Hier geven we natuurlijk de oplossing voor, die overigens afhangt van de soort en de ernst van de vlekken. Beter is het nog, om de vlekken proberen te voorkomen. In dit artikel ga ik uitleggen wat belangrijk is om te weten over hardsteen. Daarna geef ik advies over hoe u de hardsteen kunt behandelen zodra het als aanrechtblad is geïnstalleerd. Het beschermen van een hardstenen aanrechtblad is namelijk altijd goed om te doen. Hardsteen is een kalkhoudende natuursteen. Daarom is het belangrijk om op te letten met zure producten of ingrediënten, deze kunnen voor vlekken zorgen. Gebruik bij het snijden dus altijd een snijplank. Pas ook op met hete pannen en ovenschalen, gebruik liefst altijd een onderzetter.
Een goede snijplank is vrijwel onmisbaar in de keuken. Je wilt tenslotte geen krassen in je aanrecht. Daarnaast weet u inmiddels ook wel dat een glazen snijplank, die ooit als superhygiënisch werd beschouwd, te hard voor uw messen is en daarom (te traag) weer van de markt verdwijnt. Jaren geleden werd ook de houten snijplank bijna uit de schappen gehaald omdat deze niet hygiënisch zou zijn. Vervangen door kunststof planken. Hout komt dus weer terug, maar laatste tijd zijn ‘epicurean’ en titanium helemaal hip. En zo kan ik me voorstellen dat u door het bos de planken niet meer ziet; en geen idee hebt over wat belangrijk is als u er een wil aanschaffen.
Allereerst, u gebruikt waarschijnlijk dagelijks een snijplank voor groenten, vlees, vis, kip, brood, kaas en misschien nog wel meer. Omdat u geen kruisbestuivingen wil, waardoor uw brood naar vis smaakt en uw kaas naar uien, heeft u misschien meerdere snijplanken. Als u maar één snijplank heeft of wil, dan is het goed om te weten dat het ongezond kan zijn om meerdere ingrediënten achter elkaar op die ene plank te snijden. De resten van een ingrediënt worden overgedragen naar het volgende ingrediënt.
💡 tip 1: Als u slechts één plank heeft, moet u die iedere keer afspoelen of schoonmaken voordat u uw volgende ingrediënt erop gaat snijden. Laat na het afspoelen het restwater gewoon op de plank liggen (tenzij uw volgende ingrediënt helemaal droog moet blijven). Dat gaat het intrekken van geuren en bacteriën tegen. 💡 tip 2: Was of spoel uw plank direct na het bereiden van de maaltijd goed af en droog hem ook meteen. 💡 tip 3: als uw plank naar uien, knoflook of vis ruikt, boen hem dan eens onder de kraan met een prop aluminiumfolie.
Een snijplank krijgt krassen en kerven door het snijden. In die snijsporen kunnen zich gemakkelijk bacteriën nestelen, zeker als uw plank na het snijden regelmatig op het aanrecht blijft liggen tot u aan de afwas begint. Dertig jaar geleden werden houten planken in ijltempo vervangen door kunststof (polyethyleen) planken, omdat die hygiënischer zouden zijn. Helaas, na onderzoek in de jaren negentig bleken houten planken toch hygiënischer dan kunststof planken. Bacteriën, die zich eenmaal in de snijsporen hebben gesetteld, overleven in kunststof veel langer dan in hout. Zolang u die snijsporen in de kunststof plank niet helemaal droog kunt krijgen na de afwas (en dat kunt u niet, omdat de theedoek niet in de snijsporen komt), blijven de leefomstandigheden voor bacteriën prima in orde om zich snel te vermenigvuldigen. Bacteriën hebben veel minder kans in een houten snijplank, omdat de snijsporen in hout open gaan, als u de plank wast, en daarmee veel meer bacteriën worden verwijderd dan uit kunststof. Na de afwas trekken de snijsporen in het hout weer dicht en worden de bacteriën ingesloten. Bovendien ververst hout zichzelf steeds weer tijdens gebruik. Tijdens snijden (en afwassen) laten minuscule houtdeeltjes redelijk snel los, zodat er nieuw schoon hout tevoorschijn komt. Uw ingewanden kunnen daar prima tegen, het hout is snel afgebroken en verteerd. Kunststof daarentegen mag geen deeltjes loslaten, want die zijn niet lekker. In de horeca worden houten snijplanken nog steeds afgeraden (niet verboden) volgens de Hygiënecode (HACCP).
