Hoe werkt een schoorsteen van een open haard en hoe juist te stoken

Bij het correct stoken van een open haard of houtkachel moet op een aantal zaken worden gelet, o.m. met oog voor gezondheid, milieu en brandgevaar. GezondheidLet bij open vuur op kleine kinderen, houdt ze uit de buurt. Hebben ze gezondheidsproblemen (ademhaling, bronchitis, astma), stook dan minder of stook op momenten waarop ze al naar bed zijn.

Introductie tot veiligheid en gezondheid

Let op het materiaal waarmee u stookt. Zogenoemde allesbranders bestaan eigenlijk niet; kunststof is sowieso onmogelijk of zeer slecht voor onze gezondheid én voor de open haard en het afvoerkanaal. Bij verbranden van niet-hout komen allerlei ongewenste gassen vrij. Een gashaard (open of gesloten) is theoretisch minder schadelijk voor de gezondheid dan een houthaard, omdat er meestal minder rook de kamer in komt. Daarom is een gesloten haard ook wat beter voor de gezondheid dan een open haard.

(Kritische noot: Steeds verder aanscherpen van regels door de EU maar ook door Nederland dringt de vrijheid van burgers terug. De hoeveelheid fijnstof is afgenomen sinds de jaren 1990, maar regels worden strenger; soms voelt dit als een beperking bij houtverbranding.)

De juiste manier van stoken en het juiste hout

Het beste kunt u stoken met deze regels:

• stook niet als het windstil is (geen trek in de schoorsteen; het vuur kan doven)
• stook niet bij mistig weer (rook blijft hangen rond het huis)
• stook niet als de temperatuur buiten hoog is (ook dan kan de trek verminderen of doven)
• gebruik alleen puur hout (geen behandeld hout, verf, lijm of multiplex etc.)
• leg bij het aanmaken het meest brandbare materiaal bovenop (omgekeerde/ Zwitserse methode)
• zet de luchttoevoer na aanmaken niet volledig open (teveel lucht geeft vonken en snelle verbranding; te weinig lucht geeft CO)
• sluit de luchttoevoer niet helemaal af wanneer de haard heet wordt (kans op onvolledige verbranding en CO)
• goede verbranding: vlammen bijna ondoorzichtig; witte/blauwe/gele vlammen OK; donkere rook duidt op onvolledige verbranding
• ventileer de kamer tijdens het stoken (ventilatieroosters open of raam op kier)
• haal tijdig de as weg zodat er voldoende lucht bij het verbranden komt
• laat de schoorsteen minimaal één keer per jaar vegen (bij veelvuldig stoken twee keer per jaar) en vraag veegbewijs

Houtsoorten en opslag: droog (<20% vocht), schoon (vrij van vuil), onbehandeld (geen teer, verf, geïmpregneerd hout, spaanplaat o.d.); loofhout geeft minder last van hars dan naaldhout; hardhout brandt rustiger en langer. Niet te breed gekloofd en niet te lang opgeslaagd; hou hout diepte en breedte beperkt voor betere verbranding.

Bewaar het hout buiten onder afdak, beschut tegen regen en wind; niet meteen onder plastic. Binnen bewaren kan insecten meenemen; klop het hout tegen tegels om spinnen te verwijderen. Voor binnenopslag geldt dat u regelmatig controleert op ongedierte.

Aanmaken en doven

Om de vloer te sparen is een onbrandbare vloerplaat voor de open haard gewenst. Laat bij het legen van de as een paar cm in de lade liggen; dit dooft restjes brandend hout en voorkomt vlammen door in de lade. Gebruik geen gevaarlijke vloeistoffen; houten aanmaakblokjes hebben voorkeur. Gebruik de Zwitserse methode (omgekeerde methode) bij het aanmaken; leg aanmaakblokjes op de stapel en steek ze aan.

Stook niet te veel hout tegelijk; vul regelmatig bij en laat het vuur niet onbeheerd achter. Doof het vuur niet door de luchttoevoer af te snijden - dit kan schadelijke gassen vrijlaten. Een afsluitklep kan trekken voorkomen wanneer de haard uit staat, maar sluit nooit volledig bij een brandende haard.

Vonken, trek en ventilatie

Voorkom vonken in de kamer met een glazen deur, metalen gordijn of een vonkenvanger. Bij een rieten dak is een vonkenvanger noodzakelijk. Controleer regelmatig de vonkenvanger en de afvoer van rookgassen.

