Is roundup schadelijk voor tuintegels en ondergrond: gevolgen voor mens, dier en milieu

Glyfosaat is een efficiënt en goedkoop onkruidbestrijdingsmiddel. De Europese Commissie heeft besloten om de toelating nog tien jaar te verlengen. Maar wat zijn de effecten op mens, dier en milieu? Zouden we moeten stoppen met het gebruik ervan? Kunnen we eigenlijk wel zonder? Wetenschapsjournalist Maike Abbink zocht het uit.

In het voorjaar kleuren veel akkers opvallend geel. Niet omdat er zonnebloemen groeien, of een ander gewas, maar omdat de velden zijn behandeld met het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat. Boeren gebruiken dit spul om winterplanten dood te spuiten, zodat ze er weer nieuwe gewassen kunnen verbouwen.

Al langere tijd staat ter discussie of en hoe glyfosaat onze omgeving en onze gezondheid negatief beïnvloedt. Maar glyfosaat biedt landbouwbedrijven ook veel voordelen: het is efficiënt, goedkoop en eenvoudig te gebruiken. Op 16 november 2023 besloot de Europese Commissie om de toelating van glyfosaat met tien jaar te verlengen. Wat is glyfosaat?

Glyfosaat is een chemische verbinding die in veel onkruidbestrijdingsmiddelen zit. In de jaren zeventig bracht het Amerikaanse bedrijf Monsanto de onkruidverdelger RoundUp op de markt, met glyfosaat als werkzame stof. Sindsdien is het een van de meest gebruikte middelen om gewassen te beschermen tegen onkruid. Door onkruid kunnen gewassen niet meer goed groeien, doordat het voedingsstoffen, licht en vocht wegkaapt van het gewas. Ook kan onkruid ziekten of plagen teweegbrengen. Glyfosaat is een zeer effectief, breed inzetbaar en goedkoop middel dat deze narigheid kan voorkomen door het onkruid te doden.

Toch zijn er al jaren zorgen over het gebruik van glyfosaat. Mensen zouden er onder andere kanker en hersenaandoeningen van kunnen krijgen. En ook dieren in en op de bodem zouden er ziek van kunnen worden. Dit jaar mochten de landbouwministers van de lidstaten van de EU opnieuw stemmen of glyfosaat nog langer zou worden toegestaan. Doordat te veel landen, waaronder Nederland, zich onthielden van stemming, was er geen meerderheid voor of tegen toelating van glyfosaat. De Europese Commissie mocht daarom de knoop doorhakken. Het besluit: glyfosaat mag de komende tien jaar gewoon gebruikt worden. Onder wetenschappers bestaat echter twijfel over de juistheid van dit besluit.

Wat doet glyfosaat in planten? Nadat een boer zijn akker bespoten heeft met glyfosaat, nemen de planten het op via hun bladeren. Vervolgens verspreidt het middel zich door de hele plant en blokkeert het een enzym genaamd EPSP-synthase. Zonder dat enzym kunnen planten bepaalde eiwitten die essentieel zijn om te groeien niet meer maken. Als gevolg daarvan worden de planten geel en gaan binnen enkele dagen tot enkele weken dood. Deze stofwisselingsroute komt niet voor bij dieren maar wel bij bijna alle planten. Dat betekent dat niet alleen onkruid, maar ook gewassen sterven door glyfosaat, inclusief ondergrondse delen. Glyfosaat valt daarom onder de ‘niet-selectieve herbiciden’.

Wat zijn de effecten van glyfosaat op het milieu? Volgens fabrikant Monsanto bindt glyfosaat stevig aan de grond, waardoor het niet snel in grondwater terecht zal komen. Bij metingen blijkt echter dat de stof steeds vaker boven de norm in het grondwater zit, zegt ecotoxicoloog Peter Leendertse, werkzaam bij onderzoeksbureau CLM Onderzoek & Advies. En als het een keer goed regent, kan het toch - met bodemdeeltjes en al - in de sloot belanden. Metingen van regionale waterbeheerders laten zien dat de concentraties van glyfosaat en zijn meest stabiele afbraakproduct al jarenlang boven de drinkwaternorm uitkomen. Daardoor moeten drinkwatermaatschappijen het water steeds grondiger zuiveren om te zorgen voor schoon drinkwater uit de kraan.

