Metselen, rollagen en bogen, er zijn nogal wat soorten, maar voor allemaal geldt dat de muuropening altijd een x-aantal stenen en voegen plus één extra voeg telt. De eenvoudigste manier om de bovenkant van een raam- of deurkozijn te metselen, is die waarbij de hoogte van zo’n kozijn exact overeenkomt met de lagenmaat van het metselwerk, zodat de lagen eenvoudig over het kozijn heen doorlopen. Een constructie die in de moderne bouw veel wordt toegepast, maar zeker niet fraai kan worden genoemd. Een rollaag is daarvan de eenvoudigste. Voorwaarde is dan wel dat deze rollaag in hoogte gelijk is aan de hoogte van de naastliggende metsellagen.
De bovenkant van een raam- of deurkozijn in een spouwmuur vraagt veel aandacht. Doorslaand vocht of regenwater kan via het buitenblad in de spouw terechtkomen en vandaar een funeste invloed uitoefenen op het kozijn. Wanneer daartegen geen maatregelen worden getroffen, ontstaan de beruchte lekkages ‘langs de bovenkant van het raam’. In de tekening ziet u de enige juiste constructie: in de bovendorpel van het kozijn is een afwaterend geschaafde spouwlat in een sponning geplaatst. Daaroverheen is een brede loodslabben aangebracht die onder de rollaag doorloopt en ongeveer 1 cm over de buitenkant van de boven dorpel reikt.
Altijd wordt een rollaag of strekse boog boven een deur- of raamkozijn ‘koud’, dus zonder specie, op het kozijn gemetseld. Ook de stenen die tegen de stijlen van het kozijn komen, worden ‘koud’ gemetseld. Een en ander heeft consequenties met betrekking tot de aansluiting op de hoeken van het kozijn; de eerste en de laatste steen van een rollaag liggen ten opzichte van de kozijnbreedte altijd één stootvoeg terug. In feite heeft deze constructie met een boog noch strek iets te maken, maar vertoont ze enige overeenkomst met de segmentboog, vandaar wellicht de naam. Hoewel een strekse boog eigenlijk geen boog is, moet hij wel als zodanig behandeld worden.
Hij bestaat zoals alle bogen uit een oneven aantal stenen, zodat de enige verticaal staande steen precies in het midden komt. Alle stenen van een strekse boog moeten met de sabel worden ‘behakt’. Een tijdrovend karwei, waarbij het huren van een elektrische steenzaagtafel overweging verdient. De straal van waaruit een strekse boog wordt beschreven, is gewoonlijk 1.5 maal de spanning, ofwel de buitenwerkse breedte van het kozijn. Voor een segmentboog gelden dezelfde regels als voor een strekse boog. Het enige verschil is dat de onder- en bovenzijde een gewelfde vorm hebben. Om te berekenen of de kruin van de boog wel precies uitkomt op de lintvoeg van de eerste doorgaande strekkende laag, moet de segmentboog op ware grootte worden getekend.
U kunt dan de straal iets groter of kleiner nemen en de boog zó ontwerpen dat hij precies op het bovenliggende metselwerk aansluit. Ook bij een segmentboog is de straal Vh maal de spanning. Een halfronde boog rust als het ware op de ‘geboorte’: de plaats waar de eerste boogsteen begint. Ook een halfronde boog zou eigenlijk eerst op ware grootte moeten worden getekend om zuiver te kunnen werken, maar in de praktijk blijkt dat niet nodig. Eén belangrijk gegeven is immers al bekend: de halfronde boog bestaat altijd uit een halve cirkel en het is dus zeker dat het porring-punt op dezelfde hoogte ligt als de geboorte van de boog. Anders gezegd: de boog is altijd even hoog als de spanning tussen de beide muren.
Met die wetenschap in uw achterhoofd kunt u direct een formeel timmeren. Dit formeel wordt op vier poten in de muuropening geplaatst en met wiggen nauwkeurig en zuiver waterpas bijgesteld. Bereken vooraf hoe hoog de kruin van de boog moet komen om straks met de middelste verticale boogsteen in een lintvoeg van de eerste doorlopende laag van het bovenliggende metselwerk uit te komen. De deur is het breedst met een overspanning van 150 cm. Nog praktische tips voor het metselen van zo'n strek? Hoelang moet dit trouwens ondersteund worden? Zoek eens op catnic. de strek zelf is opgehangen aan een soort beugels die over het L-ijzer klikken. Die beugels zitten als wapeningsijzer in de mortel tussen de hangende stenen en houden alles omhoog. De overspanningen vind je in de documentatie van de catnic.
