Veilig werken op hoogte is essentieel. Op deze pagina vind je alle relevante informatie over de wet- en regelgeving rondom steigers, rolsteigers, ladders en trappen, zowel in Nederland als in België. Layher biedt hiermee een compleet overzicht, zodat je zeker weet dat je volgens de juiste richtlijnen werkt, of je nu in Nederland of België actief bent.
Nederland
De Arbowet bevat de hoofdlijnen voor veilig werken op hoogte en het werken met arbeidsmiddelen. Het Arbobesluit bevat concrete voorschriften zoals het werken met steigers. De Arbeidsomstandighedenregeling omschrijft verdere technische en administratieve invulling en de verantwoordelijkheden van werkgever en werknemers. Deze wetgeving stelt eisen om veilig werken en valgevaar te beperken door eisen te stellen aan veilig op hoogte werken en het werken met arbeidsmiddelen.
1. Regelgeving Steigers (exclusief rolsteigers)
Richtlijn Steigers: deze richtlijn van de VSB biedt praktische richtlijnen voor ontwerp, opbouw en gebruik van steigers en bevat ook een opleidingsstructuur. Deze richtlijn is opgenomen in de arbeidscatalogus van bouwend Nederland. NEN-EN 12810 en NEN-EN-12811 beschrijven Europese normen voor steigers met technische vereisten voor ontwerp, constructie en gebruik.
- NEN-EN 12810
- NEN-EN 12811
Richtlijnen Rolsteigers
NEN-EN 1004-1:2020 behandelt rolsteigers opgebouwd uit geprefabriceerde onderdelen - materialen, afmetingen, belastingen, veiligheid en prestatie-eisen. NEN-EN 1004-2:2021 en vervolgen geven regels en richtlijnen voor het opstellen van een handleiding.
Meer informatie: Volandis.nl - kennisplatform voor veilig werken op hoogte in de bouw. Volandis A-blad Rolsteigers.
2. Wet- en Regelgeving Ladders en Trappen
Voor ladders en trappen gelden strenge regels. De Arbowet en het Arbobesluit geven aan dat ladders alleen gebruikt mogen worden voor kortdurend en licht werk en niet voor langdurig werk op hoogte. Besluit draagbaar klimmaterieel (Warenwet) bevat wettelijke eisen aan ladders en trappen inclusief gebruik. NEN 2484 beschrijft de technische eisen aan ladders en trappen in professionele omgevingen. Meer informatie: Volandis.nl - veilig laddergebruik in de bouw.
België
In België geldt Koninklijk besluit betreffende het gebruik van arbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte. Het vereist dat steigers voldoen aan hoge veiligheidsnormen en benadrukt valbeveiliging en een stabiele constructie. Codex Boek IX en Codex Boek IV bevatten regels voor arbeidsmiddelen en collectieve/individuele bescherming.
1. Regelgeving Steigers inclusief Rolsteigers
NBN-EN 12810 en NBN-EN-12811 vormen de Belgische normen voor steigers, met technische vereisten voor ontwerp en gebruik. NBN-EN 1004-1:2020 en NBN-EN 1004-2:2021 behandelen rolsteigers. Constructiv.be biedt uitgebreide veiligheidsinformatie en de Code van Goede Praktijk voor Steigers geeft praktische invulling van de wetgeving.
2. Wet- en Regelgeving Ladders en Trappen
België volgt NBN EN 131 voor ladders en trappen. Constructiv.be biedt richtlijnen en advies voor veilig gebruik van ladders en trappen.
Veiligheidsstrategie op platte daken
Veiligheid en regelgeving op platte daken richten zich op drie hoofdtypen valbeveiliging: collectieve randbeveiliging (leuningen langs de dakrand), persoonlijke valbeveiliging met harnas en lijn, of een vrijstaand dakrandbeveiligingssysteem zoals RSS. Voor incidenteel onderhoud en korte klussen is een vrijstaand systeem meestal praktischer. Voor structureel of langdurig werk op een dak is collectieve randbeveiliging verplicht volgens het Arbobesluit. Persoonlijke valbeveiliging gebruik je alleen als collectieve middelen technisch niet haalbaar zijn.