💡 tip 5: Als u een houten plank wilt aanschaffen, zoek er dan één uit van kopshout. Daarvan staat de nerf rechtop (tussen onder- en bovenkant). Dat kan gewoon een dikke schijf uit een boomstam zijn. Meestal is deze snijplank opgebouwd uit blokjes die aan elkaar zijn gelijmd. Deze ‘kopshouten’ snijplanken trekken niet krom onder invloed van vocht. Bovendien zijn ze minder gevoelig voor diepe krassen dan ‘langshout’, waarin u snel diepe voren tussen de nerven snijdt. Snijsporen in kopshout trekken ook gemakkelijker weer vanzelf dicht. En dan, vanwege de moeizame discussie omtrent hout of kunststof, is er de laatste jaren een nieuw fenomeen: epicurean. Epicurean (wat eigenlijk een merknaam is) bestaat uit samengeperst papier en zaagafval, gebonden door fenolhars. Objectief beschouwd is epicurean een soort waterdicht MDF, dat door de kunsthars weinig bacterieremmend kan zijn, hoewel ik nog geen onderzoek daarover heb gezien. Qua snijspoorgevoeligheid lijkt het op kunststof. En OK, het mag in de afwasmachine, maar als het alleen daarom gaat, dan zou ik voor een derde van de prijs gewoon een kunststof plank nemen. Ik zal Epicurean daarom verder als kunststof beschouwen en niet meer apart noemen, maar ik kan het niet laten om nog één eigenschap te benoemen: epicurean is oerlelijk.
Een kunststof snijplank kan behoorlijk glad zijn en over het aanrecht glijden tijdens het snijden. De plank is te fixeren met siliconen dopjes, die vaak worden meegeleverd, maar die laten snel los in de afwasmachine. Bovendien kan een plank met dopjes maar aan één kant worden gebruikt. Geen dopjes dus, maar als uw snijplank glijdt of draait, leg er dan een natte thee- of vaatdoek onder. Met name in de niet gespecialiseerde handel (eufemisme voor Action en andere stunters) zijn titanium snijplanken helemaal hip. Geen krassen of andere sporen; het blijft mooi. Hiervoor geldt echter, net zoals bij glas, steen en bamboe: veel te hard. De messen kunnen geen krassen maken, wat betekent dat deze planken uw messen snel bot maken.
Snijplanken worden uit vrijwel alle houtsoorten gemaakt, hoewel niet alle houtsoorten daarvoor geschikt zijn. Het beste hout is zacht genoeg om uw mes te sparen, maar hard genoeg voor resistentie tegen snijsporen. Sommige houtsoorten bevatten veel bacterieremmende tannine, wat goed is, maar andere bevatten giftige stoffen (bijv. taxus en eik), die meer dan alleen bacteriën remmen. Sommige houtsoorten zijn te zacht voor een snijplank. Bamboe, teak, acacia, olijf en walnotenhout zijn te hard voor Europese messen, maar wel geschikt voor Japanse messen, omdat die hard en minder slijtgevoelig zijn. Es, esdoorn, berk, kersen en vooral beukenhout zijn prima snijplankenhout. Een snijplank kunt u gewoon afspoelen of afwassen. Een kunststof plank mag zelfs in de vaatwasser, een houten plank niet. Een houten plank droogt op den duur toch wel iets uit en moet daarom regelmatig worden voorzien van een laagje olie. De olie smeert u goed uit over de droge (!) plank met een schoon schuursponsje of pluisvrije doek. De beste olie is gekookte lijnzaadolie, die de plank van een vrij harde oppervlaktebescherming voorziet. Ook druivenpitolie is prima, net zoals walnotenolie (als u geen eters met notenallergie krijgt). Maïs-, rijst-, sla-, zonnebloem- of andere geur en smaakloze oliën zijn geschikt, maar verdwijnen snel in de afwas en harden niet uit, zodat uw plank wat vettig blijft. Gebruik geen olie die kan bederven, zoals olijfolie.
