De vorige keer hebben we het gehad over het afbreekstreepje. In zijn boek Nieuwe Leestekenwijzer, dat enkele maanden geleden is verschenen, noemt Peter van der Horst meer dan twintig toepassingen van (horizontale) streepjes. Het gedachtestreepje is het lange horizontale streepje in bijvoorbeeld: We zullen aan de stadsvernieuwing - in het bijzonder wat de grote steden betreft - voorrang geven. Dit leesteken wordt dus gebruikt om een tussenzin duidelijk van de rest af te scheiden. Aan het eind van de ochtend - na zo’n twintig kilometer lopen - kreeg ik last van mijn rug. Aan de voorbeelden zie je dat het afgescheiden deel meestal een onvolledige zin is, maar het kan ook gaan om een hele zin. Vaak is dat dan een vraag of uitroep: De leverancier liet ons weten - waarop is dat eigenlijk gebaseerd? Wees voorzichtig met die gedachtestreepjes, want ze kunnen voor ingewikkelde constructies zorgen, die de aandacht afleiden en slecht zijn voor de leesbaarheid. Je leest weleens teksten waarin om de paar zinnen gedachtestreepjes voorkomen. Gebruik ze het liefst alleen als een tussenzin duidelijk gescheiden moet worden van de rest. We hebben het steeds over twee gedachtestreepjes, maar ze komen ook nogal eens enkel voor. Met zo’n enkel streepje kunnen we bijvoorbeeld een onverwachte wending aangeven: Hij rookt niet meer - maar ook niet minder. De prijzen zijn heel gunstig - voor de leverancier. Je zou hier ook een komma kunnen zetten, maar dan is de onverwachte wending veel minder duidelijk. Het gedachtestreepje wordt dus op verschillende manieren gebruikt, maar om welk streepje gaat het precies? We kunnen op de pc immers streepjes van verschillende lengte maken.
Afgezien van het lage streepje (underscore: _) hebben we natuurlijk het korte streepje, zoals in mini-uitje, in voor- en nadelen en als afbreekstreepje. Dat is een zogenaamde divisie, die op het toetsenbord voorkomt. Maar voor de gedachtestreepjes gebruiken we het liefst langere streepjes, zogenaamde halve kastlijntjes. Je vindt het misschien gemakkelijker om - als dat tenminste nog niet het geval is - de computer zo in te stellen dat een kort streepje tijdens het typen automatisch wordt omgezet in een lang streepje. Je doet dat via Bestand - Opties - Controle - AutoCorrectie-opties. Bij ‘Vervang:’ typ je een kort streepje (met spatie voor en na). In op de computer vervaardigde teksten komt het nogal eens voor dat het tweede gedachtestsreepje een korter streepje is dan het eerste. We hadden het over drie soorten horizontale streepjes. De derde soort is het langste streepje (kastlijntje genoemd: -), dat in Nederlandse teksten bijna niet gebruikt wordt. Peter van der Horst, de auteur van dit artikel, is docent Nederlands en zelfstandig tekstadviseur. Veel meer over leestekens en andere tekens is te vinden in zijn boek Nieuwe Leestekenwijzer (390 pagina’s), dan kortgeleden bij Uitgeverij Garant is verschenen. U vindt er ook in hoe al die tekens op de computer te maken zijn. De em dash ('geviert' streepje of kastlijntje in het Nederlands) is het lange streepje -. In officiële Nederlandse taalregels wordt de em dash zelden expliciet voorgeschreven. De voorkeur gaat meestal uit naar het half kastlijntje voor het aangeven van gedachtestreepjes. Taaladvies.net merkt op dat het gebruik van de em dash niet verboden, maar ongebruikelijk is in Nederlandse teksten - vooral in formelere teksten geeft men de voorkeur aan de en dash. De naam “em dash” komt uit het Engels en duidt op de breedte van een “M”scribbr.nl. In de praktijk wordt een em dash soms gezien in vertalingen of opmaak die dicht bij de Engelse stijl blijven, of als een bewuste typografische keuze van de uitgever.
Kort samengevat beschouwen de officiële bronnen (Taalunie, Taaladvies, Groene Boekje) het half kastlijntje (-) als het standaard gedachtestreepje in het Nederlands. Officiële spelling als basis: Nederlandse uitgevers (zowel literaire als non-fictie) volgen doorgaans de Taalunie-spelling. Zoals genoemd hanteert uitgeverij Pluim expliciet het Groene Boekje als leidraad. Toen ik het boek ‘It’ van Stephen King op tienjarige leeftijd las - eigenlijk was ik iets te jong - werd ik niet op slag alleen verliefd op de verhalen van The king of horror. Het beeld in deze zin is prachtig. Het papieren bootje in het regenwater is niet voor niets de eerste scène van de originale film IT uit 1990 en de remake uit 2017. Stephen King gebruikt het gedachtestreepje veelvuldig in zijn boeken, die ik inmiddels bijna allemaal heb gelezen.
