Wat zijn steenstrips (Friese geeltjes) en hoe worden ze toegepast

Steenstrips zijn oorspronkelijk dunne bakstenen die, met echt voegwerk, op een vlakke ondergrond gelijmd worden om een wand in schoonmetselwerk te suggereren. De dikte van de steenstrip varieert van ca. 20 tot 50 mm. De term plaksteen wordt soms gebruikt omdat de steenstrip aan de ondergrond "geplakt" wordt; ook bleeksteen (bleker) wordt wel een plaksteen genoemd.

Soorten en materiaalkeuzes

Er zijn verschillende soorten steenstrips:

• steenstrips gezaagd van bakstenen (keramische stenen, zie bij gezaagde baksteen) of van betonstenen
• fabrieksmatig vervaardigde keramische steenstrips (dunne bakstenen)
• fabrieksmatig vervaardigde minerale steenstrips (o.m. zand en kwarts, met als bindmiddel een dispersie van polymeer)
• fabrieksmatig vervaardigde kunststof steenstrips
• fabrieksmatig vervaardigde smalle gebakken "tegels" (bijvoorbeeld op steenstrips aangebrachte glazuren door Tichelaar)

Kleine verschilpunten tussen types:

• keramische steenstrips gebruiken uiteraard veel minder grondstoffen dan volle bakstenen (60-70% minder) en zijn echte bakstenen, maar dan dun (bijvoorbeeld 11-14 mm StoBrick van Sto of 9-25 mm van Feldhaus)
• minerale steenstrips zijn aanzienlijk dunner dan gebakken steenstrips (ca. 5 mm), lichter in gewicht en door de samenstelling wat buigzamer; minerale steenstrips drogen bij 60 graden C terwijl keramische worden gebakken bij 1000 graden C dus een energie-voordeel bij de productie van steenstrips
• natuursteen steenstrips zijn meestal niet zo heel dun, om ze wat body te geven en tegen breuk, bijvoorbeeld 35 mm dik
• kunststof steenstrips, eventueel op glasvezelversterkte kunststof platen in de recreatiebouw en woningbouw (dat zijn dus geen losse kunststof steenstrips, maar grote platen)

Voordelen en eigenschappen

Voor veel situaties en toepassingen zijn steenstrips duidelijk in het voordeel:

• meer ontwerpmogelijkheden (bijvoorbeeld rondere gevelvormen met steenstrips verticaal e.d., gevarieerde patronen)
• eenvoudig door een robot aan te brengen op prefab geveldelen (onderdeel van industrieel bouwen)
• eenzelfde luxe uiterlijk als normale baksteen (decoratieve functie)
• isolatie of na-isolatie op een gevel wordt netjes afgewerkt (minder materiaal wordt toegepast, dus minder dikte, meer ruimte voor isolatiemateriaal, wat uiteindelijk een minder dikke muur kan geven; beschermt daarvoor gevoelig isolatiemateriaal tegen stoten en vuur)

Het toepassen van steenstrips kan resulteren in meer mogelijkheden, minder kosten en minder gewicht. Steenstrips zijn vooral een decoratieve en geen constructieve factor (werken niet mee aan het dragend vermogen van een constructie). Wel kunnen steenstrips meewerken aan het behoud van de constructie, bijvoorbeeld tegen stoten of brand wanneer zich onder de steenstrips isolatiemateriaal bevindt dat gevoelig is voor stoten of brand.

Toepassingsgebieden

Toepassingen en extra's van steenstrips zijn o.m.:

• bij uitstek geschikt bij prefab gevelpanelen (door het vrij lage gewicht van de steenstrips en de gemakkelijke fabrieksmatige bevestiging)
• oude stucmuren het uiterlijk van schoonmetselwerk geven
• grote egale vlakken een gevarieerder en natuurlijker sfeer geven
• verschillende muurvlakken bij restauraties hetzelfde uiterlijk geven
• bij natuursteen steenstrips ook om een minder dikke muur te hebben en minder gewicht aan de muur te hebben
• voor een architectonisch lijnenspel; vooral bij grote geveloppervlakken is dat te overwegen
• voor het aanbrengen van een "baksteen" uiterlijk aan de onderzijde van een overstek of uitkragend gebouwdeel
• bij toepassing van isolatiemateriaal en steenstrips als buitengevel ontstaat door het voegen uiterlijk één schoonmetselwerk geheel en zijn minder dilatatievoegen nodig dan bij gebruik van (hele) baksteen (bij nieuwbouw)
• bij renovaties als extra laag op de oude gevel, tegen koude en vocht (bijvoorbeeld het Ecosteen is een systeem van keramische steenstrips die in de werkplaats zijn ingelegd in een paneel van isolerend materiaal en is verkrijgbaar in veel formaten, kleuren en metselverbanden)

Prefab en robotisering

Slimme software van bijvoorbeeld het systeem RoboBrick van Vandersanden kan "elk willekeurig steenverband leggen, ook met verschillende diktes en verschillende ondergronden". Dijkstra Draisma heeft al vanaf 2017 ervaring met de strippenrobot ten behoeve van bijvoorbeeld prefab gevels; Spaansen Bouwsystemen en Vandersanden hebben de Gevelklaar-oplossing voor bouwprojecten waardoor zijn geen steigers nodig en geen metselaars voor de gevel.

Renovatie en isolatie

Bij bestaande bouw worden vaak steenstrips toegepast op isolatiemateriaal aan de buitenzijde van de gevel (zie gevelisolatie-buitenzijde). Keramische steenstrips gebruiken uiteraard veel minder grondstoffen dan volle bakstenen (60-70% minder). Bij toepassing van isolatiemateriaal en steenstrips als buitengevel ontstaat door het voegen uiterlijk één schoonmetselwerk geheel.

Praktische aspecten en verwerking

Steenstrips kunnen op maat gezaagd worden, maar voor meer flexibiliteit is er ook een steenstripknipper, die pneumatisch werkt en gemakkelijk met een voetpedaal bediend wordt (knipper AL16SP). De steenstrips van Feldhaus worden zonder zaagverlies op maat gezaagd.

Minerale steenstrips zijn door de samenstelling wat buigzamer; bij bevestiging op een vlakke ondergrond kan vulling van de zeer ondiepe voegen simpelweg ontstaan door gladstrijken van de minerale lijm (later voegen hoeft dan niet). Keramische steenstrips worden gebakken bij 1000 graden C terwijl minerale steenstrips drogen bij 60 graden C dus een energie-voordeel bij de productie van steenstrips.

Duurzaamheid en garantie

Door de sterk verbeterde prefab-methoden is het wat vroegere goedkope imago van steenstrips vrijwel verleden tijd. Niet duidelijk is echter hoe lang de steenstrips aan ondergrond bevestigd blijven (hoe lang is die garantie?). Let bij kunststof oplossingen op de garantie: van een leverancier van kunststof steenstrips is de 25 jaar garantie gewijzigd in slechts 5 jaar garantie...; die kan men dus absoluut niet toepassen als gevelbekleding voor woningbouw waar toch minimaal 50 jaar vereist is!

Designmogelijkheden en afwerking

Eenzelfde luxe uiterlijk als normale baksteen maakt steenstrips geschikt voor decoratieve toepassingen. Lange steenstrips maken een duidelijk statement, bijvoorbeeld 60 cm lange GeoStylistix van MBI waar basalt in is verwerkt. Printen kleur: de kleur van de steenstrips kan aangepast worden aan uw wensen; Aberson laat de gewenste kleur op de steenstrips printen, ook in een mix van kleuren mogelijk.

Veelgestelde toepassingen in het kort

1. Prefab gevelpanelen en industrieel bouwen
2. Renovatie en na-isolatie van bestaande gevels
3. Decoratieve afwerking van stucmuren en overstekken
4. Restauratie waarbij verschillende muurvlakken dezelfde uitstraling moeten krijgen

De term plaksteen wordt soms gebruikt; vergelijk ook met splijttegel voor een alternatieve benaming.

tags: #steenstrips #friese #geeltjes