Eens in de 4 maanden tot een half jaar moet u uw kunststof of houten snijplank grondig reinigen. Besprenkel hem daarna met een flinke scheut citroensap of witte (natuur)azijn. Spoel de plank zeer goed af en droog hem goed af. Zet de plank weg en laat hem een uur (kunststof) tot een paar uur (hout) drogen. Een houten plank moet u daarna nog opnieuw goed van olie voorzien, omdat de oude olie voor een deel is weggewassen. Als deze nieuwe olie na een paar uur is ingetrokken, zet u de plank nog een keer in de olie. Een snijplank die veel of diepe snijsporen heeft, moet vlakgeschuurd worden. Schaaf de plank met een vandiktebank. Waarschijnlijk heeft u die niet, maar als alternatief kunt u de plank met een schaafmachine of bandschuurmachine wel strak krijgen. Hierdoor wordt hij weer vlak en zijn de snijsporen niet meer zichtbaar. U moet goed opletten dat die echt weg zijn, want tijdens het schuren lijken ze snel verdwenen, maar zijn ze volgelopen met schuurstof. Als de krassen echt weg zijn, Schuur de plank daarna nogmaals met fijn schuurpapier (vanaf korrel 120). Uw plank wordt daarmee gladder en biedt minder goed onderdak aan nieuwe vervuilingen en bacteriën. Een derde schuurronde met korrel 400-600 is aan te raden. Als u de plank helemaal glad wil hebben, wrijf hem dan nog na met staalwol (verkrijgbaar bij bouwmarkt of winkel in schildersbenodigdheden). Spoel het resterende stof af onder de kraan en droog de snijplank goed. Een kunststof plank is nu klaar.
💡 tip 7: Een houten snijplank moet u altijd staand (verticaal) laten drogen en opbergen, en eigenlijk mag hij niet schuin tegen iets aan leunen. Zo droogt de plank na gebruik aan beide kanten goed op en zal niet kromtrekken. Als uw houten plank toch krom is geworden, ontvet hem dan eerst met zuur en zout, zoals hierboven is beschreven bij ‘Grote schoonmaak’. Daarna zet u de plank een dag of twee onder (warm) water. Door het opgenomen water wordt de plank steeds zwaarder. Als dat stopt, dan is de plank flink verzadigd. U kunt hem dan gaan ‘pletten’; leg hem op een een plat oppervlak (aanrecht, werktafel etc.) en leg er een paar (2 of 3) op elkaar gestapelde stoepklinkers op. In plaats van stoeptegels kunt u ook een combinatie van balkjes en lijmklemmen gebruiken. Laat het geheel enkele dagen rusten tot de plank recht is. U bereikt sneller resultaat met een stoomstrijkijzer, maar dan wel met risico op breuk. Leg de plank met de bolle kant boven, bedekt met een natte theedoek. Strijk de plank onder voortdurende druk (niet extreem veel, want dan breekt ‘ie) en gebruik veel stoom. Dit kan uren duren, maar de plank is wel sneller weer vlak. Als u echt heel snel uw plank weer recht wil krijgen, kunt u de bolle kant met een vlakschuurmachine weer recht maken.
Na al dit snijplank-gerelateerde advies ga ik verder met hardsteen aanrechtbladen. Hardsteen is een poreus materiaal; bescherming dient tijdig te worden aangebracht. Door het gebruik kan de kleur wat afnemen qua diepte, wat tegen kan worden gegaan door een beschermlaag aan te brengen. Nadat u het gereinigde blad heeft laten drogen, past u de beschermlaag toe. Gebruik hiervoor een niet pluizende katoenen doek en voorzie deze van het beschermingsmiddel. Giet daarbij nooit direct op het oppervlak, dit beschadigd het materiaal! Wrijf rustig met de doek over het oppervlak, zodat deze vochtig wordt. Krijgt u droge plekken te zien? Behandel deze opnieuw met de vochtige doek en doe dit met alle droge plekken. Zorg ervoor dat er geen droge plekken ontstaan, dit kan verkleuringen veroorzaken. Ziet u geen droge plekken meer? Dat betekend dat het materiaal is voorzien van de juiste laag. U kunt dan na 15 minuten beginnen met het opboenen van het materiaal met een droge doek, dit kunt u doen naar uw gewenste resultaat. Zijn er onverhoopt plekken opgedroogd? Wrijf het opnieuw in met de vochtige doek, zo trekken deze plekken er weer uit.
