11 Dit hoofdstuk behandelt de uitvoeringsaspecten. Deze betreffen vooral het voorbereiden en storten van beton en het beheersen van de kwaliteit. Problemen worden voorkomen als voldoende aandacht is besteed aan de voorbereiding van een stort, zoals aanvoer, stortvolgorde, benodigd materieel, alsmede aan de verhardingsomstandigheden van het beton. Lang voordat de eerste truckmixer op het werk arriveert, moet er overleg met de betoncentrale zijn geweest. Het is belangrijk dat de afnemer aan de betoncentrale duidelijk maakt aan welke eisen de geleverde betonspecie moet voldoen. Dat betreft de eisen aan het verharde beton, zoals opgenomen in de projectspecificatie, maar ook eisen aan de verwerkbaarheid van de betonspecie. afleveradres.
Voorbeelden van betonbestellingen en prestatie-eisen
11.1 Voorbeeld van een bestelformulier In de betonvoorschriften NEN-EN 206 en NEN 8005 wordt onderscheid gemaakt tussen het bestellen van beton op prestatie-eisen en op samenstelling. Bij het specificeren op prestatie-eisen maken we onderscheid tussen basiseisen en aanvullende eisen. Basiseisen zijn die eisen die in alle gevallen moeten worden aangegeven. Druksterkteklasse De druksterkteklasse wordt door de constructeur gebruikt in zijn berekeningen. Hij zal deze ook vastleggen in de projectspecificatie. De sterkteklasse wordt aangeduid met C X/Y, waarin: C = afkomstig van het woord ‘Concrete’, X = fck; cil = karakteristieke cilinderdruksterkte in N/mm2. Gemeten aan cilinders met een diameter van 150 mm en hoogte 300 mm (h/d =2) Y = fck; kub = karakteristieke kubusdruksterkte in N/mm2.
Milieuklasse(n) Milieuklassen worden gebruikt om de betoneigenschappen optimaal af te stemmen op de belasting vanuit de omgeving. Op die manier wordt de gewenste duurzaamheid verkregen. De ontwerper zal de van toepassing zijnde milieuklasse(n) vastleggen in de projectspecificatie. In tabel E van NEN 8005 zijn eisen aan de betonsamenstelling opgenomen, die afhankelijk zijn van de gekozen milieuklasse. Deze eisen betreffen het minimum cement-/bindmiddelgehalte en de maximale water-cement-/bindmiddelfactor. Bij mogelijke aantasting door vorst-dooiwisselingen (milieuklasse XF) kan worden gekozen voor een minimum luchtgehalte. Indien hier milieuklasse XF4 is voorgeschreven moet de betonproducent met zijn opdrachtgever overeenkomen welke samenstellingseisen worden aangehouden. Consistentieklasse De gewenste verwerkbaarheid van de betonspecie wordt aangegeven met behulp van een consistentieklasse. Welke klasse wordt gekozen, is afhankelijk van het te storten bouwdeel (afmetingen, wapeningsdichtheid), de stortmethode en de wijze van verdichten. Het is daarom gebruikelijk dat de afnemer/verwerker de consistentieklasse bepaalt. Om de consistentie van betonspecie te meten zijn er in de betonvoorschriften verschillende meetmethoden gedefinieerd.
Verwerkbaarheid van betonspecie in de voorschriften Om de verwerkbaarheid van betonspecie in de praktijk 'in getallen' te kunnen uitdrukken en daarmee ook 'controleerbaar' te maken, is in de voorschriften een aantal beproevingsmethoden beschreven. Daarvoor is de verwerkbaarheid van betonspecie ingedeeld in klassen. In NEN 8005 (2014) is een aantal “Aanbevolen consistentieklassen” benoemd. Bovendien benoemt NEN 8005 nog enkele klassen voor de “aanvullende eigenschappen” wanneer zelfverdichtend beton wordt toegepast. De grootste korrelafmeting van het toeslagmateriaal De korrelgroep wordt in de normen voor toeslagmaterialen (NEN-EN 12620 in combinatie met NEN 5905) beschreven met respectievelijk de kleinste zeefmaat ‘d’ en de grootste zeefmaat ‘D’. In Nederland wordt toeslagmateriaal met een grootste korrelafmeting (D) van 32 mm het meest toegepast. Bij een dicht wapeningsnet (kleine maaswijdte) moet echter voor het goed vullen van de bekisting en goed omhullen van de wapening worden gekozen voor fijner toeslagmateriaal. Regelmatig wordt daarom een grootste korrelafmeting van 16 mm in plaats van 32 mm toegepast. Voor het bepalen van de grootste korrelafmeting kunnen de volgende richtlijnen worden aangehouden. Om hogere kosten en/of leveringsproblemen te voorkomen, kan de keuze het best worden afgestemd op in de praktijk gebruikelijk gehanteerde korrelgroepen.
