Een overtreding van de regelgeving inzake asbest kan door de overheid op twee manieren worden afgehandeld: middels een bestuurlijke boete of middels het strafrecht.
Bestuurlijke Boete
Een bestuurlijke boete wordt opgelegd wegens overtreding van de arbeidsomstandighedenwetgeving. Dit betekent dat een bestuurlijke boete alleen kan worden opgelegd aan werkgevers. Een voorbeeld hiervan is een zorginstelling waar een conciërge onderhoudswerkzaamheden uitvoert aan materiaal dat later asbesthoudend blijkt te zijn.
Strafrechtelijke Vervolging
Strafrechtelijke vervolging vindt in de regel plaats op grond van artikel 173 a en 173 b van het Wetboek van Strafrecht. Dit betreft het opzettelijk of door schuld in de lucht verspreiden van een stof die gevaar oplevert voor de volksgezondheid, waaronder vanzelfsprekend ook asbest valt. Ook kan, bij een onterechte vrijgave, valsheid in geschrifte ten laste worden gelegd.
De gedachte is dat de meer ernstige zaken strafrechtelijk worden vervolgd en dat de minder ernstige zaken worden afgedaan met een bestuurlijke boete. De praktijk wijst echter uit dat een strafrechtelijke sanctie vaak minder zwaar is dan een bestuurlijke boete die voor een vergelijkbaar geval zou worden opgelegd.
Vergelijking van Sancties
De eis van de officier van justitie in een strafzaak tegen een rechtspersoon ligt vaak rond de € 50.000, waarvan een deel voorwaardelijk. Zeker bij bedrijven met veel werknemers ligt de bestuurlijke boete daar duidelijk boven. Met name indien de boete wordt opgelegd niet aan een gecertificeerd asbestverwijderaar maar aan een overige werkgever, waarvan een medewerker, al dan niet per abuis, handelingen met asbest heeft verricht. In dat geval worden namelijk direct een groot aantal kernbepalingen van het Arbeidsomstandighedenbesluit overtreden.
Bestuurlijke boetes kunnen bij bedrijven met veel werknemers al snel boven de € 100.000,- uitkomen en zijn dan ook een aantal maal zo hoog als de boete die het OM eist in een strafzaak. De conclusie is daarom gerechtvaardigd dat men beter voor een ernstige asbestverdenking voor de strafrechter kan staan dan dat men een bestuurlijke boete opgelegd krijgt voor een minder ernstig feit.
Voordelen van Strafrechtelijke Procedure
Bijkomend voordeel van het strafrecht is dat uit een onderzoek uit 2013 van de Juridische Hogeschool Avans - Fontys te Tilburg is gebleken dat in ongeveer de helft van de daar onderzochte asbestzaken vrijspraak volgde. Voor een deel vindt dit waarschijnlijk haar verklaring in het feit dat een overtreding van de wetsartikelen waarop de bestuurlijke boetes worden gebaseerd eenvoudiger is aan te tonen dan de overtreding van bijvoorbeeld artikel 173 a/173 b Wetboek van Strafrecht. In veel gevallen hoeft bij een bestuurlijke boete niet bewezen te worden dat er daadwerkelijke asbestverspreiding heeft plaatsgevonden.
Het bovenstaande zou tot de ietwat cynische conclusie kunnen leiden dat indien men de asbestregelgeving overtreedt, men dat maar beter in ernstige mate kan doen, zodat men bij de strafrechter uitkomt.
Praktijkvoorbeelden van Sancties
Gelders Asbestverwijderingsbedrijf
Een Gelders asbestverwijderingsbedrijf mag twee maanden geen werkzaamheden met asbest of asbesthoudende producten verrichten. Het bedrijf moest de asbestwerkzaamheden in juli 2020 ook al een maand stilleggen. Het asbestverwijderingsbedrijf uit Ede mag vanaf 1 april 2021 twee maanden lang geen asbestwerkzaamheden verrichten. De werkzaamheden met asbest of asbesthoudende producten van het bedrijf waren al eerder een maand stilgelegd.
