Renovatie van de Sint-Annatunnel liften: achtergrond, details en impact

Vanaf januari 2022 start het Agentschap Wegen en Verkeer met de grondige renovatie van de liften van de Sint-Annatunnel (voetgangerstunnel) in Antwerpen. Dat maakt Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken Lydia Peeters vandaag bekend. “Na lang zoeken zal ik een geschikte partner aanstellen die de uitgebreide renovatiewerken binnen de geest en het historische kader van de voetgangerstunnel zal uitvoeren”, aldus minister Peeters. “Het geheel der werken heeft samen met een onderhoudscontract van twee jaar een kostprijs van bijna vijf miljoen euro. De renovatiewerken zullen ongeveer vijf maanden duren per liftinstallatie, gevolgd door een testperiode van telkens een maand. Tegen einde december 2022 moeten de werken aan de beide liften volledig achter de rug zijn zodat iedereen de Schelde opnieuw op een eenvoudige manier kan kruisen”.

De Sint-Annatunnel is voor de Antwerpse mobiliteit van onschatbare waarde. Per dag kruisen naar schatting 18.000 mensen de Schelde met de Sint-Annatunnel. Maar omdat het hier om een beschermd monument gaat waarbij alles dateert uit de jaren 30 van de 20ste eeuw, liep het helaas vaak fout. In 2019 was de lift op de rechteroever 43 keer defect, die op de linkeroever zelfs 73 keer en de roltrappen linkeroever 1 keer. In 2020 waren er 13 defecten op de rechteroever en 28 aan de overkant, de roltrappen op linkeroever 5 keer en op rechteroever 3 keer. “Onaanvaardbaar”, aldus minister Peeters. “Sinds 2019 zijn we op zoek naar een aannemer maar dat was niet evident. Er zijn al twee rondes geweest waarbij aannemers konden inschrijven om de renovatie uit te voeren. Zonder resultaat. Ik ben dan ook tevreden dat ik eindelijk zal kunnen overgaan tot het aanstellen van een aannemer”.

Totale renovatie van de liftinstallaties

Vlaams minister Lydia Peeters: “Deze werken zijn niet te vergelijken met een klassieke vernieuwing van een liftinstallatie, maar omvatten een complex geheel waarbij de oudere mechanische onderdelen van de liftinstallaties volledig gerestaureerd worden en aangestuurd zullen worden door moderne elektrische omvormers en microcomputers. Oud en nieuw werkt samen om een betrouwbare liftinstallatie aan te bieden met respect van het historisch kader rond de voetgangerstunnel die bijna haar 90ste verjaardag viert.”

Zo worden restauratiewerken uitgevoerd aan de bestaande elektrische (historische) motoren waarna ze door moderne elektrische omvormers worden aangestuurd. Daarnaast wordt de volledige veiligheidskring van de liftinstallaties volledig gemoderniseerd, wordt de liftkooi van indirecte LED-verlichting voorzien, worden nieuwe bedieningsknoppen en nieuwe informatiepanelen geïnstalleerd. De liftrenovatie zal de Sint-Annatunnel bovendien ook energiezuiniger maken. Zo zullen de liften na de renovatie ook economisch energetisch rijden en wordt remenergie die door de liftmotor bij het afremmen gegenereerd wordt gerecupereerd voor het aandrijven van de roltrappen en de verlichting van de tunnel. Ten slotte wordt ook het uiterlijk van de liftkooi en liftdeuren aangepakt. Het plaatwerk wordt ter plaatse gezandstraald en vervolgens opnieuw geschilderd zodat opnieuw een frisse lift ter beschikking staat.

Praktische planning en werkzaamheden per lift

Vijf maanden werken per lift. De werken nemen per liftinstallatie ongeveer vijf maanden in beslag en gaan in januari 2022 van start op linkeroever. Hoewel er regelmatig gelijktijdig aan beide liftinstallaties gewerkt zal worden, is het om technische redenen niet mogelijk om de restauratiewerken volledig simultaan uit te voeren op beide oevers. Na afronding van de werken wordt telkens een intensieve testperiode van één maand voorzien om mogelijke kinderziektes op te vangen. De aannemer zal gedurende de testperiode ook dagelijks aanwezig zijn om snel te kunnen ingrijpen indien nodig. “Als alles vlot verloopt, verwacht ik dat we de lift op linkeroever tegen de zomer opnieuw in dienst te kunnen nemen”, aldus minister Peeters. “Tegen einde december 2022 moet dan ook de lift op rechteroever opnieuw beschikbaar zijn en is de Sint-Annatunnel opnieuw maximaal toegankelijk voor alle gebruikers.”