Er zijn ook studies die laten zien dat glyfosaat het evenwicht van het bodemleven verstoort. Het doodt namelijk niet alleen planten, maar ook bepaalde bacteriën en schimmels in de bodem. Zo ontstaat er een verschuiving van de soorten die in de bodem leven, waarbij soorten die minder gevoelig zijn voor glyfosaat de overhand kunnen krijgen, zegt Leendertse. ‘Daardoor wordt de bodem minder gezond.’ Volgens Leendertse is er nog een ander belangrijk milieupunt dat weinig aandacht krijgt: de negatieve effecten op amfibieën. Met name voor kikker- en paddenlarven is glyfosaat sterk giftig. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat glyfosaat bijdraagt aan de achteruitgang van insecten. ‘Of glyfosaat direct insecten kan verzwakken moet nog blijken uit verder onderzoek. Wel zeker is dat glyfosaat het aantal bloeiende planten vermindert, waardoor bijvoorbeeld bijen minder voedsel hebben’, zegt Leendertse.

Kunnen mensen ziek worden van glyfosaat? Er is veel discussie over of glyfosaat kanker zou kunnen veroorzaken. In maart 2015 concludeerde de International Agency for Research on Cancer (IARC) van de WHO in een onderzoeksrapport dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is. In november 2015 publiceerde de European Food Safety Authority (EFSA) van de EU dat dit waarschijnlijk niet zo is. Deze verschillende conclusies kwamen onder andere tot stand doordat de EFSA meer en andere studies heeft beoordeeld dan de IARC. Daarnaast bekeek de IARC alleen óf een stof kanker kan veroorzaken. De EFSA hield echter ook rekening met hoe waarschijnlijk het is dat iemand daadwerkelijk blootgesteld wordt aan een kankerverwekkende dosis. Daarom is het goed mogelijk dat ze allebei gelijk hebben.

Glyfosaat wordt ook in verband gebracht met schade aan organen, zoals de nieren en de hersenen, en aan het ongeboren kind. Volgens toxicoloog Paul Scheepers van de Radboud Universiteit zijn er inderdaad aanwijzingen dat glyfosaat nierziekten kan veroorzaken. ‘Het grootste deel wordt uitgescheiden via de ontlasting, omdat je lichaam glyfosaat niet goed kan opnemen. Het kleine deel dat wel wordt opgenomen, wordt snel uitgescheiden via de urine. Op die manier komt glyfosaat in contact met de nieren en kan die mogelijk aantasten. De passage naar het brein of door de placenta naar het ongeboren kind is lastig voor een stof die zo slecht oplost in vet.’

Toch heeft glyfosaat via een omweg mogelijk wel invloed op de hersenen. Het middel verstoort namelijk niet alleen de aanmaak van eiwitten in planten maar ook in sommige bacteriën. En eenmaal in het lichaam komt glyfosaat in contact met ons microbioom: de bacteriën in onze darmen. Bepaalde bacteriestammen zullen daardoor het loodje leggen. ‘Er is bewijs dat bij proefdieren de samenstelling van het microbioom inderdaad verandert onder invloed van glyfosaat. Daarvan durf ik wel te zeggen dat het een oorzakelijk verband is’, zegt Scheepers. Neurologen denken dat er directe communicatie is tussen de darmen en de hersenen. Via deze zogeheten darm-brein-as zou glyfosaat hersenaandoeningen zoals de ziekte van Parkinson kunnen veroorzaken. Volgens zowel Scheepers als Leendertse is ontwikkeling van betere tests noodzakelijk om chemicaliën als glyfosaat al voordat ze op de markt komen te kunnen testen op een eventueel verband met parkinson.

Kunnen we dan beter stoppen met glyfosaat?

Goede alternatieven zouden deze afweging een stuk makkelijker maken. Maar die zijn niet altijd beter. Sterker nog, andere herbiciden zijn vaak slechter voor bodem- en waterorganismen. Daarnaast zijn ze in bijna alle gevallen minder effectief in onkruidbestrijding, waardoor boeren er meer van nodig hebben.

