Introductie tot Surinaamse Groenten in Nederland
Suriname, een tropisch land gelegen net boven de evenaar, kent een rijke culinaire traditie met veel groenten die in Nederland niet gemakkelijk buiten te telen zijn. Dit artikel verkent de mogelijkheden en uitdagingen van het verbouwen van Surinaamse groenten in Almere, met een focus op specifieke gewassen en innovatieve teeltmethoden.
De Rol van Guno Marengo en Biofood Almere
Een artikel in NRC Handelsblad op 5 augustus 2022 belicht de inspanningen van Guno Marengo, die typisch Surinaamse groenten teelt op een deel van de kas van biologisch glastuinbouwbedrijf Biofood in Almere Buitenvaart. Eigenaar Bob van der Voort stelde een deel van zijn kas ter beschikking aan Guno, die openstaat voor nieuwe initiatieven.
Tijdens een bezoek aan Biofood werd de focus gelegd op sopropo, ook bekend als bittermeloen. Dit is een groente die zeer Surinaams en Chinees is, maar on-Nederlands aandoet. De belangrijkste les bij sopropo is dat het gewas moet vertakken en groeien, in plaats van verticaal te worden geleid en gesnoeid zoals een komkommer. Dit komt doordat sopropo in eerste instantie veel mannelijke en later pas vrouwelijke bloemen produceert. De bestuiving, die ’s nachts plaatsvindt door nachtvlinders, is in een kas minimaal, wat resulteert in slechts enkele zaden per plant.
De wratachtige schil van sopropo is zacht en eetbaar. Een rijpe sopropo kleurt geel en is dan niet meer eetbaar; de groenten moeten groen blijven. Guno Marengo deelt zijn passie en kennis over zijn gewassen, waaronder tayer (Xanthosoma sagittifolium), fijne klaroen (Amaranthus lividus) en grove klaroen (Amaranthus dubius), en antroewa/antruwa (Solanum macrocarpon), dat lijkt op een aubergine maar het net niet is.
Ook kouseband wordt verbouwd, waarbij de voorkeur uitgaat naar de donkergroene varianten. Daarnaast wordt okra (Abelmoschus esculentus) geteeld, een plant met prachtige bloemen en grote bladeren. Guno benadrukt dat deze groenten biologisch, niet bespoten en niet per vliegtuig uit Suriname komen. Okra kan geoogst worden wanneer het puntje van de vrucht fris en knapperig afbreekt. Bij tayerblad mag het blad pas gesneden worden als het nieuwe blad uit de oksel van het oude groeit.
Ron van Zwet: Exotische Groenten uit Almere
Kweker Ron van Zwet (51) kweekt in zijn Almeerse kas exotische gewassen, waaronder sopropo, een licht bittere groente die gunstig zou zijn voor mensen met diabetes type 2. Met name Surinamers zijn dol op deze groente, die voor veel Nederlanders onbekend is, maar voor mensen met een migratie-achtergrond juist bekend. Klanten komen van heinde en verre om kilo’s sopropo in te slaan voor familie en vrienden, waarbij op zaterdagen regelmatig zestig klanten worden ontvangen. Naast Surinamers behoren ook Antillianen, Chinezen en Vietnamezen tot zijn vaste klantenkring.
Ron, geboren en getogen in het Westland, verhuisde in 1999 met zijn gezin naar Almere. Hij startte in 2012 met het concept ‘Volkstuin onder glas’, waarbij hij volkstuinen verhuurt aan Almeerders. Dit concept biedt een oplossing voor onkruid, slakken en weersinvloeden, en maakt gebruik van gezonde grond zonder chemische middelen. Honderden Almeerders en omstreken hebben inmiddels een ‘tuintje onder glas’ bij Ron.
Surinamers met groene vingers begonnen direct met het verbouwen van exotische groenten. Via hen hoorde Ron over de positieve werking van sopropo (bittergourd), een groente die lijkt op een ruwe komkommer en mogelijk helpt tegen diabetes type 2. Sopropo, oorspronkelijk afkomstig uit tropisch Zuid-Amerika, wordt gezaaid in maart en geoogst van mei tot oktober wanneer de vruchten ongeveer twintig centimeter zijn. Het is een uitdagende groente om te kweken; de bloemen moeten door bijen worden bestoven, waarvoor professionele kasten met de juiste bijen nodig zijn. Ron heeft het verbouwen van sopropo inmiddels onder de knie en verkoopt duizenden kilo’s per jaar. Daarnaast kweekt hij tajerblad, pepertjes, kousenband, antroewa en bitawiri, naast bekende gewassen als paprika, komkommers en tomaten.
Sopropo blijft favoriet onder Surinamers vanwege de schaarste en de uitdagingen bij de kweek. Het kan in stukken worden gesneden en geroerbakt, of gevuld met gehakt. Ron eet het zelf niet vaak, maar waardeert tajerblad, een soort spinazie. Hij merkt op dat sopropo voor Nederlanders wellicht te bitter is.
Ron levert, afgezien van één grote groentewinkel in de Bijlmer, niet aan toko’s en doet weinig aan promotie. De bekendheid groeit echter via mond-tot-mondreclame. Klanten zijn vaak enthousiast, vooral de oudere generatie Surinamers die herinneringen ophaalt aan hun jeugd. Sopropo wordt steeds meer een smaak van nu, met toenemende interesse van Almeerders en zelfs reizigers van buiten de stad. Tijdens de coronacrisis is er meer bereidheid om moeite te doen voor een gezonde, biologische maaltijd.