Hinder en aanpassingen tijdens de werken

De restauratiewerken aan de liften zullen voornamelijk achter de schermen plaatsvinden in de technische ruimtes van de tunnel. Aan de toegangen van de liften wordt nog een werfafsluiting aangebracht zodat de werken in alle veiligheid uitgevoerd kunnen worden. “De hinder voor de tunnelgebruikers wordt beperkt tot een absoluut minimum”, duidt minister Peeters. De roltrappen blijven zoals nu reeds het geval is permanent ingeschakeld. Om de gebruikszekerheid van de roltrappen te kunnen garanderen tijdens deze periode, zullen er geregeld nog onderhoudswerken aan de roltrappen nodig zijn. Zo was de tunnel deze week ook 3 dagen afgesloten voor onderhoudswerken aan de roltrappen. Tijdens de werken aan de liften zal er enkel bijkomende hinder zijn wanneer er grotere materiaaltransporten plaatsvinden doorheen de tunnelkoker of wanneer bepaalde werken aan de elektrische installatie een buitendienststelling van de roltrappen of een sluiting van de tunnel tot gevolg hebben. Dit zal zodanig georganiseerd zijn dat deze ofwel kortstondig gedurende maximaal 30 minuten plaatsvinden ofwel tijdens nachten gebeuren.

Historisch kader en context

Ooit, in een heel ver verleden heb ik over dit gebouw een werkje gemaakt. Het was voor de engelstalige les ‘Modernism’ bij de master architectuur. De rivier is altijd zeer belangrijk geweest voor Antwerpen op bijna alle vlakken. Maar men wou ook aan de overkant geraken, al in 1249 was er een veerdienst. Eeuwenlang was er enkel een overzet per boot. Rond de jaren 30 van de vorige eeuw kwam hier verandering in. In 1931 begon men met de bouw van ineens twee tunnels onder de Schelde: de Sint-Annatunnel voor voetgangers en de Waaslandtunnel voor auto’s. Er kwam twee oplossingen: een lift en roltrappen. Het was de eerste keer dat er roltrappen werden gebruikt bij een tunnel. De lift is zeer groot, groot genoeg voor een ambulance uit die tijd. Deze komen dan ook direct buiten uit, op de straat, enkel beschermd met een luifel. De gebouwen van de tunnels zijn ontworpen door Emiel Van Averbeke, de stadsarchitect van die tijd. De gebouwen voor de voetgangerstunnel zijn opgebouwd met een stalen skelet en afgewerkt met een gele baksteen. Alhoewel de ventilatiegebouwen er hetzelfde uitzien, hebben ze een betonnen skelet. Dit voor de technische kanalen, die gladdere schachten nodig hebben.

De Sint-Annatunnel is een voetgangers- en fietstunnel onder de Schelde in de stad Antwerpen. Deze 572 meter lange tunnel, die zich 31,57 meter onder de grond bevindt, wordt door de Antwerpenaren ook wel de voetgangerstunnel genoemd en verbindt sinds 1933 de stad met de Linkeroever, met andere woorden het oudere 2000 Antwerpen op de rechteroever met het nieuwere 2050 Antwerpen op de linkeroever. Beide kanten hebben een lift voor veertig personen of maximaal 3000 kg, en twee maal twee authentieke houten roltrappen. De uitwendige diameter van de tunnel bedraagt 4,74 m, de inwendige 4,30 m. Er zijn geen aparte stroken voor voetgangers en fietsers: de breedte laat dit niet toe. Fietsers moeten stapvoets door de tunnel rijden (maximaal 5 km per uur), maar rijden vaak harder. Bromfietsbestuurders mogen de tunnel enkel gebruiken als de (verbrandings)motor uitstaat, en ze moeten zich daarbij te voet, al fietsend of al steppend voortbewegen.

Beschermd erfgoed en onderhoudsuitdagingen

De tunnel werd in 1997 als monument beschermd. Het beschermde karakter maakt het onderhoud van de liften en de roltrappen steeds een grote uitdaging. Het waardevol onroerend erfgoed moet behouden blijven. Dat geldt ook voor het binnenwerk en de aandrijfmechanismen van de liften en de roltrappen. Zo is het bijvoorbeeld niet altijd evident om wisselstukken te vinden voor het binnenwerk. Daarnaast worden de liften en de roltrappen van de Sint-Annatunnel zeer intensief gebruikt. Tijdens zomerperiodes piekt het aantal bewegingen van de liften tot meer dan 25.000 per maand. Op een goede weekenddag gaan de liften gemiddeld 1200 keer per dag op en neer. Bij de roltrappen tellen we op piekmomenten gemiddeld 55 mensen om de 5 minuten die gebruik maken van de roltrap. Van 2005 tot 2014 maakten op jaarbasis gemiddeld 3300 personen per dag gebruik van de roltrappen.

Uitgaven en toekomstperspectief

De renovatie van de liften, goedgekeurd met een onderhoudscontract van twee jaar, heeft een kostprijs van bijna vijf miljoen euro. Na de renovatie zal de tunnel veiliger, energiezuiniger en beter toegankelijk zijn voor alle gebruikers, met behoud van het historische karakter. De renovatie draagt bij aan een betere doorstroming tussen Oud en Nieuw Antwerpen en versterkt zo de lage-emissiezone rond het historische centrum.

De liften en roltrappen blijven onderdeel van het erfgoed en vereisen gespecialiseerd onderhoud. Het onderhoudsbeleid en de planning zijn zodanig opgesteld dat hinder tot een minimum beperkt blijft en veiligheid vooropstaat.

tags: #sint #annatunnel #renovatie