Een uitstekende basis voor onderhoud is te onderscheiden tussen reiniging, impregneren en dagelijkse verzorging. Voor reiniging is de zurevrije grondreiniger aanbevolen en natte doek nodig om het blad schoon te houden zonder het te beschadigen. Een impregneerlaag voorkomt vocht- en vuilinwerking en kan het schelen bij het verwijderen van kalkaanslag. Gebruik daarvoor bijvoorbeeld Lithofin MN Hardsteen Protection of KGS K25 olie, afhankelijk van uw voorkeur en type hardsteen. Hardsteen is kalksteen en dient voorzichtig behandeld te worden met zuren of ontkalkingmiddelen.
Specifieke tips voor Belgisch hardsteen: impregneren met Hardsteen olie of lithofaan-achtige producten na het reinigen. Test altijd op een klein stukje en volg de gebruiksaanwijzing. Zet nooit hete pannen direct op het blad om thermoshocks te voorkomen. Kaarsvet, kalkvlekken en roestvlekken kunnen met gerichte producten worden aangepakt zoals Lithofin Oil-Ex, Meentcare Natuursteen Reiniger en Rost-Ex.
Samenvattend: behoud van een hardstenen aanrechtblad draait om (1) regelmatig reinigen met zurevrije reinigers, (2) tijdig impregneren met een geschikte olie of impregneermiddel, en (3) voorzichtig omgaan met zuren, zurenhoudende sappen en hete voorwerpen. Een kwalitatieve snijplank blijft essentieel om krassen te voorkomen en de levensduur van zowel blad als messen te verlengen.
Een voorbeeld van onderhoudsbehandeling volgens stappenplan:
- Maak het blad schoon en droog het goed.
- Breng een dunne laag impregneermiddel aan en laat drogen.
- Verwijder overtollig impregneermiddel na 10-15 minuten en laat opnieuw drogen.
- Neste toepassing enkele malen per jaar herhalen voor optimale bescherming.
Naast onderhouds- en gebruiksadviezen voor hardsteen en snijplanken, zijn er ook praktische overwegingen bij aanschaf en montage van een natuurstenen blad in een keuken. Een natuursteen werkblad online bestellen is mogelijk en kan maatwerk vereisen. De prijs wordt vooral bepaald door afmetingen en uitvoering, zoals uitsparingen en randafwerking. Montage van het blad vereist nauwkeurigheid en stevige ondersteuning. Veel partijen bieden tevens montage aan, waarbij inmeting na installatie kan plaatsvinden voor de perfecte pasvorm. Een showroom kan helpen om kleuren en afwerking te vergelijken, maar vaak is er geen voorraadplaten; advies blijft onafhankelijk.
Kwartsiet en keramiek zijn alternatieven met verschillende eigenschappen: kwartsiet biedt luxe uitstraling en krasbestendigheid maar is poreus en vatbaar voor vlekken; keramiek is krasvast, hittebestendig en zeer hygiënisch maar hoog geprijsd. Keramiek en composiet hebben elk hun eigen onderhoudsregels en bewerkingen; forceren van polijsten of geven van een andere afwerking kan de kleur en textuur beïnvloeden. Voor een Belgisch hardsteen aanrechtblad geldt: impregneren en periodiek onderhoud zijn cruciaal, en gebruik altijd een snijplank om krasbescherming te waarborgen.
Keukenblad Belgisch hardsteen
Wilt u verder advies op maat? Onze aanrechtbladen specialist kan helpen bij impregnering en onderhoudsopties voor Belgisch hardsteen en andere natuursteenbladtypes.