Niet lang na de eerste stillegging in 2020, constateerde een inspecteur dat het bedrijf op 18 augustus 2020 wederom in de fout ging. Dit keer bij asbestwerkzaamheden in Geldermalsen. Voor de eerste stillegging in 2020 heeft de Inspectie SZW in 2015, in 2016, tweemaal in 2017, in 2018 en in 2020 overtredingen van het arbobesluit geconstateerd. De duur van de tweede stillegging betreft een periode van 2 maanden en gaat in op 1 april 2021.
Boetes voor Onveilig Verwijderen
De Inspectie treedt hard op tegen onveilig verwijderen van asbest. Bedrijven die onveilig asbest verwijderen, kunnen boetes krijgen die oplopen tot € 30.000,-. Rommelen met asbest kan dus zomaar het einde zijn van een bedrijf.
Pluimveehouders in Bruchem
Twee pluimveehouders - een vader en zoon uit het Gelderse Bruchem - moesten elk een boete van € 1.500,- betalen, waarvan € 500,- voorwaardelijk. Zij werden verdacht van illegaal asbest verwijderen, zich niet identificeren bij de controleurs en vrijheidsberoving van twee ambtenaren. Dat bepaalde de rechtbank in Arnhem op 14 augustus, schrijft het Brabants Dagblad. Het ging om een al wat oudere zaak.
Op 27 februari 2015 werd het dak van een van de loodsen op het erf van hun bedrijf in Bruchem gesloopt. Bij de instanties kwam een anonieme tip binnen dat vader en zoon daarbij geen asbestinventarisatie hadden gemaakt. Het Openbaar Ministerie (OM) vermoedde echter dat de pluimveehouders de asbest snel zelf wilden weghalen om zo kosten en moeite te besparen. De ambtenaren namen op die 27e februari een stuk windveer mee dat in de container lag. Uit onderzoek bleek daar inderdaad asbest in te zitten.
Zodra de controleurs weer op het erf kwamen, liep het volledig uit de hand, vertelde de zoon. Ze begonnen het erf af te zetten met roodwitte linten, waardoor de pluimveehouders niet meer bij hun stallen konden komen. Dus probeerden de pluimveehouders de linten weer weg te halen. Toen de ambtenaren wilden vertrekken om op een later moment terug te komen, sloot de zoon het hek zodat ze niet van het erf af konden. Na ongeveer tien minuten kwam de politie. Die wist de pluimveehouders uiteindelijk te bewegen om het hek weer open te doen. Volgens de verdachten zijn hun slachtoffers nooit echt opgesloten geweest, want ze konden ook via een andere uitgang van het erf af. De rechtszaak kwam voor vader en zoon als een grote verrassing. Het OM hield daar rekening mee en vroeg geen straf voor het niet identificeren en de vrijheidsberoving, maar wel voor de illegale asbestverwijdering. De rechter ging daarin mee.
Wat is Asbest en Waarom is het Gevaarlijk?
Sinds 1994 is het in Nederland verboden om asbest te verhandelen en toe te passen omdat werken met asbest gevaarlijk en ongezond is. Door het inademen van losse asbestvezels kan longkanker, longvlies-, of buikvlieskanker ontstaan. Asbesthoudend materiaal is pas gevaarlijk als het wordt bewerkt of beschadigd. Dit kan door zagen, schuren, boren of breken gebeuren.
Asbest is een verzamelnaam voor een groep mineralen die in de natuur voorkomen in de vorm van microscopisch kleine vezels. Het materiaal werd vooral populair vanwege zijn sterkte en weerstand tegen hitte, wat het uiterst geschikt maakte voor toepassingen in de bouw. Het grote gevaar van asbest schuilt in de vezels. Wanneer asbesthoudend materiaal wordt beschadigd - bijvoorbeeld bij sloop, boorwerkzaamheden of slijpen - kunnen deze vezels vrijkomen en ingeademd worden. Eenmaal in de longen kunnen de vezels daar jarenlang blijven zitten en op termijn ernstige ziektes veroorzaken. Bekende gezondheidsproblemen zijn asbestose, longkanker en mesothelioom, een zeer agressieve vorm van longvlieskanker.