Klasse voor chloridegehalte Deze klasse geeft aan wat het maximum gehalte aan chloriden in de betonspecie mag zijn. Welke chlorideklasse van toepassing is wordt bepaald door de aard van de constructie: ongewapend, gewapend of voorgespannen. Cl 1,0 (max. chloridegehalte 1% (m/m) voor beton zonder wapening of ingesloten metalen, m.u.v. Cl 0,4 (max. Cl 0,2 (max. Aanvullende eisen Naast de hiervoor beschreven basiseisen kunnen ook aanvullende eisen worden gesteld. Denk bijvoorbeeld aan een vertraagde binding of aan de warmteontwikkeling. Ook aan de sterkteontwikkeling kunnen aanvullende eisen worden gesteld. Het spreekt voor zich dat in die gevallen vooraf overleg met de leverancier nodig is. In de voorgaande paragraaf ging het over het specificeren van beton op prestatie-eisen. Het is in principe ook mogelijk om beton op samenstelling te specificeren. Ook hierbij zien we basiseisen, die in elk geval in de specificatie moeten worden genoemd, en aanvullende eisen. Let op: Bij het specificeren van eisen op samenstelling worden betonsamenstelling en de toe te passen grondstoffen voorgeschreven. De producent zorgt ervoor dat de betonspecie aan deze eisen voldoet.
Uitvoering en voorbereidende stappen
Voordat met het storten kan worden aangevangen, moeten er veel handelingen worden verricht die in andere hoofdstukken van dit boek zijn beschreven. Bepaal de stortmethode (bijv. Deze lijst is indicatief en kan met nog veel onderwerpen worden aangevuld. Desgewenst kan gebruik worden gemaakt van een “Modelstortplan”. In de regel zal, afhankelijk van de bestekvoorwaarden, niet met een stort begonnen mogen worden alvorens de opdrachtgever hiervoor toestemming heeft gegeven. Hoewel de aansprakelijkheid van het stort bij de aannemer berust, mag duidelijk zijn dat het naleven van het stortplan in het belang is van alle partijen in het bouwproces. Met de komst van design- en constructcontracten en de ISO-9000-kwaliteitssystemen is de bouwer steeds meer zijn eigen controleur geworden. Het storten klaar maken van de bekisting is een belangrijk onderdeel van de voorbereiding van het stort. Nadat de bekisting en de wapening zijn gesteld, moet de bekisting zorgvuldig worden schoongemaakt, omdat resten hout, zand, plastic en dergelijke de betonkwaliteit kunnen aantasten. Er mogen geen binddraadresten in de bekisting achterblijven (roestvorming!); men verwijdert deze gemakkelijk met een staafmagneet aan een steel. Bij droog weer verdient het aanbeveling om vlak vóór het storten de bekisting en stortnaden met water te bevochtigen. Dit voorkomt voortijdig uitdrogen (“verbranding”) van de buitenhuid van het beton en draagt bij tot gemakkelijker ontkisten.