In een notitie, die op verzoek van de Tweede Kamercommissie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is opgesteld, uit landbouwonderzoeker Pieter de Wolf van Wageningen University & Research zijn zorgen over gebruikstoename van deze alternatieve middelen. Een verbod op glyfosaat zou volgens hem niet tot het gewenste effect leiden. Ecotoxicoloog Leendertse beaamt dat gebruikstoename van andere schadelijke stoffen mogelijk het eerste gevolg zou zijn. ‘Maar ook die middelen staan onder druk en zullen in de komende jaren verdwijnen. We moeten sowieso toe naar een systeem waarin dat soort middelen minder gebruikt worden.’

Voor sommige toepassingen zijn niet-chemische, mechanische bestrijdingsmiddelen ook een optie. In de biologische fruitteelt gebruiken boeren bijvoorbeeld al een draadjesmachine. Deze machine heeft een buis met draden eraan, die rond slingeren als de buis ronddraait en daardoor het onkruid tot aan de grond kapotslaan. Ook met een cameragestuurde schoffelmachine kunnen boeren gewassen op een mechanische manier onkruidvrij houden. De camera filmt het gewas en een computerprogramma leidt hieruit af waar de planten precies staan. Op die manier kan zo’n machine heel precies onkruid wegsnijden en de wortels loswoelen - tot op de centimeter nauwkeurig.

Vooralsnog zijn deze niet-chemische manieren van onkruidbestrijding fors duurder dan glyfosaat. Daarnaast veroorzaakt niet-chemische bestrijding meer uitstoot van broeikasgassen, en is het arbeidsintensiever en minder efficiënt. Volgens Leendertse had de Europese Commissie er niettemin goed aan gedaan om over te gaan op een verbod op glyfosaat. Naast het beschermen van mens en milieu zou het verbod ook de benodigde transitie versterkt hebben: ‘Als je glyfosaat verbiedt of in ieder geval veel minder interessant maakt om te gebruiken, dan gaan de innovaties van niet-chemische bestrijdingsmiddelen, zoals robotisering en elektrische aandrijving, sneller en zullen de prijzen dalen.

Roundup® onkruidbestrijder staat met een vernieuwd product in het rek van de onkruidbestrijders. Roundup® onkruidbestrijder is nog steeds efficiënt en garandeert nu een zichtbaar resultaat na één tot drie uur, naargelang je de gebruiksklare of de geconcentreerde versie verkiest. De formulering van Roundup® onkruidbestrijder bevat momenteel de hoogste concentratie pelargonzuur op de markt, een actieve stof die voorkomt in de natuur. Nee. Gebruik Roundup® onkruidbestrijder niet om je gazon onkruidvrij te maken. Dit product is een niet-selectieve onkruidbestrijder. Ik wil twee verschillende onkruidbestrijders gebruiken in mijn tuin. Nee. Het mengen van twee bestrijdingsmiddelen moet je absoluut vermijden. Gebruik de twee producten afzonderlijk. Het gaat regenen. Hou rekening met volgende richtlijnen: Roundup® Rapid vereist een droge periode van minimaal drie uur. Roundup® Contact heeft minimaal 12 uur nodig voor een optimale werking. Ik heb huisdieren. Om de veiligheid van uw huisdieren te garanderen is het belangrijk om de aangeraden dosis strikt te respecteren. Je vindt de nodige informatie op de verpakking van Roundup® Rapid en Roundup® Contact. Opgelet! Hou je huisdieren minstens twaalf uur buiten de behandelde zone. Zeker. Je mag Roundup® onkruidbestrijder gebruiken in de nabijheid van groenten en fruit. Let op! Ik gebruikte een eerste keer Roundup® Contact of Roundup® Rapid. Wacht minimaal tien dagen om een tweede behandeling uit te voeren. Opgelet! Je mag de onkruidbestrijders maar enkele keren per jaar gebruiken. Ik gebruikte Roundup® onkruidbestrijder concentraat en heb gemengd product over in de sproeier. Nee. Bewaar nooit restanten van producten. Roundup® Contact en Roundup® Rapid mag je minstens twee jaar na aankoop bewaren. Bewaar het product in de originele verpakking, op een droge, koele en vorstvrije plek. Nee. Roundup® Contact en Roundup® Rapid bestrijden moeiteloos mos. Consumenten en niet-professionelen gebruiken onkruidbestrijders op basis van een stof die in de natuur voorkomt. Deze producten zijn contactherbicides en hebben geen systemische werking. Ik behandelde mijn tuin met Roundup® onkruidbestrijder. Wat is de beste periode om onkruid te bestrijden? Je gebruikt Roundup® onkruidbestrijder het beste bij zacht weer (een temperatuur tussen 12 en 25 graden en windstil). De Pump 'n Go-sproeier van mijn Roundup® onkruidbestrijder is leeg. Zeker. De Roundup® Pump 'n Go-flessen zijn speciaal ontwikkeld voor hergebruik. Roundup® Contact is gebruiksklaar. Eén druk op de hendel komt overeen met 1 ml product. Deze hoeveelheid is geschikt voor een cirkel met 11,5 cm diameter. Hou altijd de spuit op 40 cm afstand. Druk maximaal 100 keer op de hendel per vierkante meter (dat komt overeen met maximaal 100 ml product per vierkante meter). Absoluut. Het concentraat moet je voor gebruik nog verdunnen met water. Dat doe je in een sproeier die geschikt is voor onkruidbestrijders. De spray is al verdund en dus klaar voor gebruik.

