Vruchtenbuurt, gelegen in het noorden van de gelijknamige wijk, is aangelegd tussen circa 1928 en 1940, specifiek voor de middenklasse. Dit gebeurde als onderdeel van het Uitbreidingsplan 'West' uit 1927. De straatnaam verwijst naar vruchten zoals aalbes, aardbei, abrikoos, amandel, ananas, meloen, mispel, moerbei en morel, die zowel in de stedelijke verbeelding als in de dagelijkse cultuur een belangrijke rol spelen. De straatnaam werd in 1927 vastgesteld en de straat loopt vanaf de Perziklaan naar het Pomonaplein; eveneens lopen meerdere straten als Appelsraat, Meloenstraat, Abrikozenplein en Tomatenstraat in een vruchtgerichte netwerk.
De Beeldengalerij en De Bijenkorf vormen een centraal onderdeel van het Haagse stedelijke erfgoed. De Bijenkorf Den Haag is kenmerkend voor warenhuizen uit het eerste kwart van de 20ste eeuw, met expressieve baksteenarchitectuur in de stijl van de Amsterdamse School. Het gebouw vertoont een stedelijke logica: een zeshoekige lichthal in het midden, rijke bronsaccenten, en een grootschalige indeling die de winkel- en dienstensecties scheidt maar naast elkaar laat bestaan. De beeldhouwwerken aan de buitenkant benadrukken de symbolische betekenis van handel en warenhuizen. Architect Piet Kramer behoort tot de avant-garde van de Amsterdamse School. De Beeldengalerij langs de Grote Marktstraat en Spui werd in 1990 gestart naar idee van P. Struycken en omvat nu tientallen beelden op sokkels, ontworpen door Geert Lap en met tekstborden door Rudo Hartman. Deze galerij biedt een continu teken van de Nederlandse beeldhouwkunst in de openbare ruimte.
De ontwikkeling van de wijk en de stedelijke structuur toont een voortdurende wisselwerking tussen bouwstijlen en maatschappelijke wensen. De Laan van Meerdervoort is de langste laan van Den Haag, ontstaan uit een recht van overpad in 1769 en uiteengerold langs circa 6 kilometer met meer dan 2700 adressen. Deze structuur weerspiegelt de eerste grid-achtige stedelijke ontwikkeling die Den Haag kenmerken. De kruising van wegen rondom het Binnenhof zorgde voor twee belangrijke kenmerken die tot op heden zichtbaar zijn in de stadsplattegrond: lange evenwijdige lijnen en een rechthoekige gebiedsontwikkeling. Het verhaal van Den Haag wordt zo niet alleen verteld door gebouwen, maar ook door de oriëntatie van straten, pleinen en beeldhouwwerken.
Naast de vruchtengeïnspireerde straatnamen en de Bijenkorf-beelden is er ook archieftoegang die uitleg biedt over hoe archieven worden gevormd en beheerd. In het archiefcontext wordt onder meer uitgelegd wat een inventaris of plaatsingslijst inhoudt en welke kenmerken van een archief doorslaggevend zijn voor historisch onderzoek. Deze uitleg staat als aparte passage in het materiaal, maar blijft complementair aan de verhalen over de fysieke ruimte en kunstimpact in Den Haag.
Beelden en kunst in en rondom de Tomatenstraat
- Het bronzen beeld "Clown" uit 1985, gemaakt door Peter van der Meer, stond eerder in de Appelstraat maar werd in 2011 gestolen; de voltooiing van dit verhaal illustreert de volatiliteit en waarde van bronzen kunst in de publieke ruimte.
- De Beeldengalerij op het kruispunt van de Grote Marktstraat en Spui telt tientallen sokkels met beelden en biedt een dwarsdoorsnede van de Nederlandse beeldhouwkunst uit de naoorlogse jaren, met een voortdurende wisseling van werken die de stad identiteit geven.
De geschiedenis van de Bijenkorf Den Haag omvat een uitgebreide architecturale en stedelijke evolutie: het hoofdgebouw uit 1926 met een imposante lichthal en circulaire belichting, de brug tussen winkels en diensten via expeditieruimten, en latere uitbreidingen (bouwdelen B, C, D) met moderne betonarchitectuur die het oorspronkelijke interieur in stand houdt maar ook ruimte biedt aan horecapunten zoals La Ruche en woon- en huishoudafdelingen. De verbinding met de kelder en de service-toren optimaliseert logistiek en bezoekerservaring, terwijl de trappenhuizen en liftsystemen een voorname rol spelen in de oriëntatie van bezoekers in het gebouw.
In het kader van kunst en stedelijke ruimte biedt de openbare kunst langs de winkelstraten een constant punt van reflectie. De Beeldengalerij en de daarin opgenomen werken worden regelmatig aangevuld via opdrachten aan kunstenaars en worden gepresenteerd als een dialoog tussen oud en modern. Deze presentatie van kunst is tevens een instrument om het stedelijke landschap toegankelijk te maken voor iedereen, inclusief mensen met visuele beperkingen, zoals beschreven bij Beeld in Geluid.
Historische context van Tomatenstraat en omliggende vruchtenstraten
De verschillende vruchtnamen die terugkeren in de straten (aalbes, aardbei, abrikoos, amandel, ananas, meloen, mispel, moerbei, morel, kers) vertellen een verhaal over hoe de gemeenschap zichzelf identificeerde met natuurlijke rijkdommen en hoe deze identiteitslijn verweven raakte met stadsplanning en architectuur. Die namen ontstonden in 1927-1930 en geven zo een patroon weer van vroege 20ste-eeuwse uitbreidingscampagnes en straatcoderingen die Den Haag hebben gevormd.
Het verhaal van de Vruchtenbuurt en de Tomatenstraat wordt bovendien versterkt door de geschiedenis van het omliggende kerkhof en de Laan van Meerdervoort, die als lengte- en verkeersas de stedelijke ontwikkeling volgen. De combinatie van vruchtverwijzingen, beelden en architectonische initiatieven biedt zo een rijk beeld van een stad die voortdurend in beweging is, zowel qua ruimte als kunst en cultuur.
Uiteindelijk toont deze artikelbundel hoe Den Haag een stad is met een complexe verweving van economische, culturele en architectonische krachten. De Beeldengalerij, de Bijenkorf en Vruchtenbuurt dragen bij aan een onafgebroken gesprek tussen verleden en heden, tussen handel, kunst en stedelijke identiteit.
tags: #tomatenstraat #beelden #gevel