De nieuwe NGK en de PKN staan historisch gezien niet los van elkaar. In 1944 verlieten de gereformeerd-vrijgemaakten als principiële minderheid de toenmalige Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN).
Dit grotere kerkverband ging op 1 mei 2004 op in de PKN, samen met de Nederlandse Hervormde Kerk en Evangelisch Lutherse Kerk. Volgens dominee Dinand Krol, voorzitter van de synode - de landelijke kerkvergadering - van de nieuwe NGK, is dat “niet eens uitgesloten”. Dat vertelde hij onlangs in een uitzending op christelijke televisiezender Family 7. “Als er een wil is, dan is er ook een weg, als je onderweg bent.”
Op de vraag of zijn kerkverband over tien jaar er nog steeds zo uitziet als vandaag, zegt hij: “Ik hoop van niet, eerlijk gezegd. Ik hoop dat de kerk zich verder ontwikkelt.
De breuk binnen de gereformeerde wereld in 1944 - een pijnlijk proces dat families verscheurde - bracht de “vrijgemaakten” in een zelf gekozen isolement met nadruk op een leerstellige waarheid. Er ontstond een gereformeerde mini-zuil met de politieke partij GPV en een eigen krant, het Nederlands Dagblad.
Waar deze grotere groep gereformeerden in de jaren zestig, zeventig en tachtig zich ontzuilden en in een breder en ‘ruimzinnig’ vaarwater terecht kwam, bleef binnen de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt (GKV) het isolement van kracht. Een minderheid vond het isolement en de vrijgemaakte “ware kerk” gedachte eind jaren zestig te benauwend en zocht wat meer vrijheid.
Door de fusie in het jaar 2000 van politieke partijen GPV en RPF tot de ChristenUnie, werkten leden van GKV en de toenmalige NGK al samen met andere orthodox-protestantse christenen binnen één politieke partij. Daarbij valt naast een open orthodoxie ook een vernieuwing op, doordat bijvoorbeeld in de nieuwe NGK de ambten van predikant, ouderling en diaken zijn opengesteld voor mannen én vrouwen, terwijl dit lange tijd aan mannen was voorbehouden bij de twee voorlopers.
Ook is het nieuwe kerkverband geassocieerd lid van de Raad van Kerken in Nederland, het brede oecumenische samenwerkingsverband van christelijke kerken, inclusief de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland. De viering van de eenwording vandaag (12 mei) in Utrecht laat in elk geval zien dat de kerk verbindingen zoekt met verwante kerken.
Zo spreken predikant Peter Roosendaal (Christelijke Gereformeerde Kerken), predikant Zachary King (Christian Reformed Church of America), Arnold Huijgen (PThU), Marco Batenburg (synodevoorzitter van de PKN) en Martine Versteeg (Missie Nederland).
Er is, vooral plaatselijk, veel samenwerking tussen de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK), de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt (GKV) en de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK). Plaatselijk worden geregeld diensten en activiteiten gezamenlijk belegd. Sommige gemeenten zijn zelfs al volledig gefuseerd.
Zo zijn er samenwerkingsgemeenten van (gefuseerde) CGK/GKV(-gemeenten), zoals in Doesburg, Enkhuizen, Harlingen, IJmuiden, Nijmegen, Sneek, Surhuisterveen, Veendam-Wildervank en Woerden. Ook zijn er gefuseerde CGK/NGK-gemeenten, zoals in Alkmaar, Almere, Arnhem, Lelystad, Lisse, Nieuwegein, Rotterdam-Alexanderpolder en Zoetermeer. In Zaandam is er een gefuseerde GKV/NGK-gemeente (Zaankerk).
In Deventer is er een samenwerkingsgemeente van CGK/GKV/NGK(3GK). In Amersfoort-Vathorst bestaat een samenwerkingsgemeente van PKN/CGK/NGK (Kruispunt).
In september 2011 zei prof. dr. R. Kuiper dat hij van mening is dat CGK, GKV en NGK in 2016 landelijk gefuseerd moeten zijn. A.J. Plaisier (scriba PKN) is zelfs van mening dat CGK, GKV en NGK één kerkverband moeten vormen met de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).
n_1_739368In ben benieuwd naar jullie mening over deze kwestie. Is het goed als de CGK, de GKV en de NGK samen één kerkverband vormen?
GKv niet meer confessioneel-gereformeerd. Toch gaan er twee GKv-kerken niet mee, die van Urk en van Capelle aan de IJssel - Noord. En een aantal verontruste GKv'ers, waaronder de predikant Rufus Pos en Henk Room, hebben zich verenigd in de Kerngroep Bezinning GKV. Zij organiseerden zaterdag 19 november waarop ds. Jan Wesseling, ds. Bart van Egmond en mr. Pieter Pel zullen spreken over de ontwikkelingen in de GKv. Ook werd het boek ‘Het Woord in geding’ gepresenteerd.
