Met een derdengeldenrekening houdt de notaris de gelden van cliënten gescheiden van het eigen kantoorvermogen. Op grond van de wet is een notaris verplicht één of meer derdengeldenrekeningen (of derdenrekening, kwaliteitsrekening genoemd) aan te houden.
Op zo'n rekening staat geld dat derden aan de notaris hebben toevertrouwd in verband met werkzaamheden van de notaris waaruit een betalingsverplichting volgt van de ene partij aan de andere partij. De wet zegt dat het geld dat op deze rekening staat, is afgescheiden van het eigen vermogen van de notaris. Dat geld valt dus buiten een eventueel faillissement van de notaris.
Omdat de wet deze bijzondere gevolgen aan de derdengeldenrekening verbindt, mag die rekening alleen worden gebruikt voor geldverkeer waarbij de notaris direct betrokken is. Dat houdt in dat de notaris werkzaamheden heeft verricht waaruit een betalingsverplichting voor een contractspartij aan zijn wederpartij voortvloeit. Dus bijvoorbeeld de verplichting van de koper om de koopprijs te betalen.
Wettelijke verplichtingen en de derdengeldenrekening
Een notaris is ingevolge artikel 25, eerste lid, van de Wet op het notarisambt (Wna) verplicht een bijzondere rekening aan te houden onder zijn naam met vermelding van zijn hoedanigheid. Deze rekening, ook wel kwaliteitsrekening of derdengeldenrekening genoemd, is uitsluitend bestemd voor gelden die de notaris in verband met zijn werkzaamheden ten behoeve van derden onder zich neemt.
De derdengeldenrekening kwalificeert als een deposito in de zin van artikel 1:1 van de Wet financieel toezicht (Wft). De depositohouder en rekeninghouder van deze derdengeldenrekening is de notaris. Artikel 25, derde lid, Wna bepaalt dat het vorderingsrecht voortvloeiende uit een derdenrekening van de notaris toebehoort aan de gezamenlijke rechthebbenden.
Voor de berekening van het rendement op banktegoeden moet worden aangesloten bij deposito’s waarvan de belastingplichtige de depositohouder is. In geval van een storting van een bedrag op een derdenrekening van de notaris kwalificeert de belastingplichtige niet als depositohouder. Dat het vorderingsrecht voortvloeiende uit een derdenrekening van de notaris op grond van artikel 25, derde lid, Wna toebehoort aan de belastingplichtige, maakt niet dat de belastingplichtige ook de houder van het deposito wordt. De notaris blijft de depositohouder van de derdengeldenrekening.
Deze uitkomst is ook af te leiden uit de parlementaire behandeling bij de Overbruggingswet box 3 en de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel Belastingplan 2024, waarin met betrekking tot de overbruggingswetgeving box 3 wordt aangegeven dat een wetswijziging nodig is om de op een derdenrekening van de notaris gestorte gelden bij de belastingplichtige als banktegoed in aanmerking te kunnen nemen.
Box 3 en de derdengeldenrekening
Naar aanleiding van de invoering van de Wet rechtsherstel box 3 en de Overbruggingswet box 3 met betrekking tot hoofdstuk 5 van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001), ook wel bekend als box 3, komen diverse vragen op met betrekking tot de kwalificatie van vermogensbestanddelen, zoals de (tijdelijke) storting van geld op een derdenrekening van een notaris.
Sinds de invoering van de Wet rechtsherstel box 3 is het forfaitaire rendement afhankelijk van het type vermogensbestanddeel (onderverdeeld in de categorieën banktegoeden, overige bezittingen en schulden). Voor iedere vermogenscategorie geldt een eigen forfaitair rendementspercentage. In het Belastingplan 2024 is geregeld dat met terugwerkende kracht tot 1 januari 2023 het vorderingsrecht op de notaris tot de categorie ‘banktegoeden’ behoort.
Indien een belastingplichtige behoort tot de doelgroep van de Wet rechtsherstel box 3, kan de belastingplichtige op grond van artikel 6a van de Wet rechtsherstel box 3 gebruikmaken van de tegenbewijsregeling in box 3. Het werkelijk rendement van de bezittingen en schulden wordt dan bepaald met toepassing van afdeling 5.6 Wet IB 2001. Artikel 5.26 Wet IB 2001 bepaalt dat het werkelijke rendement van de bezittingen en schulden bestaat uit de reguliere voordelen en de vermogensaanwas.
In de regel zal het werkelijke rendement op geld dat (tijdelijk) op een derdenrekening van de notaris is gestald bestaan uit ontvangen rente. De van de notaris ontvangen rente over de vordering behoort op grond van artikel 5.27, eerste lid, Wet IB 2001 in het betreffende belastingjaar tot de reguliere voordelen.
Beheer en toezicht op de derdengeldenrekening
Als notaris bent u verplicht om een of meer derdengeldenrekeningen aan te houden. Deze rekening wordt ook wel bijzondere rekening of kwaliteitsrekening genoemd. Hierop staat geld dat derden aan u hebben toevertrouwd in direct verband met uw werkzaamheden. U mag dus niet als bank fungeren.
Volgens artikel 25 Wna zijn bijzondere bankrekeningen uitsluitend bestemd voor de gelden die de notaris in verband met zijn werkzaamheden onder zich neemt. In artikel 6 van de Administratieverordening staat dat de notaris een zodanige administratie moet voeren dat hij de cliëntengelden zorgvuldig kan bewaren en de aan hem toevertrouwde gelden juist en tijdig kan terugbetalen.
Artikel 13 van de Verordening beroeps- en gedragsregels bepaalt dat de aan u toevertrouwde gelden altijd volledig in geldmiddelen aanwezig moeten zijn. U moet er onmiddellijk en zonder enige beperking over kunnen beschikken. Derdengelden zijn afgescheiden van uw eigen vermogen. Mocht u failliet gaan, dan vallen de derdengelden dus buiten het faillissement.
Naar aanleiding van een arrest van de Hoge Raad heeft de KNB samen met het BFT een 'Praktijkaanwijzing derdengelden notariaat' opgesteld. Die verruimt het aantal rechthebbenden op de derdengeldenrekening. Dit heeft gevolgen voor de berekening van de bewaringspositie. Het Bureau Financieel Toezicht (BFT) vraagt één keer per kwartaal financiële informatie op van notarissen. Daarbij kijkt het of u uw derdengeldenrekening adequaat beheert en niet ongeoorloofd aanspreekt.