Verschil in eindresultaat? Geen. Volg altijd strikt de gebruiksaanwijzing op de verpakking. Ik wil mijn terras, oprit of gazon onkruidvrij maken. Roundup® Contact is ideaal om je terras en oprit onkruidvrij te maken. Ik heb een vijver. Volg altijd strikt de gebruiksaanwijzing op de verpakking. Vuistregel voor Roundup® Rapid: respecteer de afstand van 1 meter van het oppervlaktewater. Nee. Het gebruik van een gieter is niet toegelaten. Je koopt een sproeier die speciaal voor onkruidbestrijding geschikt is. Zowel huishoudazijn als Roundup® Contact bevatten azijnzuur. Roundup® Contact is echter een stabiele samenstelling die uitvoerig werd getest. Nee. Op het etiket van de verpakking vind je de optimale gebruiksdosis. Een hogere dosering zal de efficiëntie van het product niet verhogen en wordt zelfs afgeraden. Gebruik gewasbeschermingsmiddelen veilig. Lees voor gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

Het antwoord op je vraag niet gevonden? Als je een tuinier, boer of simpelweg een bezitter van een terras bent, heb je ongetwijfeld gehoord van Roundup. Dit onkruidbestrijdingsmiddel, wereldwijd bekend en wijdverspreid gebruikt, wordt gepresenteerd als een eenvoudige en snelle oplossing tegen ongewenste planten. Toch kleeft er een groot nadeel aan dit gemak. In de afgelopen decennia is steeds duidelijker geworden dat Roundup niet zo onschuldig is als de reclame ons ooit deed geloven. Zowel voor de menselijke gezondheid als voor de natuur zijn er serieuze risico’s. Roundup is de merknaam van een reeks herbiciden die oorspronkelijk zijn ontwikkeld door Monsanto, een bedrijf dat inmiddels is overgenomen door Bayer. Het belangrijkste werkzame bestanddeel in Roundup is glyfosaat. Dit is een chemische stof die planten doodt door het enzym EPSP-synthase te blokkeren. Omdat dit enzym in mensen en dieren niet voorkomt, werd Roundup jarenlang gepresenteerd als een “veilig” middel: schadelijk voor planten, maar niet voor ons. Dat idee is decennialang de basis geweest voor het massale gebruik van het middel in landbouw, tuinonderhoud en particuliere tuinen. De grootste aantrekkingskracht van Roundup is simpelweg gemak. Onkruid wieden is zwaar, tijdrovend en vaak frustrerend werk. Met een fles Roundup lijkt het probleem binnen enkele dagen opgelost. In de landbouw is het gebruik van Roundup nog omvangrijker. Boeren gebruiken het om grote akkers snel onkruidvrij te maken, waardoor gewassen minder concurrentie hebben voor voedingsstoffen en water. Bovendien bestaan er genetisch gemodificeerde (GMO) gewassen die bestand zijn tegen glyfosaat, zoals soja en maïs. Deze planten kunnen Roundup overleven, terwijl het onkruid eromheen sterft. Roundup is relatief goedkoop, makkelijk verkrijgbaar in tuincentra en zelfs bij bouwmarkten. Hoewel Roundup effectief is in het bestrijden van onkruid, kleven er grote nadelen aan het middel. Kanker en rechtzaken: In 2015 classificeerde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie, glyfosaat als “waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens”. Sindsdien zijn er duizenden