Daaruit blijkt dat de vraag of men meegaat met de fusie vooralsnog complex is. Die vraag heeft de Kerngroep zelf al beantwoord met ‘nee’ als je het interview met ds. Henk Room en mr. Pieter Pel leest in het Reformatorisch Dagblad van 10 november jl. Daarin zegt Pel: “Wie op 1 mei 2023 niet meegaat met de fusie maar wil blijven die hij was, namelijk confessioneel gereformeerd, komt buiten het nieuwe kerkverband te staan.”
Nu kun je besluiten om niet mee te willen gaan met de nieuwe fusie-kerk van de GKv en de NGK. Maar wat is het alternatief? Daarover laten Room en Pel zich ook uit. Ze willen eerst een tijdelijk confessioneel-gereformeerd-vrijgemaakt kerkverband met een paar plaatselijke gemeentes “met hier en daar regioplekken, die zich mogelijk tot nieuwe gemeenten kunnen ontwikkelen.” Ook zal meteen contact gezocht worden met andere confessionele kerken die van harte bijbels-gereformeerd willen zijn, zoals de CGK, de twee andere nieuw-vrijgemaakte kerken en de HHK. Door deze eenheid te zoeken wil men verdere verbrokkeling tegengaan.
“Zo kan een kerkelijke herverkaveling nadere vorm krijgen.” Wat is het alternatief? Ik vind het pijnlijk dat straks weer een smaldeel van de GKv’ers zich afsplitst met het zware verwijt dat wie achterblijven niet oprecht gereformeerd zijn. Maar wat ik voor deze derde golf nieuw-vrijgemaakten minstens zo pijnlijk vind is het gebrek aan alternatief dat ze hebben. Ik merk aan alles dat de klassieke GKv'ers klem zitten.
Ze willen oude-stijl-vrijgemaakt blijven, dus orthodox in hun standpunten als het gaat om de vrouw in ambt en homoseksualiteit. De veranderingen op dit gebied wijten ze aan een nieuwe, niet-gereformeerde manier van omgaan met de Bijbel. Tegelijk zijn ze, als hard-core-vrijgemaakten, niet bevindelijk, al laten ze zich voorlichten door ds. G. A. van den Brink van de HHK. En de PKN als kerk waar de vrijzinnigheid principieel getolereerd wordt is voor hen geen optie, al laten ze zich voorlichten door prof. dr. H. van den Belt van de Gereformeerde Bond.
En diep in hun hart moeten ze toegeven dat ook de CGK geen optie is, want dat huis is nog erger in en tegen zichzelf verdeeld dan de GKv. De culturele kloof.
Wat daar nog bij komt is de sociologische en culturele kloof tussen bevindelijk-reformatorisch en orthodox-gereformeerd. Nagenoeg de hele GKv en de hele NGK en ook een aanzienlijk deel van de CGK is openminded naar de samenleving toe. Die houding gaat terug tot de tijd van Abraham Kuyper rond 1900. Vandaag zijn de ChristenUnie en het Nederlands Dagblad daar voorbeelden van.
Tegenover die mentaliteit had je 100 jaar geleden een man als ds. Kersten. Hij is de oprichter van de SGP, de politieke partij die nu nog steeds bestaat. En hij is één van de mensen die de opkomst van andere reformatorische organisaties heeft bevorderd, waaronder het Reformatorisch Dagblad. Maar de houding naar de samenleving is heel anders, namelijk terughouden en afwerend naar de boze wereld toe.
De verontruste GKV-broeders en zusters zitten echt een beetje klem. Beide stromingen willen bijbelgetrouw-gereformeerd zijn. Alle drie de verontruste vrijgemaakten hebben juist daarover hun zorgen als het om de GKv gaat. De theologische orthodoxie van de reformatorische kerken spreekt hen veel meer aan. Maar hun christelijke levensstijl en spiritualiteit ligt er mijlenver vanaf, want cultureel gezien zijn ze diep geworteld in de traditie van Kuyper.
Dus zullen ze zich nooit thuis gaan voelen in bijvoorbeeld de HHK, waar 90 procent van de gemeenten zelfs de Herziene Statenvertaling nog te modern vindt, waar vaak nog op hele noten uit de psalmberijming van 1773 gezongen wordt en waar in veel gevallen hoed en rok de norm zijn voor zondagse kerkgang en toelating tot het heilig avondmaal.
Waar in de prediking vaak niet zozeer de betrouwbare beloften van Gods verbond in Christus die om geloof en bekering vragen centraal staan, als wel de mens in Adam die als zondaar buiten Christus staat en opgeroepen wordt om Hem te zoeken. Een orthodoxe, niet-bevindelijke romp-GKV.
De groep verontruste GKV’ers die op 1 mei 2023 niet mee willen met de nieuwe Nederlandse Gereformeerde Kerken heeft dus eigenlijk maar één optie, namelijk naar interne pretentie de oude GKv voortzetten. Maar daar heb je er al twee van. Die gaan nu gelukkig bijna samen.
