Staphorst vormt een historisch veendorp in het veenweidegebied van Overijssel, bekend om de karakteristieke langgerekte bebouwing en het vrolijk gekleurde schilderswerk van de boerderijen.
De Noordwest-Overijsselse boerderij is in hoofdlijnen driebeukig van opzet en bevat doorgaans een woongedeelte voor en bedrijfsgedeelte achter, met een constructie die meestal uit ankerbalkgebinten bestaat.
De Staphorster boerderij is evenals de Kampereilandse variant een laag en langgerekt hallehuis, maar wordt gekenmerkt door een dwarsdeel dat in Staphorst alom aanwezig is.
Historische en regionale context
In de Kop van Overijssel zijn zowel Friese als Drentse invloeden zichtbaar, en de boerderijen liggen in het noordwesten van Overijssel vaak op kleine kavels die smal en lang zijn.
Staphorst heeft daardoor een unieke stedenbouwkundige situering van vele boerderijen vlakbij elkaar, die dicht aan de hoofdweg zijn gelegen.
De Staphorster boerderij heeft ten slotte enkele opvallende eigen kenmerken, waaronder de houten schoorstenen, die meestal ter hoogte van de voorgevel op de nok staan, een bovenlicht boven de voordeur in de vorm van een levensboom en groen en blauw geschilderde luiken, kozijnen, deeldeuren en toegangshekken.
Giethoorn ligt in een moerassig verveningsgebied; de Giethoorse boerderijen zijn door hun ligging op kleine, volledig door water omgeven kavels uniek in ons land.
De boerderij is compact van formaat en bestaat uit een stenen woongedeelte voor - al dan niet met kruk - en houten bedrijfsgedeelte achter, waardoor bij sommige boerderijen een kopromp-vorm ontstaat.
De met riet gedekte daken zijn boven het bedrijfsgedeelte hoger dan boven het woongedeelte en hebben daardoor veelal een karakteristieke vloeiende vorm die aan een kameelrug doet denken.
In de loop der eeuwen nam de hoeveelheid hooi toe, waardoor het bedrijfsgedeelte werd vergroot of vrijstaande hooischuren direct achter het bedrijfsgedeelte van de boerderij verrezen.
Stijlkenmerken van het Staphorster type
Het rieten dak heeft boven de deeldeuren vaak een golvende vorm, en in Staphorst en Rouveen liggen de boerderijen van verschillende generaties boeren achter elkaar op een smalle kavel.
De Staphorster boerderij is een laag en langgerekt hallehuis met een dwarsdeel dat in Staphorst alom aanwezig is, en de zijgevel heeft vaak minimaal één deeldeur.
Historisch gezien werd in Staphorst de gemengde bedrijfsvoering toegepast, en bij grote boerderijen liggen twee dwarsdelen achter elkaar in lengterichting.
Het erf kreeg vaak windvangers zoals bomen, omdat de locatie windrijk en open was, en het bedrijfsgedeelte fungeerde als veestal.
Vanwege de beperkte ruimte onder het dak werd hooi in speciale kapbergen buiten opgetast.
De Kampereilandse variant kent ook een gedeeltelijke bewoning achter de brandmuur, wat ’s zomers plaatsvond, terwijl de Staphorster boerderij een dwarsdeel als belangrijkste ruimtelijke kenmerk heeft.
Gebouwen en detailbehandeling
De meeste Staphorster boerderijen hebben in de zijgevel minimaal één deeldeur, en het laaggelegen dak maakt de bouw stapelbaar in gewestelijke ontwikkeling.
De wanden van het bedrijfsgedeelte zijn in de Kop van Overijssel veelal van hout, terwijl het uiterste noorden van de provincie aan het Friese kopromp-type doet denken maar toch de hallehuisgroep behoudt.
In Rouveen en Staphorst liggen de boerderijen van verschillende generaties boeren achter elkaar op een smalle kavel, wat de typische lint-achtige bebouwing verklaart.
De Staphorster boerderij heeft een unieke stedenbouwkundige situering van vele panden dicht bij elkaar langs de hoofdweg, met roze en groen-blauwe accenten die typerend zijn voor dit gebied.
Kleur en afwerking in het stucwerk en schilderwerk
Het schilderwerk aan de Rouveense boerderij is een veelzijdige, maar ook arbeidsintensieve klus.
De voorhuisgevel heeft vaak enkel glas, waarbij waar glas gebroken was nieuwe ruitjes geplaatst zijn en stopverf waar nodig is aangebracht.
Het achterhuis behoudt vaak stalen raampjes en luiken die in de werkplaats onderhanden zijn genomen, terwijl het melkbussenrek aan de zijgevel deels vernieuwd is.
De smetrand en de betonnen onderdorpels werden voorzien van een dampdoorlatende muurverf van Sikkens; 4SO is geschikt voor alle vier seizoenen en droogt snel, zelfs bij hoge vochtigheid.
Voor de houten delen op de achtergevel wordt vaak Jotun Demidekk gebruikt, dat niet bladdert en lang meegaat, met onderhoudsgemak als voordeel.
Bij de dakranden en deeldeuren wordt de verflaag opnieuw aangebracht, terwijl de onderdorpels in een bijpassende blauwe tint worden gezet om het Staphorster beeld te versterken.
Digitale context en modernisering
Uitdaging Voor HulsPlan B.V. moest dit beeldbepalende pand - het eerste wat je ziet bij binnenkomst van Staphorst - van buiten én binnen volledig worden gedigitaliseerd.
Onze aanpak: Digitaal inmeten; We hebben de complete boerderij, van gevel tot gebint, in één sessie vastgelegd met 3D-laserscanning en fotogrammetrie.
Point‑cloudverwerking: Alle opnames zijn samengevoegd tot één point cloud.
Inzet van technologie en maatschappelijke context
In de Kop van Overijssel zijn zowel Friese als Drentse invloeden zichtbaar, en de boerderijen weerspiegelen een lange ontginningsgeschiedenis die de huidige vormen heeft gevormd.
In Noordwest-Overijssel vallen enkele boerderijgroepen op door hun specifieke lokale kenmerken, zoals de Kampereilandse, de Staphorster en de Giethoornse variant.
De geschiedenis van de ontginning en de ontwikkeling van smalle kavels heeft geleid tot de unieke bouwvolumes en langgerekte plattegronden die kenmerkend zijn voor deze regio.