Check het (bouw)weerbericht voor de weerfases. Dit is niet alleen belangrijk in de winter: ook veelvuldige regenval of heet zomerweer kan zodanig van invloed zijn dat het stort moet worden aangepast of zelfs afgeblazen. In de winterperiode moet eventuele rijp op de wapening vóór het stort worden verwijderd, anders kan er (water-)insluiting plaatshebben. Sneeuw in de bekisting moet voor het storten worden verwijderd. Het aan te storten oppervlak moet ruw en schoon zijn. Hiervoor moet de cementhuid zijn verwijderd. Zorg i.v.m. Let er op dat geen betonmortel, inclusief cementwater en fijne delen, weglekt t.p.v. Bepalend bij het storten van beton is dat de plasticiteit en de samenhang van de betonspecie zijn afgestemd op de wijze van storten en verdichten. In de betontechnologie worden de begrippen plasticiteit en samenhang samengevat in de term verwerkbaarheid. Is de betonspecie te stug, dan laat deze zich niet goed verdichten en zullen holle ruimtes en lucht in de betonspecie achterblijven (consistentie te laag / plasticiteit te laag). Is de betonspecie te vloeibaar en treedt tijdens het verdichten ontmenging op, dan is de samenhang onvoldoende. De afnemer moet aangeven welke verwerkbaarheid nodig is.
Gedurende de gehele tijd van het betonstorten moet worden gezorgd voor een deskundige beheersing en borging. Voor de aanvang van het storten moet men zeker weten dat de betonspecie in de truckmixer de gewenste kwaliteit heeft zoals afgesproken en op de bon staat vermeld. Bij de afname van beton onder certificaat kan hiermee in principe worden volstaan. Voor specifieke of kritische toepassingen kan het gewenst zijn de verwerkbaarheid op het werk te controleren. Laat dan voor het uitvoeren van de steekproef de truckmixer minimaal twee minuten voluit mengen. Neem het monster bij voorkeur halverwege de lading en beoordeel het monster van minimaal 20 liter na voldoende doormengen. neem contact op met de leverende betoncentrale en het volg het gegeven advies op. Bij correcties blijft de betonspecie alleen gecertificeerd indien deze worden uitgevoerd door een vertegenwoordiger van de leverancier.
Transport en storten met verschillende middelen
Er bestaan verschillende manieren om betonspecie op het werk te transporteren. De plaats waar de betonpomp wordt opgesteld of waar de kraan de kubels kan neerzetten voor het vullen, zal bereikbaar moeten zijn voor betontruckmixers. Als de omgeving van de bouwplaats niet is verhard, zal men in de bereikbaarheid moeten voorzien door toepassing van bijvoorbeeld rijplaten. Betonpomp Een vaste of mobiele pomp met een leiding van staal en/of kunststofslang brengt de specie rechtstreeks in de bekisting. De voorkeur gaat uit naar betonspecie in consistentiegebied 3. Maar ook betonspecies in de consistentiegebieden 1, 2, 4 en hoger zijn goed te verpompen. Om ontmenging en daardoor verstoppingen te voorkomen, is een doeltreffende controle op de betonspecie noodzakelijk. Wisselingen in korrelopbouw van het mengsel en in de consistentie moeten worden vermeden. Het verpompen stelt aanvullende eisen aan de betonsamenstelling, zoals een verhoging van de hoeveelheid fijn materiaal en een goede gradering van het toeslagmateriaal. 11.5b Betonpomp voor een stort van een trogligger Kubel of kantelkube l Dit van oudsher gebruikte transportmiddel wordt gevuld vanuit een silo of direct vanuit de menger of de truckmixer. Alle plastische consistenties zijn te verwerken, hoewel we bij zeer plastische species aandacht moeten besteden aan het verlies van cementwater.