De trek is afhankelijk van: diameter van het rookkanaal (minimaal 15 cm), lengte van het kanaal, bochten en het materiaal. Zorg voor voldoende trek zodat er voldoende lucht wordt aangezogen. Als er geen verse lucht onder de vloer komt, zorg dan voor voldoende geofte ventilatieopeningen in de kamer.

Rook en verbranding

Rookkleur geeft inzicht in verbranding: witte rook wijst op goede verbranding, donkere rook op onvolledige verbranding. Zwarte rook duidt op hoog roetgehalte; gebruik juiste hout en geen andere brandstoffen zoals paraffinebriketten. Vlamkleur en stabiliteit geven aanvullende signalen: geel/helder vlammen bij goede verbranding, oranje/flakkerend vlaggen bij problemen.

Schoorsteen en veegbeveiliging

Het schoorsteenkanaal moet minimaal jaarlijks worden geveegd om schoorsteenbrand te voorkomen. ASPB-schoorsteenvegers vegen buiten en binnen, vaak met rookkanaalinspectiecamera. Vraag altijd een veegbewijs met bedrijfsgegevens, datum en kosten.

Controleer of rookgassen uit de schoorsteen ontsnappen en dat het kanaal vrij is van hindernissen zoals vogelnesten. Soms is een extra veegluikje aanwezig om vegen te vergemakkelijken. Bij rookoverlast kan schoorsteenlek of verstopping de oorzaak zijn.

Schoorsteenkap en kapkeuzes

De keuze voor een kap (regenkap, kraaienkap etc.) hangt af van de situatie en advies van de schoorsteenveger. Een eenvoudige kap kan voorkomen dat dauw en regen in de schoorsteen komen, terwijl een vogel- en nestbescherming noodzakelijk kan zijn voor veiligheid.

Hout of gas of pellets

Open haarden of kachels die op aardgas werken hebben voordelen zoals directe bediening en gemak. Nadelen zijn minder geur en hogere aanschafprijs en gasverbruik. Pelletketels zijn duur in aanschaf; houtpellets zijn goedkoop maar politiek-discussie kan CO2-impact hebben.

Overstap naar een gesloten rookkanaal met inzethaard of kachel kan rendement, veiligheid en gebruiksgemak verhogen. Open rookkanalen verliezen veel warmte; gesloten systemen zijn beter voor energiezuinig wonen. Overweeg installatie door erkende installateur.

Aansluitingen en vergunningen

Bestaat er al een schoorsteen? Dan is de conditie en juiste afstemming met de kachel van belang: hoogte, bochten, diameter en aansluitingen. Voor gasopen systemen geldt vaak concentrisch rookgasafvoersysteem; voor open haard kansen bestaan op maat gemaakte oplossingen. In veel gevallen is geen bouwvergunning nodig wanneer de buitenkant van de woning en constructie niet gewijzigd worden, maar lokale regels kunnen verschillen. Laat installatie over aan een specialist en controleer Bouwbesluit-vereisten.

Schoorsteenvegen, duidelijke werkwijze en CO-melder

Het is essentieel een koolmonoxidemelder in de buurt van de haard of schoorsteen te plaatsen (bij voorkeur op elke verdieping). CO-melderpiep bij batterijniveau en testknop regelmatig controleren. Draag zorg voor een veilige installatie en onderhoud van de schoorsteen en rookafvoer.

Praktische samenvatting en tips

• Volg de Zwitserse/omgekeerde methode bij aanmaken.
• Nauwkeurig doseren van luchttoevoer na opstarten.
• Regelmatig as verwijderen en schoorsteen jaarlijks vegen.
• Gebruik alleen droog en onbehandeld hout; vermijd afvalhout en chemische toevoegingen.
• Open haard altijd goed ventileren en voorkom rookoverlast bij buren; overleg en maak afspraken.
• Overweeg overstap naar gesloten systeem voor betere efficiëntie en veiligheid.

Schoorsteenbrand en noodmaatregelen

Bij aanwezigheid van schoorsteenbrand: waarschuw brandweer, doof vuur met zand of aarde (geen water), sluit schoorsteenklep en luchttoevoer af, sluit deur en open ramen om rook te verlaten. Ventileer na afloop de ruimte.

tags: #schoorsteen #open #haard