Bedankt voor de info. Ik heb gelezen dat een rollaag maar goed is voor kleine overspanningen. Ik neem aan dat 1,5m niet zo heel groot is. Nog een vraagje. Is het soms makkelijker om de stenen OP het L-profiel te plaatsen ipv onder? Rollaag is klassieker. Rechtdoor metsen op een L-ijzer is moderner. Je kan de L ook verzonken leggen (stukje uit de steen slijpen). Rechtdoor op een zichtbaar L-ijzer is uiteraard goedkoopst (minste werk). Het hangt er ook vanaf welk kleur schrijnwerk je hebt. Een strek en een hanekam worden gebruikt als versierend element boven muuropeningen (ramen en deuren) en vangt de druk van het bovenliggende lagen wezenlijk beter op dan een (eenvoudige) rollaag. Een strek is over de hele breedte even hoog (de bovenzijde komt gelijk met een lintvoeg), bij een hanekam is de bovenzijde trapvormig afgewerkt en zijn de middelste stenen dus een rij langer dan de buitenste stenen. Het aantal stenen dat langer is hangt af van de uitvoering en de breedte van de muuropening.
De uitvoering van een strek en een hanekam is aan vaste regels gebonden. De schuinte van het metselwerk wordt bepaald door een (denkbeeldig) punt dat zich bevindt in het midden van de breedte van het kozijn en dan 1½ keer de breedte van het kozijn naar onderen. Als specialisten in traditionele metselwerken kunnen wij u prima adviseren over de toepassing van strekken of hanenkammen in het metselwerk van uw woning. Ook, soms: strekse boog, strek (2) (getrapte hanenkam). Een hanenkam is een taps toelopende rollaag boven een raam- of deuropening waarbij het midden van de streklaag duidelijk verhoogd is of de gehele streklaag in een boog loopt (vandaar ook: strekse boog). Doel van de hanenkam is de belasting van het bovenliggende muurwerk op te vangen en, zo mogelijk, te verdelen naar de muurdelen links en rechts van de muuropening. ontlastingsboog (strek, hanenkam) en porringpunt om de hoek van de bakstenen te bepalen; klik voor uitleg (uit "betrouwbaar baksteen" van ir. j.a. Eng. flat arch, Dutch arch, French arch, jack arch, straight arch De boog is een van de mooiste en sterkste oplossingen in de bouw: hij werkt op druk en draagt grote lasten.
De boog wordt opgebouwd op een boogschot: een houten mal met de exacte vorm van de boog, die hem draagt totdat de mortel is uitgehard. Bouw het boogschot. Teken de boogkromming (rondboog, segmentboog …) op een plaat en zaag deze uit. Breng het boogschot op de juiste hoogte. Schoor het af met stutten ter hoogte van de boogaanzet - exact waterpas uitgelijnd en gecentreerd in de opening. Deel de wigvormige stenen in. Verdeel de bakstenen (wigvormige stenen) “droog” over het boogschot, zodat ze symmetrisch ten opzichte van de sluitsteen, het middenstuk, liggen. Metsel van de aanzetten naar de sluitsteen toe op. Plaats de bakstenen gelijktijdig aan beide kanten en werk symmetrisch naar boven. Sluit af met de sluitsteen. Het laatste stuk, bovenaan in het midden, is de sluitsteen: plaats hem strak ingepast. Laat hem uitharden vóór het ontkisten. Wacht tot de mortel is uitgehard - afhankelijk van de omstandigheden minstens 24-48 uur. Verwijder het boogschot (ontkisten). Maak de stutten geleidelijk los en verwijder de mal. Een goed gebouwde boog gaat eeuwig mee.
Belangrijke aandachtspunten bij strekse boog en hanenkam
- De bovenkant van het kozijn moet altijd nauwkeurig worden afgestemd op de metselwerklaag; de kruinhoogte bepaalt aansluiting op lintvoeg.
- De boog wordt gebouwd op een boogschot en pas na verharden van de mortel ontkist.
- Bij grotere overspanningen kunnen strek of hanenkam extra versteviging en bevestiging nodig hebben, bijvoorbeeld via beugels langs een L-ijzer.
Praktische stappen voor het metselen van een strekse boog
- Teken op ware grootte de gewenste boogvorm en bepaal de straal; pas deze aan zodat de boog aansluit op het bovenliggende metselwerk.
- Plaats een formeel timmerwerk op vier poten in de opening en stel waterpas bij met wiggen.
- Bereken de hoogte van de kruin zodat de middelste boogsteen precies in de lintvoeg uitkomt.
- Maak de wigvormige stenen droog gerangschikt rondom het boogschot voor symmetrie.
- Metsel van aanzetten naar de sluitsteen toe en werk naar boven toe in de juiste volgorde; plaats de sluitsteen en laat de mortel uitharden.
- Ontkist en verwijder stutten na verharding; inspecteer op bindende hechting en vlakke afwerking.
De boog is een van de mooiste en sterkste oplossingen in de bouw: hij werkt op druk en draagt grote lasten. De stamvrede tussen traditionele techniek en moderne materialen vraagt om zorgvuldige planning en uitvoering, zodat het bovenliggende muurwerk optimaal blijft functioneren.