Volgens Arbobesluit artikel 3.16 is valbeveiliging verplicht bij werken op hoogte vanaf 2,5 meter, ongeacht duur of type werk. Concreet betekent dit: altijd eerst randbeveiliging overwegen. Een RSS-systeem (vrijstaand) heeft contragewichten en wordt rondom de dakrand geplaatst zonder dakdoorvoering; demontabel en geen dakbeschadiging. Vast Randbeveiliging permanent gemonteerd aan gevel of dakrand met verankering is onmisbaar voor gebouwen met structureel onderhoud. PBM (persoonlijke valbeveiliging) wordt toegepast als collectieve maatregelen niet mogelijk zijn. Voor zonnepanelenmontage en kortdurende projecten is RSS vaak de praktische keuze; voor grotere, terugkerende projecten kan permanente randbeveiliging de voorkeur hebben.
Voor specificaties geldt vaak: RSS-systeem voldoet aan NEN-EN 13374 klasse A, en kantplank van minimaal 15 cm hoog volgens NEN-EN 13374. Bij dakrandbeveiliging is een kantplank essentieel om vallend materiaal te voorkomen. Een tweede persoon moet altijd aanwezig zijn bij valbeveiliging en na betreden van het dak moet direct aangelijnd worden.
Keuring en onderhoud
Rolsteigers moeten minimaal jaarlijks worden gekeurd om te blijven voldoen aan de Arbowet en geldende veiligheidsnormen (EN 1004). Voor permanente ankerpunten gelden NEN-EN 795:2012, en voor permanente verankeringspunten NEN-EN 17235:2024. Ladders en trappen voor professioneel gebruik voldoen aan NEN 2484. Bij intensief gebruik is een RI&E, TRA en LMRA verplicht en moet de werkgever nadere maatregelen kiezen volgens de arbeidshygiënische strategie: eerst hoger niveau, daarna indien nodig lager niveau, tenzij technisch of economisch niet haalbaar.
Bij platte daken geldt het principe: altijd prioriteit geven aan collectieve randbeveiliging. Als dit technisch niet haalbaar is, mag persoonlijke valbeveiliging ingezet worden, mits een aantoonbaar gebrek aan collectieve mogelijkheden. Voor de praktijk: wind, gladheid en weersomstandigheden verhogen het risico op vallen; bij slecht weer kan werk stilgelegd worden. Voor verlichting en werkpad is LMRA verplicht en adequate verlichting op de werkplek moet aanwezig zijn.
Practische keuzes en voorbeelden voor plat dak
Vrijstaand RSS-systeem is geschikt voor incidenteel onderhoud en zonnepanelenmontage op plat dak. Voor grotere projecten is een groter RSS-systeem of verankerd systeem mogelijk. Voor permanente dakrandbeveiliging verwijzen leveranciers naar gespecialiseerde partijen die inventariseren en installeren. Dak-/schoorsteensteigers zijn handig voor schoorsteenswerk en dakonderhoud. Een complete daksteiger heeft standaard breedte van 75 cm en lengtes van 190, 250 en 305 cm.
Als collectieve valbeveiliging niet mogelijk is, kan individuele valbeveiliging (harnas met lijn) worden gebruikt. Verankerpunten moeten voldoen aan NEN-EN 17235:2024 of NEN-EN 795:2012 en periodiek worden gekeurd. Een tweede persoon is altijd nodig voor redding bij valincidenten. In het algemeen geldt: voor plat dak bij installatie van zonnepanelen is RSS-set vaak de meest praktische optie; bij structureel onderhoud voldoet een vaste randbeveiliging en installatie van kantplank en leuningen aan regels.
Samenvattend: concrete vragen en antwoorden
- Vanaf welke hoogte is valbeveiliging verplicht op een plat dak? - Vanaf 2,5 meter volgens Arbobesluit artikel 3.16.
- Wat is het verschil tussen collectieve en persoonlijke valbeveiliging? - Collectieve beschermt iedereen op het dak; persoonlijke beschermt de drager.
- Is een harnas voldoende op een plat dak? - Alleen als collectieve randbeveiliging technisch niet mogelijk is en altijd onder strikte voorwaarden.
- Wat is RSS? - Vrijstaand randbeveiligingssysteem met contragewichten, zonder dakdoorvoering, geschikt voor platte daken.
- Hoe vaak moet valbeveiliging worden gekeurd? - Rolsteigers jaarlijks; ankerpunten volgens NEN-EN 795 of 17235; afhankelijk van gebruik en systeem.
Vragen over de juiste valbeveiliging voor jouw dakwerk?
Vrijblijvend advies aanvragen. Wie op hoogte werkt, moet dat veilig kunnen doen. Veiligheid op dakwerken is cruciaal: jaarlijks raken honderden mensen gewond door valgevaar en onveilige praktijken. Door de regels te volgen vermijd je ongevallen en verhoog je productiviteit en kostenefficiëntie.