Schoorsteen zelf vegen met borstel: werkwijze, materiaal en tips

Zelf je schoorsteen vegen lijkt een eenvoudige klus, maar het vraagt om de juiste kennis, materialen en veiligheidsmaatregelen. Met de juiste materialen en bescherming kun je veilig starten. Voor wie zelf aan de slag wil, is goed gereedschap en de juiste voorbereiding onmisbaar.

Waarom regelmatig vegen belangrijk is

Wanneer je hout stookt, wordt de schoorsteen automatisch vies. Een schone schoorsteen stoot namelijk minder schadelijke stoffen uit. Het risico op een schoorsteenbrand is vele malen kleiner bij een schone schoorsteen. Veiligheid staat voorop bij het gebruik van een kachel. Een schone kachel werkt efficiënter en verbruikt minder brandstof. Regelmatig gebruik van kwalitatief veegmateriaal verlengt de levensduur van uw kachel aanzienlijk.

Mag ik mijn schoorsteen zelf vegen?

Ja, u mag in Nederland zelf uw schoorsteen vegen. Er is geen wet die bepaalt dat dit alleen door een professional mag worden gedaan. In Nederland heb je in principe de vrijheid om zelf te bepalen of je je schoorsteen veegt, tenzij er lokale voorschriften zijn die dit anders regelen. Er is één belangrijk verschil. Alleen een erkende schoorsteenveger mag een officieel veegbewijs afgeven. Dat bewijs is nodig bij verzekeringsclaims na brand of rookschade. Veegt u zelf? Dan kunt u bij schade mogelijk geen beroep doen op uw verzekering.

Benodigde materialen en beschermingsmiddelen

Schoorsteenveegset: Een borstel op een flexibele stang waarmee je van boven of beneden het rookkanaal kunt reinigen. Kies een borstel die iets groter is dan de diameter van je schoorsteen om effectief te vegen. Met een schoorsteenveegset kan je de schouw kuisen van boven naar beneden of van beneden naar boven. De veegset bestaat uit een borstel die bevestigd is aan een flexibele stok die met extra stukken verlengd kan worden.

• Beschermende kleding en veiligheidsbril: Voor bescherming tegen roet en vallend vuil, essentieel bij werken op hoogte.
• Stofzuiger of opvangzeil: Om het vuil binnen netjes op te vangen tijdens het vegen. Een industriële stofzuiger met goede filters is handig om te voorkomen dat roet zich door het huis verspreidt.
• Ladder of daktoegang: Bij vegen van bovenaf is een veilige manier om op het dak te komen noodzakelijk. Zorg voor een stabiele ladder en controleer altijd de weersomstandigheden voordat je aan de klus begint.
• Veiligheidslijn: Eventueel noodzakelijk als u op het dak werkt.

Keuze van borstels en veegstokken

Om uw schoorsteenkanaal op een effectieve manier te kunnen reinigen is een goede borstel van cruciaal belang. Welke u kiest is afhankelijk van uw schoorsteenkanaal. Bij Bakkerkachels hebben wij een zeer ruim aanbod staal- en nylon borstels. Er wordt vaak gebruik gemaakt van een nylonborstel met flexibele veegstokken vanwege zijn flexibiliteit, duurzaamheid en het vermogen om lichte roet en andere ophopingen effectief te verwijderen. RVS-kanalen vegen we uitsluitend met nylon gereedschap, want staal krast.

De beste methode om uw rookkanaal te vegen is met behulp van flexibele stokken. Alle borstels passen op de leverbare stokken. Het verschil tussen de verschillende typen stokken is de kwaliteit. De zwarte stokken zijn het voordeligst, geschikt voor incidenteel gebruik. Deze worden gevolgd door de blauwe stokken en de professionele groene stokken. Als hulpmiddel kunt u de universele veer gebruiken om een kanaal met bochten te vegen.

