Het beeld van asbest is dat het extreem gevaarlijk is. Maar in hoeverre is dat zo? We beginnen bij het begin, namelijk bij de vondst van asbest. Wanneer gaan alle alarmbellen af en wanneer niet? Martin Eggens, geschoold als toxicoloog en werkzaam bij GGD Groningen als gezondheidskundig milieuadviseur, onderscheidt hechtgebonden en niet-hechtgebonden asbest.
Eggens adviseert waar nodig buiten 'zijn' gemeente Groningen bij de vondst van asbest, zoals onlangs meerdere keren in het stationsgebied van Delfzijl. Hij legt uit dat hechtgebonden asbest is ingegoten, waarbij 15 tot 30 procent asbest is en de rest cement. Dit materiaal zit zo vast dat het geen overlast veroorzaakt, tenzij het wordt gebroken, gezaagd of geboord, wat de vezels kan laten vrijkomen. Voorbeelden hiervan zijn golfplaten en rioleringsbuizen. Onder niet-hechtgebonden materiaal vallen bijvoorbeeld isolatie of de onderlaag van een vloerzeil.
Binnenshuis ligt de verantwoordelijkheid voor asbest bij de burgers. Pas als het om de openbare ruimte gaat en de volksgezondheid in het geding is, komt de gemeente in beeld. De gemeente heeft jaarlijks te maken met zo'n drie of vier serieuze asbestmeldingen. Woningen die voor 1994 zijn gebouwd, kunnen asbest bevatten.
Omgang met Asbestmeldingen
Wat gebeurt er als er daadwerkelijk ergens asbest opduikt? 'Als dat is aangetoond, kijken we of mensen eraan blootgesteld worden. Gaat het alleen om gruis op de grond, dan maken we ons daar niet zoveel zorgen over. Kunnen we vezels in de lucht meten, dan moeten we aanvullende maatregelen treffen.' Het stationsgebied van Delfzijl werd vorige maand tot twee keer toe afgezet vanwege de vondst van asbest.
Volgens Eggens levert een eenmalige blootstelling aan asbest nauwelijks een groter extra risico op dan het risico dat we dagelijks al lopen. 'Er zit al een zekere mate van asbestvezels in de lucht die we inademen. Maar het is wel belangrijk om te beseffen dat elke blootstelling een risico oplevert, hoewel dat in het dagelijks leven dus heel laag is. Maar het is niet nul.' Ondanks het altijd aanwezige risico, is er volgens Eggens geen reden tot blinde paniek bij het aantreffen van kleine hoeveelheden asbest.
Zolang het niet structureel wordt ingeademd, valt het mee. 'Als het een klein beetje gruis op de grond is, dan kun je dat best met een vochtige doek bij elkaar vegen. Als je het maar vochtig houdt, zodat de vezels niet vrij kunnen komen.' Voor de vezels die al in de lucht zweven, is ventileren de oplossing. 'In een goed geventileerde ruimte zul je haast nooit onacceptabel hoge hoeveelheden asbestvezels tegen komen.'
'Waar wij ons veel meer zorgen over maken is fijnstof, de uitstoot van verkeer langs drukke wegen', waarschuwt Eggens. 'Omdat dit structureel is en omdat er daarvan al een behoorlijke concentratie in de lucht zit, die we iedere dag inademen. Elke dag, een jaar lang.'
Asbestverwerking en Medische Gevolgen
Een gespecialiseerd bedrijf ruimt asbest op. Het afval wordt in luchtdichte zakken opgeslagen bij afvalverwerkers. Er is nog geen goede manier gevonden om asbest veilig te verwerken, al loopt er wel een proef om asbest op te lossen in zoutzuur.
Longoncoloog Birgitta Hiddinga van het UMCG, die asbestkanker als aandachtsgebied heeft, legt uit dat asbest medisch relevant wordt bij de vaststelling van asbestkanker. Dit kan een lange tijd na de blootstelling zijn, soms wel veertig jaar. Iemand van 65 die recent een asbestplank heeft gezaagd, zal waarschijnlijk niet meer de leeftijd bereiken waarop asbestkanker zich ontwikkelt.
Het is een traag proces van structurele inademing van asbestvezels tot ziekte. De vezels verzamelen zich in de kleinste longblaasjes en op het long- en borstvlies, waarna het lichaam reageert met kanker. Symptomen kunnen vochtophoping en kortademigheid zijn, of pijnklachten als de kanker naar de borstkaswand groeit.
In Nederland worden jaarlijks nog 500 nieuwe asbestkankerpatiënten geregistreerd. In onder andere de havenregio Rotterdam zijn meer gevallen dan in het Noorden. Er zijn mensen die een bepaalde blootstelling hebben, maar nooit asbestkanker krijgen, terwijl anderen met veel minder blootstelling toch ziek worden. Blijkbaar is het afweersysteem van het lichaam lang in staat dit te onderdrukken.
'Het is een slecht behandelbare vorm van kanker. Als het gevonden wordt, is het vrijwel nooit meer genezend te behandelen. Als de ziekte ontdekt wordt, gaat ie vrij snel.' Enkel chemotherapie en eventueel bestraling om directe klachten te voorkomen zijn nog mogelijk. Met de kennis van nu zou het gezondheidsprobleem van asbest in de toekomst verleden tijd worden.