Maar in hun synodale organisatie zijn ze wel zo strak, dat ze in de ogen van de verontruste GKv’ers anno 2022 een flink aantal middelmatige zaken tot bindende besluiten verheven hebben, zoals het vrouwenkiesrecht uit 1993 dat weer is teruggedraaid en de verplichting dat in de eredienst alleen maar de gezangen en de liturgische formulieren uit het Gereformeerd Kerkboek van 1984 zijn toegestaan.
Die is zelfs opnieuw uitgegeven in een speciale editie met de HSV-bijbel. Dus de verontruste GKV-broeders en zusters zitten echt een beetje klem. Zelf lijkt het mij het meest voor de hand liggen om een nieuw vrijgemaakt kerkverband te beginnen waarbij DGK, GKN en de naderende nieuwe uittocht (GKv Capelle-Noord, GKv Urk + wat losse predikanten en gemeenteleden) zich samenvoegen.
Dan heb je een traditioneel-gereformeerd, niet-bevindelijk kerkgenootschap naast een meer modern-gereformeerd kerkgenootschap en, als op termijn de rechterflank van de CGK en de HHK fuseren, een bevindelijk reformatorisch kerkgenootschap.
Wanneer de één dan niet roept: ‘Ik ben van Paulus’ en de ander: ‘Ik ben van Apollos’ en de derde: ‘En ik van Kefas’, maar we elkaar bij alle verschil van mening blijven (h)erkennen als ‘Ik ben van Christus’, dan is de bede van onze Heer Jezus Christus dat zij allen één zijn nog niet ten volle verhoord, maar hebben we wel wat stappen gezet in die richting.
Ds. Ernst Leeftink is actief als predikant van de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) in Balkbrug. Momenteel is men in Rotterdam bezig te bezien wat er gebeuren moet met de protestantse (voormalig gereformeerde) Alexanderkerk aan de Springerstraat, die op 22 maart 1967 als gereformeerde Verrijzeniskerk in gebruik genomen werd onder leiding van ds. P.
In 2015 herdacht de Gereformeerde Kerk te Rotterdam-Alexanderstad het 50-jarig jubileum van het kerkgebouw. Een prachtig gedenkboek werd uitgegeven: Jubileumboek 50 jaar Verrijzeniskerk Alexanderpolder. Niet lang daarna - op 14 februari 2016 - fuseerde de Gereformeerde Kerk met de gemeente van de Hervormde Immanuëlkerk in de Berlagestraat, in dezelfde wijk. Die kerk werd in dezelfde viering officieel buiten gebruik gesteld.
- De kerkenraad van de Protestantse Gemeente Alexanderkerk Rotterdam benoemde eind 2023 twee commissies die een studie moesten maken van de mogelijkheden met betrekking tot het toekomstig gebruik van de Alexanderkerk. De opdracht van de Commissie Toekomst was ‘om een realistische visie te ontwikkelen op de toekomst van de gemeente van de Alexanderkerk.
- De Commissie koos unaniem voor mogelijkheid 2, wat inhoudt de sluiting van de Alexanderkerk en het huren van een ruimte in Lage Land.
- Op grond van deze keuze kan de gemeente naast de kerkelijk werker een eigen (parttime) predikant beroepen.
De kerkdiensten zijn gericht op ouderen. Voor kinderen en jongeren zijn er geen aparte activiteiten. Er kunnen nieuwe vormen van vieren gezocht worden die passen bij de gemeente. Hoewel er steeds meer ouderen komen en steeds minder vrijwilligers die hen kunnen bezoeken, zal het pastoraat desondanks in afgeslankte vorm doorgang kunnen vinden.
De commissie Gebouwen beschreef in haar rapport een vijftal verschillende situaties: (1) de Alexanderkerk handhaven; (2) de Alexanderkerk haalbaar renoveren; (3) De Alexanderkerk herontwikkelen; (4) De Alexanderkerk verkopen, maar de kerkelijke gemeente blijft in de wijk; (5) De Alexanderkerk verkopen, maar de kerkelijke gemeente wordt opgeheven. Uiteindelijk heeft de Commissie Gebouwen unaniem gekozen voor situatie 3, d.w.z. de Alexanderkerk herontwikkelen, met ook de mogelijkheid van een kerkruimte in het gebouw: “De kerk blijft in de Alexanderpolder beschikbaar.”
De Alexanderkerk wordt herontwikkeld met een mogelijk complex van zorgwoningen plus een kleine kerkzaal en vergaderruimtes. De Protestantse Gemeente Alexanderkerk krijgt nieuw elan door in een nieuw, kleiner en modern gebouw verder te gaan. De mogelijkheid van herontwikkeling kwam eerder aan de orde, maar was financieel onhaalbaar. Nu blijkt een haalbaar ontwikkelingsplan mogelijk door samenwerking met een ontwikkelaar.
De adviezen werden gepresenteerd tijdens een gemeenteavond op 14 februari 2024. Daar werd ook het voorgenomen besluit van de kerkenraad besproken en vervolgens ingetrokken. Een nieuw voorgenomen besluit zal binnenkort tijdens een gemeenteavond behandeld worden.