Werkwijze: van beneden naar boven

Er zijn twee betrouwbare manieren om dat te doen: vanaf de onderzijde en via de bovenzijde. Om de schouw te kunnen vegen vanaf de onderzijde wordt er gewerkt vanuit de ruimte waar de kachel staat. Het kan nodig zijn om de kachel van de schouw af te koppelen voor toegang tot het rookkanaal. De schouw reinigen doe je door een stevige borstel op een flexibele stok in het rookkanaal te duwen. Door op en neergaande en draaiende bewegingen met de stok te maken zal de borstel het roet aan de binnenwanden van het rookkanaal verwijderen. Zorg ervoor dat je het hele rookkanaal schoonmaakt, dus tot bovenaan.

Om te voorkomen dat het vuil in huis terecht komt kan je de schouwopening afplakken met 2 overlappende stukken krantenpapier. De reinigingsborstel kan je dan tussen de overlap in de schoorsteen duwen. Wanneer de schoorsteen van binnenuit geveegd wordt, kan de veger alles goed in de gaten houden. Op het moment dat er vuil naar beneden valt, kan de veger kiezen om tussentijds te stofzuigen, zodat alles netjes en schoon blijft.

Werkwijze: van boven naar beneden (kogel- of borstelmethode)

Voor de schouw vegen van bovenaf moet je het dak op. Sluit eerst de onderzijde van de schouw goed af, want anders krijg je al het roet dat losraakt in de woning. Met de kogelveegset laat u een kogel door het rookkanaal zakken waardoor uw rookkanaal op een effectieve manier gereinigd wordt. De veegset bestaat uit een touw met daaraan een kogel waaraan een borstel bevestigd is. Via het touw laat je de kogel en borstel van op het dak stukje voor stukje in de schouw neer. Door het gewicht van de kogel zakt de borstel gemakkelijk naar het begin van het rookkanaal. Door de borstel op en neer te trekken wordt het roet van de binnenwand van de schouw verwijderd. Let op, bij deze veegmethode moet je het dak op.

Stap-voor-stap vegen met borstel

1. Voorbereiding: Zorg ervoor dat de open haard of kachel is gedoofd en dat er geen brandende materialen in de schoorsteen zijn.
2. Voorbereiding binnenshuis: Dek de open haard of kachel goed af en leg een zeil op de vloer om roet op te vangen.
3. Kies de juiste borstel en stok: Kies een borstel die iets groter is dan de diameter van je schoorsteen.
4. Begin het vegen: Steek de borstel met de schoorsteenveegstang in de schoorsteen en duw deze voorzichtig omhoog of laat hem van bovenaf zakken.
5. Veegbewegingen: Maak lange, langzame op- en neergaande bewegingen met de borstel terwijl je hem verder omhoog duwt of trekt.
6. Controleer de schoorsteen: Na het vegen van de schoorsteen kun je een zaklamp gebruiken om de binnenkant te inspecteren en ervoor te zorgen dat alle roet en vuil is verwijderd.
7. Schoonmaken: Zorg ervoor dat je alle roet en puin dat is verwijderd, opruimt en weggooit.

Veelgemaakte fouten en risico's

Bij zelf schoorsteenvegen worden regelmatig fouten gemaakt die gevaarlijk kunnen zijn of schade kunnen veroorzaken. Geen goede afdekking binnenshuis: Roet kan zich door de woonkamer verspreiden als je geen voorzorgsmaatregelen treft. Verkeerde borstelmaat gebruiken: Het gebruik van een te grote of te kleine borstel zorgt voor onvolledige reiniging of beschadiging van het kanaal. Vergeten om van boven én beneden te controleren: Alleen het midden vegen is onvoldoende; het kanaal moet volledig schoon zijn. Geen controle op vogelnesten of verstoppingen: Deze kunnen gevaar opleveren en blijven soms onopgemerkt zonder visuele inspectie.

Zelf doen lijkt goedkoop, maar brengt risico’s met zich mee. Onvolledige reiniging is er één van. Zonder ervaring blijft vaak roet of teer achter. Dat lijkt onschuldig, maar kan later leiden tot een schoorsteenbrand. Beschadiging van het kanaal is nog zo’n risico. Te harde borstels of ongeschikte materialen kunnen de binnenwand of voegen aantasten, vooral bij oude gemetselde schoorstenen. Ook goed om te blijven herinneren dat werken op hoogte nooit zonder gevaar is, zeker niet bij schuine of gladde daken.

Wanneer kies je toch voor een professional?

