Het is een thema dat ik in mijn praktijk regelmatig tegenkom. Er is gelukkig een groeiende erkenning van de gevolgen van psychische mishandeling en niet alleen onder hulpverleners. Erkenning is belangrijk en behoefte aan straf is menselijk, want een slachtoffer van psychische mishandeling heeft vaak levenslang. Psychische mishandeling en narcisme noem ik hier in één adem, omdat iemand met narcisme ‘uitblinkt’ in het mishandelen van anderen en in het bijzonder de mensen die hem of haar het meest nastaan. Een narcist laat jou doorgaans niet makkelijk gaan. Regel een vluchtadres. Leer je vrienden kennen. Een narcist heeft altijd ‘volgers’ en ja-knikkers om zich heen. Je kunt erop rekenen dat je een deel van je vrienden of familie kwijt zult raken. Zij zullen voor de ander kiezen. Bouw een dossier op. Dit klinkt misschien berekenend, maar om je werkelijk los te maken, kan het helpen om af en toe eens terug te lezen waar je werkelijk slachtoffer van was. Om weg te kunnen gaan is het belangrijk om je ook emotioneel los te maken. Er zijn aspecten van jezelf als ook van de narcist die maken dat weggaan soms onmogelijk lijkt. Welke behoeften heb jij, waarop de narcist kan inspelen? Misschien heb je zelf een behoefte aan zorg of bevestiging, die hij kent en waarmee hij je weer in het web kan trekken. Wat in je persoonlijkheid of geschiedenis maakt dat je je aangetrokken voelt tot de narcist? Welke normen en waarden beperken jou in het weggaan? Wat zijn jouw copingstrategieën om de gevoelde pijn toe te dekken? Heb je een verslaving ontwikkeld? Relativeer je dat wat je wordt aangedaan? Verlies je jezelf in medelijden of compassie met de narcist. Een narcist speelt met hoop. Hij/zij manipuleert je door steeds als je denkt het niet meer aan te kunnen, je toch weer iets te bieden van wat hij je ooit voorspiegelde. Hij hongert je uit, zodat je verslapt. Narcisten ontnemen hun slachtoffers hun wapens. Het is normaal om grenzen te stellen. Een narcist zal je echter willen doen geloven dat alles aan jou ligt, dat jij beperkt of misschien zelfs ‘gek’ bent (ook wel ‘gaslighting’ genoemd).
Herkenning van tactieken en het proces van herstellen
Jan Storms zegt in Destructieve relaties op de schop ( 2014): “Het ‘geweld’ komt niet alleen onverwacht, het komt juist op ogenblikken dat de ‘prooi’ intense liefde ervaart en voor hem open staat. Dit is nog meer verbijsterend en uitermate kwetsend. Het is echter ook op een hoogst verderfelijke manier bindend, omdat het een sterk positief gevoel associeert en verbindt met gevaar. Aan de ene kan zal hij voortdurend jouw verdedigingsreactie prikkelen doordat een narcist geen respect heeft voor de grenzen van een ander. Hij doorzoekt je spullen, kruipt in je hoofd en eist dat je de wereld ziet zoals hij die ziet. Anderzijds blokkeert de narcist je normale verdedigingsreacties van vluchten of vechten: loop je weg, dan ben je laf. Kom je voor jezelf op, dan ben je hysterisch, overgevoelig of onredelijk en hij straft je door je een ‘stiltebehandeling’ te geven. Een narcist weet feilloos je behoeften te vinden en suggereert dat alleen hij die kan vervullen. Sam Vaknin (zelfbenoemd narcist) noemt het een kat en muis spel. Hij vertelt: “Zorg dat ze heen en weer schakelen tussen hyper- en hypo-arousal (over- en onder-spanning). Dit fenomeen speelt een belangrijke rol bij het doorgaan met een relatie. We maken onszelf wijs dat het beter wordt als we maar … Vandaar dat het belangrijk is om daadwerkelijk onder ogen te zien wat de kenmerken zijn van iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis, zodat je kunt breken met je ‘valse hoop’. Ben je eenmaal gevlucht, lijfelijk of in psychologische zin? Ben je werkelijk in staat om niet meer terug te keren naar de oude vorm van de relatie? Heb je de charmeoffensieven, de agressie en de valse hoop doorstaan? Dan begint het proces van herstel, het herstellen van een trauma. Je zult van een narcist nooit de erkenning krijgen dat hij je slecht heeft behandeld. Een narcist dwingt je om jezelf in de steek te laten. Je voelt je onwaardig, omdat je jezelf niet kunt verdedigen. Bezeten zijn door angst is dodelijk voor je waardigheid. Je bent aan het overleven en voegt je. Het feit dat je juist niets kunt doen, is wat je van binnen zo razend maakt. Het is belangrijk je te realiseren dat je gedwongen werd slachtoffer te worden. Je werd door de narcist gemanipuleerd tot de laatste vorm van verdediging, namelijk ‘bezwijking’.