Regelgeving en Procedures voor Asbestverwijdering
Ondanks de gevaren wordt asbest nog vaak onveilig verwijderd. De Arbeidsinspectie heeft speciale inspecteurs die dagelijks onaangekondigd inspecteren op plekken waar wordt of is gesloopt of verbouwd.
De Nederlandse wetgeving is helder als het gaat om asbest: het verwijderen ervan mag niet zomaar. In bepaalde gevallen mag u als particulier wel zelf asbest verwijderen, maar dit is aan strikte voorwaarden gebonden. Alleen als het gaat om hechtgebonden asbest (dat wil zeggen dat de vezels stevig vastzitten in het materiaal, zoals in golfplaten of vloerzeil), mag u dit zelf verwijderen, mits het oppervlak niet groter is dan 35 vierkante meter en het materiaal niet beschadigd is. U bent verplicht dit vooraf te melden bij de gemeente via het Omgevingsloket Online.
Zodra het om losse, beschadigde of verweerde asbesttoepassingen gaat, of wanneer het oppervlak groter is dan 35 vierkante meter, is het inschakelen van een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf verplicht. In sommige gevallen is zelfs een sloopvergunning vereist.
Inventarisatie en Certificering
Voordat u gaat slopen of verbouwen, laat u een onderzoek (asbestinventarisatie) doen naar asbest. De asbestinventarisatie laat u doen door een bedrijf met een certificaat voor asbestverwijdering. Asbestinventarisatiebureaus met een geldig certificaat staan in het register voor asbestverwijdering. De uitkomst van de asbestinventarisatie laat de risicoklasse van verwijdering van het asbest zien (klasse 1 is laag risico, klasse 2 en 2a zijn hoog risico).
Alleen bedrijven met een certificaat voor asbestinventarisatie en asbestverwijdering mogen asbest inventariseren of verwijderen (risicoklasse 2(a)). Voor het verwijderen van materialen in risicoklasse 1 is certificatie niet verplicht. Wilt u uw asbestverwijderingsbedrijf laten certificeren? U kunt een certificaat voor asbestverwijdering aanvragen bij een aantal organisaties die door het Ministerie van SZW zijn aangewezen. Als u een certificaat heeft, dan staat u in het register voor asbestverwijdering. Dit register wordt bijgehouden door Stichting Ascert.
Asbestsanering
Asbestsanering betekent dat een gecertificeerd bedrijf asbest op een veilige manier verwijdert en afvoert. Asbest moet verwijderd worden als het beschadigd of verweerd is, omdat er dan schadelijke vezels vrijkomen. Ook bij renovaties of sloopwerkzaamheden waarbij asbest vrijkomt, is verwijdering verplicht.
Risico's van Zelf Verwijderen
Het zelf verwijderen van asbest zonder de juiste maatregelen brengt serieuze gezondheidsrisico’s met zich mee. Zonder de juiste beschermingsmiddelen kunnen vezels worden ingeademd of via kleding mee naar huis worden genomen, waar anderen - vaak kinderen of ouderen - eraan worden blootgesteld. Naast de directe risico’s voor de gezondheid zijn er ook milieugevaren.
Asbestafval moet volgens strikte richtlijnen worden verpakt en afgevoerd naar een erkend milieustation. Wanneer particulieren asbestafval illegaal dumpen of in de verkeerde containers gooien, kan dit leiden tot vervuiling van de bodem, lucht of het grondwater. De overheid beschouwt het illegaal verwijderen van asbest als een ernstige milieudelict.
Boetes en Juridische Gevolgen voor Particulieren
De boete voor particulieren die de regels overtreden, is vastgelegd in het Besluit Asbestverwijdering 2005 en de Wet milieubeheer. In de praktijk betekent dit dat u als particulier een boete kunt krijgen die kan oplopen tot € 4.500,-. Daar blijft het echter niet bij. Vaak komen daar nog aanvullende kosten bij, bijvoorbeeld voor het inhuren van een professioneel bedrijf om de schade te herstellen, of voor inspecties van de woning of omgeving. In sommige gevallen kan er zelfs sprake zijn van strafrechtelijke vervolging, vooral als er sprake is van opzet of grove nalatigheid. Ook kan het zijn dat u civielrechtelijk aansprakelijk wordt gesteld als anderen ziek worden door uw handelen.
