon zand kan liggen. 'Schoon' betekent hier zand zonder stenen, puin of andere verontreinigingen, om beschadiging van de buis te voorkomen. Zorg ervoor dat de sleuf een lichte helling heeft om een goede afvoer van afvalwater te garanderen. Dit kan worden bereikt door de sleuf op een lichte helling te graven of door gebruik te maken van hellinggoten. De manier waarop de sleuf wordt gegraven, hangt sterk samen met de aard van de bodem: in een stevige bodem heeft een open sleuf de voorkeur, terwijl in een slappe bodem een sleufbekisting of damwand nodig kan zijn. Vaak moet bronbemaling worden toegepast om in droge omstandigheden te kunnen leggen.
Materiaalkeuze en stabiliteit
De keuze van het juiste materiaal is van groot belang voor de levensduur en functionaliteit van de riolering. Over het algemeen geldt dat minimaal 0,5 meter goed verdichte grond boven de buis aanwezig moet zijn voor een PVC-buis SN4. Buizen met een kleinere stijfheidsklasse dan SN4 zijn niet geschikt voor ondergrondse toepassingen. Bij verwachte hogere belasting, zoals minder dan 0,5 m dek of extreme verkeersbelasting, is een stevigere buis vereist. Betonnen rioleringsbuizen bieden in veel gevallen een uitstekende stabiliteit, ook in slappe bodems, en kunnen bij correcte aanleg wel 100 jaar meegaan. Dit helpt faalkosten van een kromtrekkend riool te voorkomen, aangezien reparaties op een later moment kostbaar zijn door het verwijderen van asfalt en funderingsconstructies.
Bij het plaatsen van de buizen in het zandbed is het essentieel dat deze rondom goed ondersteund worden. Nadat de buis is geplaatst, wordt er eerst 0,3 meter zand bovenop aangebracht, waarna de grond verdicht moet worden met een trilplaat of handmatige stampvoet. Het is van belang dat elke laag goed wordt verdicht om een brugwerking over de buis te creëren, die de krachten van de bovenliggende grond en het verkeer kan opvangen.
Beproeving en belastingen
Tijdens en na de aanleg van riolering treden diverse grondbelastingen op. Deze omvatten:
- Belasting ten gevolge van de liggerwerking, wanneer de buis op een niet vlakke ondergrond wordt gelegd of op een ondergrond met variërende stijfheid.
- Belasting ten gevolge van inklinking van de sleufaanvulling naast de buis.
- Belasting op de buis door het eigen gewicht van de bovenliggende grond.
- Belasting die optreedt door oppervlaktebelasting tijdens de levensduur, met name door verkeer.
Deze belastingen worden over het algemeen gedragen door het gekoppelde systeem van grond en buis. Bij onzorgvuldige aanleg kan dit echter leiden tot verdere ongelijkmatige verdichting van de grond. Vooral in nieuwe woonwijken is de belasting door bouwverkeer een belangrijke factor waarmee rekening moet worden gehouden. Bij het toepassen van betonnen buizen wordt berekend of deze de optredende grond- en verkeersbelastingen kunnen weerstaan, conform CUR-aanbeveling 122.
Ontluchting en gescheiden afvoer
Een cruciaal, maar vaak onderschat, aspect bij de aanleg van riolering is de ontluchting (correcter: beluchting) van het systeem. Zonder adequate beluchting kan er onderdruk ontstaan in de buizen tijdens het doorspoelen, wat de correcte afvoer belemmert. Ontluchtingssystemen spelen een vitale rol in het behoud van een goed functionerend rioleringssysteem. Bij het doorspoelen van bijvoorbeeld een toilet ontstaat er onderdruk in de pvc-buis, wat de afvoer kan bemoeilijken.
Tegenwoordig is het bij nieuwbouwwoningen verplicht om regenwater te scheiden van ander afvalwater. Ook bestaande woningen kunnen in de toekomst verplicht worden om hemelwater te scheiden. Dit gescheiden systeem heeft ecologische en economische voordelen. Het zorgt ervoor dat afvalwater minder verdund wordt, wat een betere transport en zuivering mogelijk maakt. Bovendien wordt de belasting op de riolering bij hevige regenval verminderd, wat de kans op overstromingen verkleint en voorkomt dat vuil rioolwater in het oppervlaktewater terechtkomt. De exploitatie- en energiekosten voor de waterzuivering liggen lager.