Het Concept 'Volkstuin onder Glas'
Het concept ‘Volkstuin onder glas’, ontwikkeld door Ron van Zwet, biedt Almeerders de mogelijkheid om hun eigen groenten, fruit en andere gewassen te verbouwen in een beschermde omgeving. Dit concept benadrukt het terugkeren naar de basis en het plezier van zelfgekweekt voedsel.
Het idee ontstond mede door de toenemende concurrentie in de rozenbranche, wat Ron aanzette tot vernieuwing. Na een gesprek met een vriend over volkstuinen, besloot hij zijn kas om te bouwen. Na een initiële ruil voor een kleinere kas en het klaarmaken van de eerste tuinen, presenteerde hij zijn concept tijdens ‘Kom in de Kas’. Hoewel de bekendheid in het begin langzaam groeide, kwamen er gestaag meer geïnteresseerde volkstuinders.
ONZE Volkstuin in de kas bevindt zich in Almere Buiten en werkt nauw samen met naburige tuinders. Er is een goede onderlinge band tussen de volkstuinders, die afkomstig zijn uit diverse achtergronden, waaronder veel mensen met Surinaamse roots. In de kas kunnen, dankzij de beschermde omgeving, ook exotische groenten zoals antroewa, kousenband, bitawiri en amsoi succesvol worden verbouwd. Mensen met een Surinaamse achtergrond zijn gewend om zelf groenten te verbouwen en doen dit met veel enthousiasme in de kas.
Naast het verhuren van tuinen en het begeleiden van tuinders, zet ONZE Volkstuin zich in voor sociale projecten, waaronder schooltuinen. Kinderen van de basisschool in de buurt leren over het verbouwen van groenten en fruit, wat Ron een belangrijke taak vindt.
Ervaringen van Volkstuinders
Veel volkstuinders ervaren het verbouwen in de kas als een uitkomst. Een tuinder die voorheen last had van slakken en afhankelijk was van het weer, koos voor een volkstuin in de kas om flexibeler te kunnen tuinieren. Met twee tuinen verbouwt deze tuinder groenten en fruit, waaronder sla, paksoi, raapstelen, spinazie, postelein, doperwten, tuinbonen, peultjes en wel twintig soorten tomaten.
De mogelijkheid om het hele jaar door van eigen oogst te eten, wordt als een groot pluspunt ervaren. Het is belangrijk voor kinderen om te zien waar hun eten vandaan komt. Hoewel biologisch eten duur kan zijn, biedt de eigen moestuin een betaalbare oplossing.
Een andere tuinder kwam via ‘Kom in de Kas’ in contact met ONZE Volkstuin en besloot al snel zelf aan de slag te gaan. Het voordeel van een kas is dat men geen last heeft van regen of modder. Het hele gezin is actief betrokken, waarbij de kinderen elk een eigen stukje hebben.
Hoewel de tuinders niet geheel onbekend waren met moestuinieren, biedt de kas de mogelijkheid om meer te verbouwen dankzij de fijne temperaturen. Experimenten met gewassen als rauwe pinda’s, Hongaarse paprika’s, artisjokken, watermeloen en Nieuw-Zeelandse spinazie worden niet geschuwd. Doperwten, die nu uit eigen tuin komen, worden als voller en zoeter van smaak ervaren.
Overschotten worden gedeeld of ingevroren na het blancheren. Groenten worden ook gedroogd met een droogapparaat, en zelfs eigen bouillonpoeder wordt gemaakt. Er is een sterke gemeenschapszin, waarbij zaden, oogst en informatie onderling worden gedeeld.
ONZE volkstuinen onder Glas - Almere
Onderzoek en Ontwikkeling: Sopropo Houdbaarheid en Recepten
Onze Volkstuinen heeft, met behulp van een Flevo Campus kennisvoucher, onderzoek gedaan naar het verlengen van de houdbaarheid van sopropo. Hoewel het exotische gewas van mei tot oktober in een onverwarmde kas kan worden geteeld, is er het hele jaar door vraag naar. Fermentatie-expert Peter van Berckel onderzocht verschillende methoden voor het inmaken van sopropo, die later op grotere schaal werden getest door Kroon Food uit Bergen op Zoom.
Chef Judith Cyrus heeft recepturen ontwikkeld die passen bij de Surinaamse cultuur, rekening houdend met diverse culturele achtergronden en smaakpercepties. Daarnaast voerde Femke Mosch een kort marktonderzoek uit om sopropo onder de aandacht te brengen bij de retail in Almere, met gesprekken bij Bun Supermarkten (Albert Heijn).
Recept: Sopropo met Kip of Zoutvlees
Een recept van moestuinder Theo Brunswijk:
- Snijd de sopropo in de lengte doormidden en verwijder de zaadlijsten.
- Kook de sopropo kort en giet af.
- Voeg daarna het zoutvlees of de kip toe.
- Roer de tomatenketchup door het mengsel.
- Voeg de Surinaamse peper toe en bak totdat de tomaat is geslonken.
- Voor een pittiger gerecht, snijd de peper in stukjes en roer deze door het gerecht.
tags: #surinaanse #groenten #verbouwen #in #almere