11.6 Storten met de kubel en een hydraulisch kraantje Stortgoot Hiermee wordt betonspecie eenvoudig en snel in het werk gebracht, meestal direct uit de mixer met één of meer aangeklikte goten. Bij gebruik van een stortgoot geen te plastische specie toepassen, omdat de kans op ontmenging dan groot is. Om toch voldoende uitstroom van de specie te krijgen, moet de goot voldoende steil worden opgesteld. 11.7 Uit de stortgoot rechtstreeks in de storttrechter van zelfverdichtend beton Transportband Deze is alleen geschikt voor het transporteren van aardvochtige of halfplastische specie. Als de transportweg te lang wordt, moeten de specie bovendien worden beschermd tegen uitdrogen, bijvoorbeeld met een overkapping. Rollend materieel Bij deze transportmiddelen, zoals dumpers, (motor)japanners of vrachtauto’s voorzien van speciale kipbakken, is de kans op ontmenging groter. 11.8 Storten van een dakconstructie (HSL 4-bouwdok Barendrecht) In alle gevallen moeten de benodigde middelen en voorzieningen vóór de aanvang van het stort op het werk zijn gecontroleerd op hun goede werking. Het storten van wanden, vloeren en hoge balken kan op twee manieren worden uitgevoerd: in lagen of met stortfront. Ook moet rekening worden gehouden met de valhoogte. 11.9 Stortkokers ter plaatse van een onderliggende wand (HSL 4-bouwdok Barendrecht) Bij het storten in lagen is het raadzaam de laagdikte te beperken tot circa 500 mm. De tijdsduur tussen de lagen onderling moet zo kort mogelijk worden gehouden, opdat de nieuwe laag een homogeen geheel vormt met de eerder gestorte laag. De trilnaald zal daartoe 100 -150 mm in de diepere laag moeten worden gestoken. Bij storten met een stortfront brengen we de specie geleidelijk in, onder voortdurend verdichten, tot de volle hoogte bij het begin van een balk, vloer of wand. Het talud dat zich vormt, zal ook steeds moeten worden verdicht en met verse beton worden overlaagd. Deze wijze van storten is gevoeliger voor ontmenging dan het storten in lagen. De consistentie van de specie mag dan ook niet groter zijn dan volgens consistentiegebied 2 - 3. De stortsnelheid bij het werken met een stortfront kan aanzienlijk groter zijn dan bij laagsgewijs storten. Er zijn echter meer mensen nodig voor het verdichten, omdat de specie over een vrij groot oppervlak moet worden getrild. De laatste jaren wordt steeds vaker gekozen voor het verwerken van zelfverdichtende betonspecie, die ondanks de grote vloeibaarheid toch voldoende samenhang heeft. De betonspecie is zo vloeibaar, dat ze zichzelf verdicht, zodat trillen niet nodig is. Het storttempo moet wel worden aangepast; dit beton heeft namelijk tijd nodig om te vloeien en zelf te verdichten of te ontluchten. Bij het storten van de betonspecie ontstaan, als gevolg van ingesloten lucht, holten in de specie en tussen de specie en de wand van de bekisting. De vloeibaarheid van de specie is in het algemeen niet zodanig, dat deze holten zonder ingrijpen en alleen onder invloed van de zwaartekracht worden opgevuld. De inwendige wrijving van de specie staat een volledige verdichting in de weg. Betonspecie is opgebouwd uit delen met verschillende volumieke massa’s. Onder invloed van de zwaartekracht bestaat de neiging tot ontmenging: de zwaardere delen (het grove grind) willen bezinken. Inwendige wrijving gaat de ontmenging tegen. Hoe groter de inwendige wrijving, hoe minder de ontmenging. Als een vloer wordt verdicht met een oppervlaktetriller, worden alle fijne delen opgeschud. Na het trillen bezinken de zandkorrels na enkele seconden, terwijl de cementdeeltjes veel langzamer zakken. Het betonoppervlak bestaat daardoor vaak overwegend uit cementpasta, terwijl de laag eronder weinig cement bevat. Bij het uitdrogen van het beton kan de buitenste laag gemakkelijk afschilferen en komt het schrale beton, dat een slechte duurzaamheid en slijtweerstand heeft, aan het oppervlak. De stuivende vloer is een feit! Er bestaan talrijke verdichtingsmethoden met zeer verschillende intensiteit. Voor het verdichten van betonspecie op de bouwplaats komt voornamelijk het trillen in aanmerking. Trilnaalden Trilnaalden zijn cilindervormige, holle metalen cilinders, waarin een roterende vibrator is aangebracht. De trilnaald wordt in de betonspecie gedompeld en brengt de trilenergie dus direct op de specie over. Om de grovere delen van de betonspecie te verdichten, moeten we een lage frequentie toepassen. Voor de verdichting van de fijnere delen en voor een gaaf betonoppervlak moeten we met een hoge frequentie trillen. Het bereik van een trilnaald hangt onder meer af van de verwerkbaarheid van de betonspecie, de triltijd en de trilkracht van de naald. Trilnaalden zijn verkrijgbaar in verschillende ...