Eigenlijk niet. Ook zonder verplichting laat je het reinigen beter over aan een professionele schoorsteenveger. Een professional weet precies hoe hij te werk moet gaan en zal de reiniging op een correcte manier uitvoeren. De schoorsteenveger beschikt over klimmateriaal en beschermende middelen. Ook wordt er vaak veel grondiger gewerkt dan wanneer u het zelf zou doen. Dankzij camera’s en rooktesten kan de schoorsteenveger de staat van het rookkanaal beoordelen. Een professionele schoorsteenveger is ongeveer een uur bezig met het vegen van de schouw. Het is afhankelijk van de vorm, de lengte van een rookkanalen en de toegankelijkheid van de schouw hoeveel kosten daarmee zijn gemoeid. Je kan rekening houden met een bedrag tussen €60 en €100.

In België is wettelijk geregeld dat de schouw van een kachel die voor de verwarming van een hele woning zorgt door een professional moet worden gereinigd. Voor losse kachels geldt er geen wettelijke verplichting om de schouw regelmatig te laten reinigen. Zo’n schouw mag je zelf vegen. Een schouw vegen kan echter een klusje zijn waarbij gemakkelijk letsel ontstaat, bijvoorbeeld door een val. Daarom wordt aangeraden om ook hiervoor een professionele schoorsteenveger in te huren.

Alternatieve reinigingsmethode: chemische blokken

Er zijn chemische middelen te koop waarvan wordt beweerd dat je de schoorsteen daar op een gemakkelijker manier mee schoon kunt krijgen. Zo’n middel is verwerkt in een blok, dat in de haard of kachel wordt aangestoken. Door de chemische stoffen die vrij komen laat het roet aan de binnenzijde van de schouw los. Hoewel dit een heel makkelijke manier is om de schouw te kuisen, is er toch veel twijfel over de effectiviteit ervan. Chemische reiniging volstaat niet als reinigingsbeurt van de schoorsteen. Het roet zit door zo’n behandeling wel minder stevig vastgekleefd aan de wand van het rookkanaal. Voor het chemisch reinigen volg je de instructies op de verpakking.

Onderhoudsadvies en veegfrequentie

Het maakt niet uit of u het zelf doet of laat doen, maar doe het met regelmaat. Minstens één à twee keer per jaar bij houtkachels. En twee keer per jaar bij kolenkachels en pelletkachels. Gebruik van vochtig hout, veel stoken of een bosrijke omgeving verhoogt de aangeraden frequentie. De schoorsteen vegen is een klus die bij veel woningen jaarlijks verplicht moet worden uitgevoerd. Houdt er rekening mee dat het een stuk drukker is aan het einde van het jaar! Daarom raden wij u aan uw schoorsteen juist op een rustig moment te laten vegen, bijvoorbeeld in de zomer.

Praktische tips

• Kies het juiste brandhout: goed droog en onbehandeld hout veroorzaakt minder aanslag.
• Plak de vuurmond volledig af bij binnenuit vegen om geen roet in de kamer te krijgen.
• Bij RVS-kanalen gebruik je nylon gereedschap, want staal krast.
• Bewaar het veegbewijs van de vakman: sommige verzekeraars vragen dit bij brandschade.
• Overweeg een onderhoudscontract: bepaalde schoorsteenvegers bieden onderhoudscontracten aan.

Wanneer de professional inschakelen dringender is

In oude binnensteden en monumentale panden is het ronduit af te raden om zelf te vegen. Bij nieuwbouw en appartementen is zelf vegen meestal niet toegestaan. De haalbaarheid van zelf vegen hangt ook af van waar u woont en hoe uw woning is gebouwd. Woont u landelijk en heeft u een vrijstaande woning met een rechte schoorsteen? Dan is zelf vegen technisch beter uitvoerbaar als u beschikt over goed materiaal. Zelfs dan is het raadzaam om minstens jaarlijks een erkende schoorsteenveger te laten controleren.

Zelf je schoorsteen vegen kan een kostenbesparende en bevredigende klus zijn, maar het vergt ook enige voorzichtigheid en kennis. Zelf vegen kan u wat geld besparen, maar de zekerheid en veiligheid van een professional inschakelen wegen zwaarder.

tags: #schoorsteen #veeg #met #borstel