rechtszaken aangespannen door mensen die stellen kanker te hebben gekregen door blootstelling aan Roundup, met name non-Hodgkin-lymfoom. Hormonale verstoring: Er zijn aanwijzingen dat glyfosaat en de hulpstoffen in Roundup de hormoonhuishouding kunnen verstoren. Effecten op de darmen: Sommige studies suggereren dat glyfosaat de darmflora kan aantasten. Resten in voedsel: Glyfosaat wordt niet alleen gebruikt op akkers vóór de teelt, maar ook soms vlak voor de oogst (om gewassen sneller te laten drogen, een praktijk die ‘desiccatie’ heet). Biodiversiteitsverlies: Roundup doodt niet alleen “lastig” onkruid, maar ook veel inheemse planten die een belangrijke rol spelen in ecosystemen. Impact op bestuivers: Honingbijen en wilde bijen zijn cruciaal voor de bestuiving van gewassen en wilde planten. Verontreiniging van water: Roundup spoelt makkelijk uit naar sloten, rivieren en grondwater. De risico’s van Roundup zijn niet alleen acuut, maar vooral ook cumulatief. Voor de natuur betekent dit dat ecosystemen langzaam verschralen. De discussie over Roundup is inmiddels wereldwijd losgebarsten. In de Europese Unie is het gebruik van glyfosaat herhaaldelijk onderwerp van debat. Verschillende landen, waaronder Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk, hebben stappen gezet richting een verbod of sterke beperking van het middel. Ook consumenten spelen een steeds grotere rol. Het middel is zonder twijfel effectief in het bestrijden van onkruid, maar de prijs die we betalen is hoog. De tijd dat we gedachteloos een fles Roundup uit het schap konden trekken, zou voorbij moeten zijn. Roundup is misschien een snelle oplossing, maar op de lange termijn blijkt het eerder een gifpil voor onze gezondheid en onze planeet.

Onkruid tussen tegels is een doorn in het oog voor veel tuinbezitters. Het zorgt niet alleen voor een onverzorgde uitstraling, maar kan ook de bestrating beschadigen doordat wortels de tegels omhoog duwen. Veel mensen proberen het onkruid handmatig te verwijderen of grijpen naar chemische middelen zoals Roundup, schoonmaakazijn of zout, maar deze methoden zijn tijdrovend, schadelijk voor het milieu en vaak niet effectief op de lange termijn.

Wat als er een methode was die niet alleen het onkruid tussen de tegels verwijdert, maar ook meteen je terras of oprit grondig schoonmaakt? Ik wil graag advies.

Waarom groeit er onkruid tussen tegels?

• Onkruid groeit tussen tegels omdat voegen een perfecte voedingsbodem zijn voor zaden die door de wind of vogels worden verspreid.
• Zodra er vocht en voedingsstoffen in de kieren komen, beginnen deze zaden te ontkiemen.

Factoren die onkruidgroei bevorderen

• Vocht en schaduw - Vochtige voegen en schaduwrijke plekken bevorderen de groei van mos en onkruid.
• Voedingsstoffen in de voegen - Organisch materiaal, zoals afgevallen bladeren en aarde, vormt een voedingsbodem.
• Slijtage van voegen - Wanneer voegen poreus of beschadigd raken, krijgen zaden meer kans om te ontkiemen.
• Gebrek aan onderhoud - Als bestrating niet regelmatig wordt schoongemaakt, groeit onkruid sneller terug.