Bij betonconstructies met grote afmetingen is het meestal niet mogelijk om het bouwwerk of bouwdeel als één geheel of in één procesgang te storten. Ontkoppelde naden kunnen wel verbonden zijn door (waterdichte) dilatatieprofielen of deuvelconstructies. Deze naden zijn in het ontwerpprofaal bepaald en voorzieningen zijn in het bestek vastgelegd. Vormen van krimp en uitzetting, constructieve of productietechnische redenen kunnen stortonderbrekingen noodzakelijk maken. Praktische stortonderbrekingen in doorgaande constructies zullen in overleg tussen werkvoorbereiding, uitvoering en constructeur worden bepaald. Een stortonderbreking dient zo min mogelijk tot verzwakking van de constructie te leiden. Zorg dient daarom te worden besteed aan de aanhechting in het oppervlak tussen de twee stortgangen. Bij horizontale stortonderbrekingen kan veelal worden volstaan met het storten tot op een geplande hoogte. Bij een verticale stortonderbreking kunnen speciaal voor het project gemaakte kopschotten worden gebruikt of er kunnen geperforeerde stalen stortonderbrekingsprofielen worden toegepast.
Het aan te storten oppervlak moet ruw en schoon zijn, ook rondom wapeningen en in het dekkingsgebied. Hiervoor moet de cementhuid zijn verwijderd. Dit kan door: Het schoonspuiten met een hogedruk waterstraal, tussen ca. Stortonderbreking opgeruwd. Bij vochtbelasting ter plaatse van stortonderbrekingen kunnen voorzieningen worden opgenomen. Door middel van overleg tussen constructeur, uitvoering en leverancier wordt bepaald welke voorziening het meest passend is. Bij stortonderbrekingen in doorgaande constructies zal de wapening door de stortnaad heen moeten lopen. De plaats van de stortonderbreking wordt veelal door verschillende aspecten bepaald. Printbeton, ook wel bekend als gedrukt beton, is een speciale techniek waarbij betonoppervlakken worden bedrukt met een patroon, textuur of motief om het uiterlijk van bijvoorbeeld natuursteen, tegels, hout of andere materialen na te bootsen. Het is een decoratieve toepassing van beton die zorgt voor een mooi en aantrekkelijk resultaat. Bij het aanbrengen van printbeton wordt een sjabloon, ook wel stempel of mat genoemd, op het vers gestorte beton geplaatst. Deze sjabloon heeft een reliëf dat het gewenste patroon, textuur of motief vertegenwoordigt. Door de sjabloon stevig op het beton te drukken, wordt het patroon of motief in het beton afgedrukt. Dit creëert een visueel effect dat lijkt op het gekozen materiaal, zoals natuursteen of tegels.
Printbeton biedt verschillende voordelen vergeleken met traditionele betonvloeren. Enkele van de voordelen zijn: sommige aspecten zijn hieronder samengevat. Printbeton maakt het mogelijk om verschillende patronen, texturen en ontwerpen op de betonvloer aan te brengen. Printbeton is een duurzame vloeroptie. Printbeton is onderhoudsvriendelijk. Printbeton kan zowel binnen als buiten worden aangelegd. Printbeton kan verschillende kleuren, patronen en motieven bevatten. Het exacte kleur- en motiefbereik kan variëren afhankelijk van pigmenten en het printproces. Printbeton kan ook rondom zwembaden en op opritten worden toegepast. De uithardingstijd is afhankelijk van weersomstandigheden en dikte van het beton. Printbeton is geschikt voor zowel interieur- als buitengebruik.