Onderstaande klachten kunnen bovendien ook andere oorzaken hebben. De lijst is dus geen ‘diagnosticum’. Vervreemd gevoel van jezelf en anderen: door de structurele manipulatie en het opdringen van de gedachten van de narcist raken slachtoffers hun IK kwijt. Wantrouwen: je vertrouwen is vaak geschaad doordat de narcist je diepste gevoelens, jouw woorden en kwetsbaarheid tegen je gebruikt. Schuldgevoelens: narcisten maken je overal verantwoordelijk voor. Achtervolgingswanen: doordat narcisten je in alles proberen te controleren en daar geen middel voor schuwen, kan het zijn dat je je nog steeds gecontroleerd voelt. Schaamte: er zit altijd een stuk schaamte. “Hoe heb ik het zover kunnen laten komen, waarom heb ik niet eerder ingegrepen. Verlies van eigenwaarde: het voorgaande en dit horen vaak bij elkaar. Verlamming: de narcistische mishandeling is enorm uitputtend. Wat je ook doet, je doet het nooit goed en wat je ook probeert te veranderen in jullie relatie, het werkt niet. Vluchten lukt niet, vechten wordt tegen je gebruikt, dus wat rest je dan? Bevriezen en uiteindelijk verlamming. Apathie/verhoogde emotionaliteit of affectlabiliteit: beide uitersten komen voor. Je kunt zowel niets meer voelen, als ook om het geringste boos of verdrietig worden. Dat laatste lijkt op affectlabiliteit voor de omgeving. Dissociatie: een afstand voelen tot jezelf, je emoties of tot anderen en de wereld. Functioneringsproblemen: door bovengenoemde klachten is het goed voor te stellen dat je functioneren verslechtert. Afhankelijkheid: doordat je gedurende de mishandeling veel van jezelf kwijt raakt, zoals je eigenwaarde en zelfvertrouwen, kun je het gevoel krijgen dat je niet meer tegen het leven bent opgewassen.
Veel slachtoffers van narcistisch misbruik voelen zich dodelijk vermoeid. Geef jezelf de tijd om je energie te herstellen. Door het misbruik kun je het contact met jezelf verloren zijn. Onderzoek wie je was voordat het begon. Ontwikkel weer hobby’s en pak oude interesses op. Het misbruik vernietigt je zelfbeeld en je mensbeeld. Je durft waarschijnlijk noch op jezelf noch op anderen te vertrouwen. Misschien wil jij je het liefst helemaal uit het leven terug trekken. Besef dat niet iedereen narcistisch is. Onderzoek wie uit jouw omgeving je goed behandelt. Je mag in deze fase best voorzichtig en kritisch zijn. Zie het maar als een test. Word onverschillig oftewel stop met empatisch zijn. Hou contact met je lichaam. Neem je ruimte in. Dit kun je zowel letterlijk als figuurlijk nemen. Houd contact met de realiteit. Hoe? Word bestand tegen de manipulatie. Dit laatste houdt in dat je manipulatie leert herkennen en er ander gedrag dan je oude gedrag tegenover plaatst.
Een blog kan nooit recht doen aan de complexiteit van herstel van narcistische mishandeling. Ik hoop je echter een idee te hebben gegeven van de weg en de richting. Tot slot wil ik je dit als aanmoediging meegeven: hoewel het leven met een narcist een fuik lijkt, is er aan te ontsnappen en is daarna nog een mooi leven mogelijk.
Gaslighting is een veelbesproken tactiek. Gaslighting verwijst naar continu manipuleren, hersenspoelen en indoctrineren van een slachtoffer, waardoor die aan zijn omgeving en zichzelf gaat twijfelen. In dit geval staat gaslighting voor continu manipuleren, hersenspoelen en indoctrineren van een slachtoffer, waardoor die aan zijn omgeving en zichzelf gaat twijfelen. Het is niet ongewoon dat slachtoffers van gaslighting aangeven dat ze nog jarenlang hun eigen oordeel niet meer vertrouwen, zelfs niet in de kleinste beslissingen. Gaslighting biedt een voorbeeld uit de klassieke film en illustreert hoe manipulatie werkt.
- Herken dat je geïsoleerd bent en dat dit een doelbewuste strategie kan zijn geweest van jouw narcistische partner.
- Probeer niet meteen je hele sociale leven opnieuw op te bouwen. Soms zijn zelfs oppervlakkige maar regelmatige sociale interacties helend.
- Een therapeut die gespecialiseerd is in traumaverwerking en narcistisch misbruik kan een veilige eerste sociale connectie zijn.
- Na langdurig isolement is het normaal om sociale angst te ervaren.
- Een narcist zal proberen nieuwe verbindingen te saboteren.
Herstel en ondersteuning
Therapie, vooral cognitieve gedragstherapie, zal helpen om de negatieve overtuigingen die door het misbruik zijn geïnternaliseerd, in twijfel te trekken. Steungroepen, zowel online als persoonlijk, bieden een plek voor mensen in herstel om contact te maken met anderen die begrijpen wat ze hebben meegemaakt. Genezing van narcistisch misbruik is mogelijk en ons ervaren team van professionals is er om u bij elke stap te begeleiden. Neem vandaag nog contact op voor een gratis vertrouwelijk consult en zet de eerste stappen naar uw leven en geluk. U verdient een toekomst vol liefde, respect en emotionele vrijheid.
Narcistisch misbruik | De signalen
De gevolgen van narcistisch misbruik raken alle aspecten van het leven van een slachtoffer: van het zelfbeeld en de mentale gezondheid tot relaties met anderen en zelfs de fysieke gezondheid. Complex PTSS, traumabinding en identiteitsverlies zijn veelgerelateerde concepten die bij langdurige narcistische mishandeling kunnen voorkomen. Met de juiste begeleiding en steun kun je de gevolgen van narcistisch misbruik te boven komen en een nieuw leven opbouwen waarin jouw welzijn, grenzen en identiteit centraal staan.