Tom Manders renovatie projecten en achtergrond

Tom Manders (1921-1972) was een Nederlandse tekenaar, komiek en cabaretier. In de laatste rol werd hij met name bekend als Dorus. Hij volgde een tekenstudie aan de Haagse academie, werkte in de oorlogsjaren als reclametekenaar en later als ontwerper van toneeldecors. Intussen was hij begonnen met de voorbereidingen voor een eigen cabaret.

in 1953 richtte hij Saint Germain des Prés op in Amsterdam, waarin hij voor het eerst als Dorus optrad. Eerst in samenwerking met Jan Blaaser, Piet Hendriks, en later Sven Smeele (duo Dorus en Willem), later alleen. Het etablissement werd in de studio nagebouwd en vanaf 23 april 1955 werden rechtstreekse televisie-uitzendingen verzorgd door de VARA. Van 1956 tot 1962 was organist Cor Steyn zijn vaste begeleider. Hij maakte tournees, werkte als Dorus in Duitsland en kreeg eigen radio- en televisieshows.

In het begin van de jaren zestig hield hij zich bezig met tv-operettes en film. Hij laste eigen opnames in in bekende speelfilms ("High Noon" bijv.) en maakte ook enkele speelfilms, waarin hij zelf een belangrijke rol speelde ("De gestolen Willem III", "Dorus in Volendam/De wolf en zijn zeven dochters", "De klok van Simpeldorp"). In 1957 stelde hij ook het "Plakboek van Dorus" samen, een boekje vol teksten en foto's. In 1967, het jaar waarin hem voor een compilatie van enkele van zijn televisieshows de Zilveren Roos van Montreux werd toegekend, opende hij in Rotterdam een eigen zaak, van waaruit de tv-serie "Bij Dorus op schoot" werd uitgezonden.

Negen jaar na zijn vroege dood zond de VARA, voor welke omroep Dorus tot 1971/72 shows had gemaakt, een speciale uit, "Speel de clown", en verscheen van de hand van Rolf Boost een gelijknamig boek. NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Affiche ontworpen door Tom Manders voor het Kerstprogramma van Circus Strassburger, circa 1948. Kostuum gedragen door Tom Manders als Dorus. Schoenen gedragen door Tom Manders als Dorus. Pruik gedragen door Tom Manders als Dorus. Snor gedragen door Tom Manders als Dorus. Margriet gedragen door Tom Manders als Dorus. Hoed gebruikt door Tom Manders als Dorus.

Tom Manders volgt de ULO en een driejarige avondstudie aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij maakt naam als decor- en afficheontwerper. Broer Kees, acht jaar ouder dan Tom, is dan al jaren conferencier en liedjeszanger. Tijdens zijn studie krijgt Tom zijn eerste tekenopdrachten: hij schildert reclames op etalageruiten en ontwerpt affiches voor voorstellingen, onder andere voor zijn broer. Eind jaren dertig ontwerpt hij ook decors voor toneel- en cabaretvoorstellingen. Theater Carré in Amsterdam behoort tot zijn vaste opdrachtgevers. Manders is inmiddels een gevestigde naam op het gebied van affiche- en decorontwerp.

In de oorlog wordt hij in Duitsland als schilder te werk gesteld, maar hij weet al na een half jaar te ontkomen. Ook na de oorlog blijft Manders ontwerpen. Tot zijn opdrachtgevers behoren onder meer Heintje Davids (Hendrika David), Lou Bandy, Circus Strassburger, de Hoofdstad Operette en het ABC-cabaret van Wim Kan. In 1953 begint hij met een eigen cabaret op het Amsterdamse Rembrandtplein in Club Saint-Germain-des-Prés. Hij creëert er een Parijse omgeving en beperkt zich aanvankelijk tot de artistieke leiding. Pas later speelt hij het typetje Dorus, de praatgrage zwerver met Amsterdamse tongval en droevige hondenogen.

In 1954 haalt de VARA hem naar de televisie. Radioproducent Karel Prior koppelt Manders aan organist Cor Steyn. Ze zijn samen voor het eerst op de radio te horen op 11 februari 1956, in het VARA-programma De Showboat. In 1957 staat Dorus garant voor drie grote hits: Twee Motten, M'n Volkstuintje en Als Ik Wist Dat Je Zou Komen. Het nummer Twee Motten staat zes maanden lang in de hitlijsten. In 1967 wint hij in Montreux de Zilveren Roos met een compilatie van een paar van zijn acts (onder andere Dorus als uitvinder van een muizenval). Eveneens in 1967 opent hij een club in Rotterdam, waar hij met name furore maakt met Bij Dorus op schoot, waarin kinderen op zijn schoot liedjes zingen.

De scène van het meisje dat eindeloos Poessie Mauw zingt, behoort tot de klassiekers uit de Nederlandse televisiegeschiedenis. In 1971 maakt hij nog eenmaal een televisie-uitzending die geschiedenis schrijft: In Er zit een vogelnestje in mijn kop doet Manders bij Madame Tussaud -geregistreerd door verborgen camera's- alsof hij een wassen beeld van Dorus is. In 1972 komt Manders na een auto-ongeluk in het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht terecht, waar kanker wordt geconstateerd. Drie weken later sterft hij aan een hartaanval. Gerard Joling maakt in 2024 een eigen versie van het nummer. Teksten: Kees Stip en Ben Elders.

Belangrijke vernieuwings- en renovatiepunten in Manders' carrière

• Ontwerpwerk als decor- en afficheontwerper vóór de cabaretjaren, met vaste opdrachten van Theater Carré en andere top locaties.
• Overstap naar televisie met de VARA in 1954 en samenwerking met organist Cor Steyn vanaf 1956.
• Ontwikkeling van het Dorus-personage, aanvankelijk als parodie en zwerverfiguur, uiteindelijk populaire televisieheld.
• Decennialange invloeden op film en televisie door eigen opnames, speelfilms en radio- en televisieshows.
• Internationale stappen: optredens in Duitsland en Europese erkenning met de Zilveren Roos in Montreux (1967).
• Eigen cabaretclub en televisie-serie: Saint-Germain-des-Prés in Amsterdam en later "Bij Dorus op schoot" vanuit Rotterdam.

Het oeuvre van Manders toont een integraal vernieuwingspad van beeldende kunst naar televisie, met aandacht voor scenografie, affichesontwerp en live-acts. Zijn werk verenigt esthetiek, humor en aandoenlijke personages die volksverhalen en dagelijkse betrekkingen tegen het licht hielden.

Voorts blijft het ark van Manders’ werk bestaan in talloze voorstellingen, ontwerpen en media waarin hij zowel als Dorus als tekenaar en decorontwerper steeds vernieuwde grenzen opzocht.

tags: #tom #manders #renovatie