Actuele Ontwikkelingen en Meldingen
Naar aanleiding van berichtgeving in de media over de mogelijke aanwezigheid van asbest in speelzand uit China, heeft het AD onderzoek laten uitvoeren naar dergelijke producten in Nederland. Uit labonderzoek bleek dat in zes van twaalf onderzochte producten asbest zat. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) stellen dat nog niet duidelijk is of en hoe giftig de producten zijn, en of er gezondheidsrisico's zijn.
In België roept minister van Consumentenbescherming Rob Beenders op voorlopig geen speelzand meer te gebruiken en Belgische winkels moeten producten uit de winkel halen. De Brancheorganisatie Kinderopvang raadt aan geen speelgoedzand te gebruiken waarvan de herkomst en samenstelling niet bekend zijn en adviseert alert te zijn op eventuele terugroepacties.
Vanwege onveilige werkomstandigheden zijn drie locaties begin deze maand stilgelegd en bleken twee asbestsaneringen illegaal te zijn. De inspectie bezocht tijdens twee actiedagen 29 locaties in de regio Noord-Nederland. Bij vijftien locaties werden één of meerdere overtredingen geconstateerd. Bij onveilige omstandigheden worden de locaties direct stilgelegd.
De bedrijven die in overtreding zijn, krijgen boetes voor het in gevaar brengen van de veiligheid van medewerkers. Blootstelling aan asbestvezels levert verhoogde gezondheidsrisico's op, zoals kans op verschillende soorten kanker. Tot 1994 was asbest een veelgebruikt materiaal, vooral in de bouw.
Proef met Zonnepanelen en Asbestverwijdering
Een proef met boerenbelangenorganisatie LTO Noord, de provincie en de gemeente Midden-Groningen gaat de komende jaar de mogelijkheden onderzoeken voor zonnepanelen op daken en gelijktijdige asbestverwijdering. De provincie steekt 45.000 euro in de pilot die bedoeld is om de talrijke Groningse boerenschuren met asbestdaken te verduurzamen. Agrarische ondernemers wordt onafhankelijk financieel advies en ondersteuning bij de uitvoering aangeboden. De proef loopt tot begin 2025, waarbij de kosten voor asbestverwijdering voor rekening van de boer komen.
Financiering en Restauratie van Rijksmonumenten
Dankzij extra bijdragen van de provincie Groningen, het Waddenfonds en de gemeente Oldambt is er nu een totaalbudget van ongeveer drie miljoen euro beschikbaar voor de restauratie en herbestemming van een rijksmonument. Het gaat om een graansilo die onder meer een uitkijktoren en museale belevingsplek wordt. De gemeente wil hiermee niet alleen een rijksmonument behouden, maar ook een voor publiek toegankelijke attractie creëren die bijdraagt aan toerisme in het oostelijk deel van Groningen.
De plannen voor de graansilo passen in een bredere ambitie om cultureel erfgoed in de regio te behouden en nieuw leven in te blazen. Met de combinatie van gemeentelijke middelen en provinciale en fondssubsidies is de financiering nu rond, waardoor het project dit jaar verder kan worden voorbereid en aanbesteed. De gemeenteraad van Oldambt moet nog instemmen met het voorstel om zelf zeven ton op tafel te leggen.
Brand bij Hempflax en Asbestdetectie
Bij een brand bij Hempflax op maandag 12 mei, waarbij een huizenblok werd ontruimd en scholen de dag na de brand gesloten bleven, is geen asbest buiten het terrein aangetroffen in de restanten van het verbrande hennepstro. Wel lag er hechtgebonden asbest op het dak van een van de niet-uitgebrande gebouwen, wat minder risicovol is voor de volksgezondheid. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of zich nog asbest bevindt in de overige restanten van het gebouw.
Asbestbrand in Midden-Groningen: Zorgen en Opheldering
De brandweer en gemeente Midden-Groningen stonden aanvankelijk voor een raadsel na een brand in de nacht van 12 op 13 juli in een pand met een drukkerij en meubelmakerij. De brandweer constateerde dat er geen asbest was vrijgekomen. Echter, bewoners van de Knijpslaan vonden in hun tuin en dakgoten deeltjes die sterk op asbest leken. Onafhankelijk onderzoek via hun verzekering wees uit dat er wel degelijk asbest was vrijgekomen in een deel van de straat.
Doordat de brandweer geen asbest aantrof, kwam ook de gemeente niet direct in actie. 'Natuurlijk hebben we een asbestprotocol', zegt woordvoerder Karin Elverding. 'Maar dat is om deze reden niet in werking getreden.' Na meldingen van verontruste bewoners en tegenstrijdige onderzoeksrapporten, werd huis aan huis een brief bezorgd dat er mogelijk asbest was aangetroffen. Uiteindelijk werd een saneringsbedrijf ingehuurd om het gebied schoon te maken. Elverding noemt de vertraging van twee weken 'heel knullig' en begrijpt de zorgen van de bewoners.
Econoom Jona van Loenen over stijgende brandstofprijzen: 'Dit is geen tijdelijke crisis'
De PvdA-fractie in Midden-Groningen gaat vragen stellen aan het college van B en W over de afhandeling van deze 'asbestbrand', omdat er volgens de fractie veel mis lijkt te zijn gegaan en bewoners het gevoel hebben dat er niet geluisterd wordt.
tags: #rtv #noord #asbest #papierbaan