In het inleidende stuk staan drie zinnen met gedachtestreepjes. Wat zijn de regels voor gedachtestreepjes? Wanneer gebruik je ze, wanneer kun je ze beter weglaten? Gedachtestreepjes worden ook wel aandachtstreepjes genoemd. Je gebruikt dit leesteken dan ook vooral om de aandacht te vestigen op een bepaald gedeelte van een zin, of om iets juist ‘even tussendoor’ te vertellen. Zelf zie ik de streepjes als een manier om oogcontact met de lezer te maken. Het is alsof je met de streepjes je lezer aankijkt en zegt: ‘dit stukje van de zin vertel ik je even terloops’, of: let op, nu volgt er iets belangrijks. Meestal wordt een gedachtestreepje gebruikt om een tussenzin aan te geven. Middenin een zin vertel je dan bijna achteloos iets tussendoor. Juist door die achteloze stijl krijgt de zin soms een extra lading. Een tussenzin hoeft natuurlijk niet spannend te zijn.
Gedachtestreepjes kun je verder gebruiken om komma’s te vervangen. Kortom: je kunt gedachtestreepjes op vele manieren in je teksten verwerken. Pas wel op dat je ze niet te vaak gebruikt. Als je in een alinea meer dan twee gedachtestreepjes gebruikt, krijgt je tekst een onrustig aanzicht. De streepjes eisen namelijk nogal veel aandacht op. Zelf gebruikte ik overigens vaak ten onrechte het koppelteken (deze dus: -) als gedachtestreepje. Het juiste gedachtestreepje is het kastlijntje. Dat streepje (deze dus: -) is ongeveer anderhalf keer zo lang als een koppelteken. Het is geen aparte knop op je toetsenbord. Gedachtestreepje in Google DocsHet gedachtestreepje zit niet standaard in Google Docs. Wil je meer advies over leestekens? Schrijf je net als 10.000 anderen in voor mijn wekelijkse schrijftip. De ‘gouden’ tip ontvang je meteen! Abonneer je op mijn speciale nieuwsbrief voor schrijvers van boeken. Elke week inspiratie en tips. Wie is Schrijfvis eigenlijk? En wat kun je hier doen? Welke schrijfcursus op Schrijfvis past bij jou? Verrassende interviews met inspirerende schrijvers, copywriters, journalisten zoals Mensje van Keulen, Govert Schilling, Aartjan van Erkel, Jozua Douglas en de bekendste literair agent van Nederland.
Streepjes | Interpunctie | Khan Academy
Gedaan met laden. U bevindt zich op: gedachtestreepje (taalkundige term, leesteken, gebruik) Taaladviezen synoniem = aandachtsstreepje, aandachtsstreepGedachtestreepjes zijn de lange liggende streepjes die gebruikt worden om een zin te onderbreken met een korte zin of een zinsnede. Gedachtestreepjes worden voornamelijk gezet om een aanvullende gedachte of een terloopse opmerking in te lassen.Een halalhypotheek is een hypotheek waarbij − in overeenstemming met islamitische voorschriften − geen rente geïnd wordt.
De voorzitter heeft het dossier − zoals we verwacht hadden − doorgeschoven naar de volgende vergadering.Het gedachtestreepje is een vrij nadrukkelijk leesteken. Het wordt daarom ook gebruikt om een zin of een zinsnede extra nadruk te geven.Je kunt − zonder verdere verplichtingen − een proefnummer aanvragen. Soms wordt het gedachtestreepje gebruikt om aan het einde van een zin een onverwachte wending te markeren. Er staat dan maar één gedachtestreepje.Tanja heeft zich op het allerlaatste nippertje kandidaat gesteld voor de functie van afdelingshoofd − en ze is het nog geworden ook.
Lees ook In woorden die zelf weer uit andere woorden bestaan, mág je altijd een streepje zetten voor de duidelijkheid. Woorden als basaria, jazzzangeres, newagemuziek en stropop zijn samenstellingen. Je schrijft de delen van deze woorden daarom in principe aan elkaar vast. Toch kunnen deze woorden een lezer even op het verkeerde been zetten. Met een streepje zijn deze woorden duidelijker: bas-aria, jazz-zangeres, new-agemuziek en stro-pop. Als schrijver bepaal jij wanneer je een streepje voor de duidelijkheid gebruikt. Je kunt er dus geen fout mee maken. Het gaat erom dat je je verplaatst in je lezers: zouden ze de samenstelling mét een streepje duidelijker vinden?