Om onkruid effectief en blijvend te verwijderen, is het dus belangrijk om zowel het onkruid als de onderliggende oorzaak aan te pakken.

Welke methoden om onkruid tussen tegels te verwijderen werken (en welke niet)?

Chemische middelen: niet de oplossing

Veel mensen zoeken naar een snelle oplossing en gebruiken Roundup, schoonmaakazijn of zout, maar deze methoden zijn niet duurzaam en vaak schadelijk.

Werkt azijn tegen onkruid? Azijn tast de bovenkant aan, maar de wortels blijven en het onkruid groeit snel terug. Zout droogt onkruid uit, maar is schadelijk voor de grond en kan tegels beschadigen. Roundup bevat glyfosaat, een schadelijke stof die in veel landen al verboden is. Hogedrukreinigers blazen voegen leeg en veroorzaken meer verspilling en schade.

De beste manier om onkruid tussen tegels te verwijderen: borsteltechniek

Wil je onkruid verwijderen zonder chemische middelen of schade aan je terras? De borsteltechniek van De Terraskoning is de oplossing. Sterke roterende borstels verwijderen onkruid en vuil uit de voegen zonder de tegels of het straatwerk te beschadigen. Voegen blijven intact, waardoor het onkruid minder snel terugkeert. Tegels worden direct gereinigd, waardoor ze er als nieuw uitzien. Resultaat: Een onkruidvrij en brandschoon terras zonder schade aan je bestrating of het milieu.

Waarom is de borsteltechniek de beste keuze?

• Onkruid en mos worden volledig verwijderd zonder gebruik van chemicaliën.
• Voegen blijven intact, waardoor het onkruid minder snel terugkomt.
• Tegels worden meteen gereinigd, waardoor je terras er fris uitziet.
• Duurzaam en milieuvriendelijk - geen verspilling van water of chemische middelen.

Bekijk de video hieronder om te zien hoe onze borsteltechniek werkt.

Hoe kun je onkruid tussen tegels voorkomen?

• Regelmatig vegen - Verwijder bladeren en vuil om zaden te voorkomen.
• Meer zonlicht - Snoei bomen en struiken zodat bestrating sneller droogt en minder schaduw heeft.
• Goede afwatering - Voorkom stilstaand water tussen tegels om mos en algen tegen te gaan.
• Voegen opvullen - Gebruik voegzand of polymeerzand om onkruidgroei te verminderen.
• Borsteltechniek als onderhoud - Jaarlijks borstelen voorkomt ophoping van vuil en onkruid.

Conclusie: De Terraskoning biedt de ultieme win-win oplossing

Met de innovatieve borsteltechniek van De Terraskoning heb je een duurzamere, effectievere en milieuvriendelijke oplossing voor onkruid tussen tegels. Geen onkruid meer tussen de voegen. Direct een schoon terras zonder groene aanslag. Geen schade aan tegels of voegen. Duurzaam en milieuvriendelijk. Wil je moeiteloos genieten van een schoon en onkruidvrij terras? Laat De Terraskoning het werk voor je doen en ervaar het verschil. Vraag nu een gratis demonstratie aan en ontdek de voordelen van de borsteltechniek.

Wil je nog meer informatie of een vrijblijvende offerte? Marciano Simonis, oprichter en drijvende kracht achter De Terraskoning, heeft zich gepositioneerd als een autoriteit in terras- en oppervlaktereiniging. Met een diepgewortelde passie voor het verfraaien van buitenruimtes, heeft Marciano zich toegelegd op het bieden van gespecialiseerde reinigingsdiensten voor terrassen, vlonders, en een diversiteit aan tegelsoorten en bestratingen. De Terraskoning onderscheidt zich door het toepassen van een innovatieve borsteltechniek die niet alleen efficiënt maar ook ecologisch verantwoord is. Dit unieke proces garandeert een grondige verwijdering van groene aanslag en ander hardnekkig vuil, terwijl het tegelijkertijd de milieu-impact minimaliseert. Marciano's expertise en toewijding aan duurzame praktijken hebben De Terraskoning tot een toonaangevend bedrijf in de branche gemaakt.

tags: #roundup #tuintegels #slecht