Ja, dat mag in bepaalde gevallen. Alleen hechtgebonden asbest dat in goede staat verkeert, met een oppervlakte kleiner dan 35 m², mag u zelf verwijderen. Dan riskeert u een bestuurlijke boete tot € 4.500,-. Via het digitale Omgevingsloket (www.omgevingsloket.nl).
Veilige en Legale Manieren om Asbest te Laten Verwijderen
Gelukkig zijn er voldoende veilige en legale manieren om asbest te laten verwijderen. Het begint met een goede inventarisatie. Dit laat u het beste uitvoeren door een gecertificeerd bedrijf dat precies in kaart kan brengen of en waar asbest in uw woning aanwezig is. Als blijkt dat u een bedrijf nodig heeft, kies dan voor een gecertificeerde saneerder met ervaring. Deze bedrijven beschikken over de juiste beschermingsmiddelen, afzuiginstallaties en procedures om asbest veilig te verwijderen en af te voeren.
Vooraf dient u de werkzaamheden aan te melden via het Omgevingsloket. In sommige gevallen kunt u gebruikmaken van subsidies of andere financiële regelingen. Met name voor het verwijderen van asbestdaken zijn er - vaak regionaal - subsidiemogelijkheden.
Preventie en Bewustwording
Een belangrijk onderdeel van asbestbeleid is preventie. De overheid speelt hierin een cruciale rol, door duidelijke regels te stellen en burgers actief te informeren. Maar bewustwording begint ook bij uzelf. Door u goed te informeren en op tijd professioneel advies in te winnen, voorkomt u risico’s voor uw gezondheid en juridische problemen.
Asbest is vaak niet met het blote oog te herkennen. Asbest is lange tijd beschouwd als een wondermateriaal. Het was goedkoop, slijtvast, goed isolerend en bovenal brandwerend. Daardoor is het decennialang veelvuldig toegepast in woningen, schuren en bedrijfsgebouwen in Nederland. Pas veel later werd duidelijk hoe gevaarlijk asbest eigenlijk is voor de volksgezondheid. Hoewel er duidelijke regels zijn opgesteld over hoe asbest moet worden verwijderd, komt het regelmatig voor dat particulieren deze regels negeren of simpelweg niet kennen. Dit kan leiden tot ernstige gezondheidsrisico’s en juridische gevolgen.
In Nederland is het maken, bewerken en hergebruiken van asbest verboden. Als u gaat verbouwen of slopen, moet u onderzoeken of er asbest in en om het gebouw zit. U moet asbest professioneel (laten) verwijderen. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert streng op de regels voor het werken met asbest. Als u zich niet aan de regels houdt, krijgt u een boete die kan oplopen tot € 30.000.
In de Asbestwegwijzer staat waar u asbest in en om woningen kunt vinden. In gebouwen of voorwerpen en installaties van voor 1994 kan asbest zitten.
Asbest moet verwijderd worden als het beschadigd of verweerd is, omdat er dan schadelijke vezels vrijkomen. Ook bij renovaties of sloopwerkzaamheden waarbij asbest vrijkomt, is verwijdering verplicht.
Nee, hechtgebonden asbest is in principe niet gevaarlijk zolang het intact blijft. Het risico ontstaat pas als het materiaal beschadigd raakt, afbrokkelt of wordt bewerkt (zoals boren, zagen of breken). Asbest werd in het verleden verwerkt in bepaalde soorten vinyltegels en vloerbedekking.
Onjuist verwijderen of illegaal dumpen kan leiden tot hoge boetes en gezondheidsrisico’s. Asbest kan gevaarlijk zijn; raadpleeg altijd een gecertificeerde specialist voordat u asbest verwijdert of bewerkt.
tags: #straf #onbevoegd #asbest #verwijderen