Als het eerste deel op een klinker eindigt en/of het tweede deel met een klinker begint. Bijvoorbeeld: premieaanvraag, scharrelei, stapak, stropop, ureneis. Als er niet alleen klinkers naast elkaar komen te staan, maar als er ook een of meer delen uit een andere taal komen. Als de samenstelling woorden uit andere talen bevat, die de lezer misschien niet direct herkent: borsjtsjrecept, vistapas en feestrock zijn minder duidelijk dan borsjtsj-recept, vis-tapas en feest-rock. Als er in samenstellingen met woorden uit andere talen drie dezelfde medeklinkers na elkaar staan. Als de samenstelling begint of eindigt met een verkorting, zoals ahobbeveiliging, ledverlichting en kantoorwifi. Als een verkorting met een klinker begint of eindigt, is het streepje nog nuttiger. Als het eerste deel van de samenstelling een naam is. Philipsstofzuiger, Rabobankpand, Zoommeeting, Tweede Kamerlid, Middellandse Zeelanden en Taylor Swiftfan zijn niet zo duidelijk. Als er in het eerste deel een of meer verplichte streepjes staan. In bijvoorbeeld ad-hocoplossing, net-nietbotsing en twee-onder-een-kapwoning zijn de streepjes verplicht. Je mag echter ook een extra streepje vóór het laatste deel zetten: ad-hoc-oplossing, net-niet-botsing en twee-onder-een-kap-woning. Als het om een lange samenstelling gaat, zoals langeafstandsloper, meerjarenonderhoudsplan en afvalwaterzuiveringsinstallatie. Als een samenstelling begint met een voorvoegsel. Je kunt ook twee streepjes gebruiken als je denkt dat één streepje niet genoeg helpt. Onze spellinglijst, die je ook op deze site kunt vinden, is de enige spellinglijst die laat zien waar een extra streepje nuttig is. Hierboven ging het telkens om een verduidelijkend streepje dat je altijd mág invoegen. Maar soms móét je volgens de spellingregels een of meer streepjes gebruiken. Wil je jezelf testen? Klik dan op het tabblad ‘Oefenen’ hierboven. Met een donatie van € 5 steun je Onze Taal. Vind je het lastig om te bepalen of een streepje verplicht is of niet? Dan is ons trainingspakket ‘Los of vast’ misschien iets voor jou. Gedachtestreepjes kunnen rond een korte zin (of zinsnede) staan die een lopende zin onderbreekt. Eén gedachtestreepje kan ook een inhoudelijke wending aangeven. Het gedachtestreepje, ook wel ‘aandachtstreepje’ genoemd, heeft verschillende functies. Na het tweede gedachtestreepje kan soms een komma staan die de structuur van de zin verduidelijkt. In sommige gevallen is de komma na het gedachtestreepje nuttig omdat de structuur van de zin anders onduidelijk wordt. Overigens maken te veel gedachtestreepjes een tekst onrustig, omdat ze nogal nadrukkelijk zijn. Beide notaties hebben een minder nadrukkelijk effect. Als gedachtestreepje wordt doorgaans het zogeheten halve kastlijntje (−) gebruikt. Veel tekstverwerkingsprogramma’s maken van een losstaand koppelteken automatisch een gedachtestreepje. Het kan ook gemaakt worden met speciale toetscombinaties, zoals Ctrl+minteken. Als het technisch niet mogelijk is om een half kastlijntje te maken, kunt u het koppelteken als gedachtestreepje gebruiken. De em dash (kastlijntje) is een leesteken in de vorm van een lang, horizontaal streepje (-). In een academische tekst is het niet verboden, maar ook niet erg gebruikelijk, om een em dash in te zetten. De em dash (het em-lijntje) wordt zo genoemd omdat het lange streepje ongeveer de lengte heeft van de letter M. De taalexperts van Scribbr verbeteren gemiddeld 150 fouten per 1000 woorden. Benieuwd wat er precies wordt verbeterd? In het Nederlands worden de em dash en de en dash voor dezelfde doeleinden gebruikt. De tekens (- en -) zijn dus inwisselbaar. In het Engels is er wel een verschil tussen het gebruik van de em dash en de en dash. Let op: In een Engelse tekst is het ongebruikelijk om spaties toe te voegen voor en na het gebruik van de em dash of en dash. De divisie is het kortste liggend streepje (-) dat het vaakst gebruikt wordt in het Nederlands. Let opDe divisie wordt