Diameter en bochten
De juiste diameter van de afvoerbuizen is van essentieel belang om verstoppingen te voorkomen. De diameter wordt bepaald door de hoeveelheid water die er geloosd wordt. Enkele richtlijnen:
- 32 ~ 40 mm: Afvoer van condenswater van de cv-installatie.
- 40 ~ 50 mm: Afvoer van wastafels, bidets, baden, wasmachines, douches en gootstenen.
- 90 ~ 110 mm: Toiletten en uitgietbakken.
Wanneer meerdere toestellen op dezelfde afvoer worden aangesloten, moet de grootst aangegeven diameter worden gehanteerd. Een wastafel en douche vereisen bijvoorbeeld minimaal een diameter van 50 mm.
Om verstoppingen te vermijden, is het belangrijk om zo weinig mogelijk scherpe bochten in het buizenstelsel te maken. Een te grote diameter kan, tot verbazing van velen, ook voor verstoppingen zorgen. Een te weinig steile hellingsgraad zorgt ervoor dat water blijft staan, wat ophoping van vuil veroorzaakt. Een te hoge hellingsgraad zorgt ervoor dat het water te snel stroomt, waardoor vuil niet goed wordt meegevoerd en kan achterblijven.
Voor het plaatsen van grote rioleringsbuizen onder de funderingen van een woning, is het aan te raden om dikwandige, kwaliteitsvolle buizen te gebruiken. Dit is doorgaans de taak van de bouwaannemer. Een te goedkope, dunne buis kan bij een lichte slag breken of bezwijken, bijvoorbeeld wanneer de tuin opnieuw wordt aangelegd.
Aansluitingen en verbindingen
Bij het aansluiten van de riolering op de grondleiding, zoals van een bad, kan dit aan de zijkant of erop. De rioleringsbuizen moeten in het zandbed worden gelegd. Het aanleggen van riolering in beton is vaak te hoog, zeker als de riolering buiten onder de vorstgrens ligt.
Om geurhinder tegen te gaan, wordt er bij een afvoer steeds een sifon (waterslot of zwanenhals) voorzien. Dit sluit de gassen die geur veroorzaken af door middel van afvoerwater. Een aflaatschroef op de sifon is handig voor onderhoud.
PVC-buizen en hulpstukken die gelijmd zijn, kunnen niet gedemonteerd worden zonder ze te beschadigen. Voor het zagen van PVC-buizen kan een mal gebruikt worden, of er kan een lijn rondom de buis getekend worden. Voordat een PVC-buis gelijmd kan worden, dient deze gereinigd en ontvet te worden met speciale reinigers. De lijm wordt snel en gelijkmatig aangebracht op beide lijmvlakken, waarna de buis en het hulpstuk verbonden worden en overtollige lijm wordt verwijderd.
Voor het verbinden van verschillende materialen, zoals een gresbuis met een PVC-buis, zijn speciale hulpstukken beschikbaar, zoals een PVC-overgangsstuk (gres naar PVC). Door dit overgangsstuk, ook wel krimpmof genoemd, te verwarmen, krimpt het om een tokrolring die om de gresbuis is geschoven, wat een waterdichte aansluiting garandeert.
Een PVC-buis voor riool is ontworpen voor drukloze afvoer en is daarmee ongeschikt voor druk. Wel zijn er PVC-drukbuizen en hulpstukken verkrijgbaar.
Kosten en professioneel advies
De kosten voor de aanleg van een riolering kunnen variëren, maar een gemiddelde ligt rond de 150 tot 200 euro per meter. Hierbij komen nog de kosten voor een Klic-melding en eventuele andere voorbereidende werkzaamheden.
Bij twijfel over het aanleggen van riolering, is het raadzaam om een professional te raadplegen. Zij kunnen adviseren over de specifieke situatie, de juiste materialen en de geldende regelgeving.