Een funderingsbalk is een balk (ligger) waarop het gebouw rust; deze balk is meestal van gewapend beton. De funderingsbalk zorgt voor het afvoeren van de krachten naar de palen van de fundering of naar de funderingsplaat (bij een fundering op staal). Bij gestort beton in een bekisting ontstaat de funderingsbalk tijdens het harden van de betonspecie. De prefab funderingsbalk leent zich bij uitstek voor het overbruggen van hoogteverschillen in de fundering, bijvoorbeeld bij een split-level woning of niveauverschillen tussen de woningen in een rij. Eng. ground beam, grade beam (Am.) Beton komt in de meeste gevallen in truckmixers aan op het werk. Een gemiddelde vracht is circa 12 m3. Vóór de stort wordt op het werk vooral visueel gecontroleerd of de afgeleverde betonspecie voldoet aan de gestelde eisen. Ook wordt de afgeleverde betonspecie gecontroleerd aan de hand van de leveringsbon. Daarbij wordt vooral gelet op de ouderdom van de betonspecie en of het mengsel juist is (via mengselcode of de sterkteklasse, milieuklasse, cementgehalte e.d.).
In geval van twijfel aan de verwerkbaarheid wordt ter controle de zetmaat en/of schudmaat bepaald. Aanbrengen wapening, koelbuizen en in te storten onderdelen. Schoonmaken te storten gedeelte met hoge druk water of lucht. Beton storten en tegelijkertijd verdichten d.m.v. Afwerken van de betonoppervlakken. Kimmen voorzien van oppervlaktevertrager en later cementhuid verwijderen m.b.v. Tijdens verharding voorkomen van uitdroging van het betonoppervlak d.m.v. Beton storten is mogelijk middels een kubel, betonpomp met slang (verpompen) of stortgoot (alleen bij geringe valhoogte). Bij tunnelbouw wordt een kubel nauwelijks nog gebruikt, omdat de te verwerken hoeveelheden te groot zijn, waardoor het storten lang zou duren. Beton storten vanaf grote hoogtes kan leiden tot ontmenging en luchtinsluitingen. In voorkomende gevallen kan gebruik worden gemaakt van een betonpomp met stortkoker of stortzak. Het storten moet voor elk onderdeel ononderbroken doorgaan. Tijdens het storten moet het beton goed worden verdicht, meestal met trilnaalden. De hoogte wordt tijdens het storten met een laser gecontroleerd. Bij een cut-and-cover tunnel kan ook uitvulbeton toegepast worden op het wegdek. Aanbrengen wapening, in te storten onderdelen en koelbuizen. Storten beton (bijvoorbeeld met betonpomp en slang) en tegelijkertijd verdichten van het beton d.m.v. Tijdens verharding voorkomen van uitdroging van het betonoppervlak d.m.v. Voor wandkisten is het belangrijk dat de maximaal toelaatbare betonspeciedruk niet mag worden overschreden. In het algemeen kan een maximale stijgsnelheid van circa 1 m/u worden aangehouden om de mortel voldoende tijd te geven om op te stijven. Om een goede verdichtingsmogelijkheid te creëren wordt in lagen van bijvoorbeeld 0,50 m gestort. E.e.a. Bij het ontwerpen en uitvoeren van de betonvorm alsmede de bekisting, wapening, sparingen en in te storten onderdelen dient rekening te worden gehouden met de toegankelijkheid voor de stortkoker en trilnaald. Om grindnesten, holten of luchtinslutingen onder sparingen of inkassingen te voorkomen, kunnen stortbuizen door de sparing heen of stortluiken worden opgenomen. Bij hoge wapeningsconcentraties en andere slecht bereikbare locaties kan er worden overwogen om in overleg met de betontechnoloog de verwerkbaarheid van het beton te vergroten. Vanuit het ontwerp kunnen veel van deze problemen al worden voorkomen. Een voorbeeld hiervan is het zoveel mogelijk voorkomen van horizontale oppervlakken (onderkant sparingen, in te storten staalplaten etc.) waaronder beton gestort moet worden.
tags: #stortonderbreking #funderings #balk