vaak ten onrechte ingezet op plaatsen waar eigenlijk een em dash of en dash hoort te staan. Op een Windows zijn er verschillende mogelijkheden. Met een numeriek toetsenbord: Houd de Alt-toets ingedrukt en toets de cijfers 0151 na elkaar in (bij de cijfers niet bovenaan maar rechts van je toetsenbord). Toets het Windows-symbool (rechts van de Ctrl-toets) en de punt (.) in om het emoji-venster te openen. Klik hier bovenaan op Symbols om de verschillende leestekens te kunnen zien. Scharwächter, V. (2024, 24 juni). Em dash (Kastlijntje) (-) | Uitleg & Voorbeelden. Scribbr. Je hebt al gestemd op dit artikel. Dagelijks schrijft onze redactie 250 nieuwsberichten. Leestekens zorgen voor de leesbaarheid van deze berichten. Van punten tot komma’s en van aanhalingstekens tot streepjes. Maar hoe zat het ook alweer met al die interpunctieregels? De komma is een van de leestekens waar nog wel eens onduidelijk over is. Logisch, want echte concrete regels voor het gebruik van de komma zijn er niet. De komma zorgt voor structuur in een zin, de komma geeft een pauze aan en de komma zorgt voor verduidelijking. Tussen twee persoonsvormen. Bij een opsomming. Voor voegwoorden als omdat, hoewel, zodat, aangezien en terwijl. Na een aanhef. Vóór het voegwoord dat. Reden? Je leest geen pauze. Bij (sommige) korte zinnen. Aanhalingstekens zijn de leestekens die worden gebruikt wanneer je iemand letterlijk citeert. Dit kan een hele zin zijn, maar het kunnen ook een aantal woorden uit een quote zijn. Naast de dubbele aanhalingstekens, heb je ook nog de enkele aanhalingstekens. Om de titel te markeren. Voorbeelden: De populairste rubriek van het ANP is ‘binnenlands nieuws’. Bij een citaat binnen een citaat. Bij ironisch taalgebruik. En bij zelfbedachte woorden. Citeer je iemand, plaats dan het leesteken altijd na het sluitingsteken. Bij gedachtes gebruik je geen aanhalingstekens. Een makkelijker leesteken is de dubbele punt. Deze gebruik je in drie gevallen: bij een opsomming, voorafgaand aan een citaat en bij een aankondiging of uitleg. In de ANP-app vind je het nieuws in deze rubrieken: binnenland, buitenland, financieel, klimaat, wetenschap en techniek.
We kunnen twee dingen doen: verder gaan met het uitwerken van het artikel of het stuk even laten liggen en er morgen met een frisse blik naar kijken. Ook de streepjes komen in twee varianten. Het langere streepje wordt het gedachtestreepje of aandachtsstreepje genoemd. Dit streepje zit niet standaard op je toetsenbord, maar maak je met de toetsencombinatie ctrl/option+minteken. Het gedachtestreepje wordt gebruikt bij een onderbreking van de gedachtegang, bij het aangeven van een inhoudelijke, verrassende wending en bij het leggen van extra nadruk op een deel van de zin. Het gedachtestreepje wordt met spaties gescheiden van woorden ervoor en erna. Het gedachtestreepje kun je in veel gevallen ook vervangen voor haakjes of komma’s. Het andere streepje is het korte streepje. Deze wordt gebruikt voor leesbaarheid. Bij samenstellingen met letters, afkortingen en cijfers. Het streepje wordt hierbij ook wel het koppelteken genoemd. Bij weglatingen, om aan te geven dat een deel van het woord is weggelaten. Let op: wanneer je geen woorddeel maar een heel woord weglaat gebruik je geen streepje. Tussen meer dan twee woorden die samen één woord vormen. Bij woorden met voorvoegsel adjunct, chef, collega, meester, oud.
- Naast de komma, hebben we ook nog de de puntkomma. Dit leesteken gebruik je tussen twee zinnen in. Met een puntkomma maak je duidelijk dat de zin iets te maken heeft met de zin die daarna komt. De puntkomma hangt tussen de komma en de punt in. Wanneer twee zinnen in nauwe samenhang moeten worden gelezen. Bij een opsomming die bestaat uit langere zinnen. Dank voor je inschrijving op de algemene nieuwsbrief van het ANP.
- Teksten van Stephen King laten zien hoe vaak het gedachtestreepje kan voorkomen en waarom het nuttig kan zijn om korte tussenzinnen extra te benadrukken.