De driehoekige 18 verdiepingen tellende ‘Toren van Oud’ was bij oplevering in 1969 de eerste echte wolkenkrabber van Den Haag. Historisch gezien is het gebouw daarmee als toenmalig novum in de bouwgeschiedenis van de stad net zo’n fenomeen als de eerste flat in Den Haag, Nirwana van architect Duiker aan de Benoordenhoutseweg. De toren is genoemd naar de beroemde Nederlandse architect J.J.P. Oud (1890 - 1963) en zijn zoon Hans (1919 - 1996) die het ontwerp voltooide. Naar de zeekant van Den Haag is de Toren van Oud nog steeds het allerhoogste gebouw in de stad. Op de hogere verdiepingen biedt de toren het mooiste totaalzicht op Den Haag dat er is.
De onderscheidende kwaliteit van het uitzicht in de Toren van Oud is het geweldig goede zicht op de zee en het Scheveningse havengebied. Dat is ontzettend spannend om naar te kijken overdag, veel meer dan naar het muizengefriemel in Den Haag centrum. Je zou bijna denken dat zo’n eerste Haagse wolkenkrabber in een volstrekt laagbouwgebied, tussen het Statenkwartier en het Scheveningse Bos, enorm detoneert. Maar dat is helemaal niet het geval. J.J.P. Oud en zoon Hans hebben het heel goed gezien met hun driehoekige basisvorm 16 x 16 x 16 meter - en de nauwelijks tegen de hemel afstekende kleur en het vele glas. Vanuit elke begane grond perspectief heb je eigenlijk het idee dat je er langs kijkt, in plaats van er tegenaan.
De Toren van Oud, de wegbereider voor de Haagse skyline, is sinds 1969 multifunctioneel gebruikt. Er woonden mensen en er zaten ook bedrijven, soms gecombineerd door wat we heden ten dage ZZP’ers noemen, mensen met een dienstverlenend bedrijf aan huis, zoals een vormgevingsstudio. Dat was oorspronkelijk overigens helemaal niet de opzet. Eigenlijk was het idee om een gebouw te maken dat zou dienen als hotel voor bezoekers van het internationaal georiënteerde congresgebouw er vlakbij. De Toren van Oud staat nu leeg en zal door zijn huidige eigenaar, de woningcorporatie Haag Wonen, in de loop van het jaar te koop worden gezet. Maar eerst overhandigt Haag Wonen de sleutels van de Toren van Oud aan de initiatiefnemers van ‘The Commons Project’ voor een tijdelijk project.
Dat gaat ideeën ontwikkelen voor een nieuwe publieke functie van dit leegstaande Haagse icoon. De Engelse term ‘commons’ betekent in het Nederlands ‘meent’, duidend op de gemeenschappelijke voorzieningen en natuurlijke bronnen zoals water, lucht en grond die door iedereen vrij te gebruiken zijn. The Commons Project is onderdeel van de kunstmanifestatie ‘Ja Natuurlijk’ rondom het Gemeentemuseum. In de tuin van het gemeentemuseum vormt de driehoekige footprint van de Toren van Oud de basis voor het Platform. Daar vindt nu een ondersteunend programma plaats met bijeenkomsten, workshops en lezingen over gemeenschap, natuurlijke bronnen en lokale leefomgeving. Daarnaast doet The Commons Project een open call richting geïnteresseerden en omwonenden om met voorstellen te komen voor (tijdelijk) gebruik van de Toren van Oud.
De toren staat symbool voor het enorme potentieel van leegstaande gebouwen in de huidige economische situatie. De projectgroep organiseert voor publiek een serie leegstandsafari’s door de toren om deze te ontdekken en op een onconventionele manier de toren voor te stellen. Doel van dit onderzoeksproject is om, in samenwerking met omwonenden en potentiële toekomstige gebruikers, een meent in de huidige tijd te realiseren en een projectplan op te stellen voor gemeenschappelijk gebruik en beheer van de toren.
Architectuur en bouwgeschiedenis
De toren werd oorspronkelijk gebouwd rond een betonnen kern met schoorstenen en liften en een wenteltrap, waardoor het driehoekige gebouw een tijdlang de hoogste echte wolkenkrabber van Den Haag was. Het was gebouwd als hotel, maar ernaast stond al een levensgroot hotel, dus het was niet rendabel. Tussentijds is het ook omgebouwd als kantoor. In 2010 stond het leeg. De gevel bestaat uit bakstenen borstweringen en betonnen kern, met een ingenieus ontwerp en plattegronden waarvan de verhoudingen gelijk blijven. De gevel werd ooit bekleed met gele bakstenen die later zijn vervangen door een vergelijkbare glanzende afwerking om de structuur in balans te brengen met de omliggende gebouwen.
De transformatie die de Toren van Oud doormaakt, omvat een gerichte uitbreiding: de gevel wordt op alle drie zijden iets opgepompt en de toren wordt 10% hoger om bruikbare plattegronden mogelijk te maken, met behoud van de kenmerkende kleur en glaspatroon. De 3 zijden van de toren hebben een footprint van 16 meter breedte, en de transformatie zorgt voor een grotere binnentuin en nieuwe openbare ruimte zoals een duinlandschap in de tuin van het World Forum. In de toren komen 36 shortstay appartementen en twee penthouses, terwijl in de patio een kleine lounge en een fitnessruimte ontstaan. Gelegen tussen stad en zee blijft Den Haag een vak apart als het gaat om architectuur, en de Toren van Oud blijft een stille, markante aanwezigheid in het stedelijke weefsel.
Bij de renovatie is veel aandacht besteed aan kleur en details: de oorspronkelijke stenen in de gevel waren rode bakstenen met een zachtgele glazuurlaag; nu zijn gele stenen gebruikt, die zijn verzaagd tot steenstrips en voorzien van dezelfde glanzende glazuurkleur. De visie is een gekoesterd stadsbeeld te behouden terwijl het gebouw een toekomst krijgt als kortdurende verblijfsruimte. Het uitzicht vanaf de hoger gelegen verdiepingen blijft adembenemend, en het gebouw wordt gezien als een tijdsbeeld en stadsbeeld dat dient als voorbeeld van hoe erfgoed kan evolueren zonder de essentie te verliezen.
Renovatie en toekomstplannen
De renovatie werd uitgevoerd met oog voor de historische esthetiek: de gevel blijft herkenbaar door het gebruik van gele bakstenen en een reflecterende waterspiegel van glas, terwijl moderne isolatie en duurzame installaties worden toegepast. De driehoekige toren blijft een icoon, maar krijgt een nieuw leven als woongebouw met moderne faciliteiten en een betere energieprestatielabel. Het project werd geleid door architecten Eric Vreedenburgh (Archipelontwerpers) en Dennis Hofman (Architektenkombinatie Bos-Hofman), met constructieve ondersteuning van Andries Broersma. De Welstandscommissie speelde een cruciale rol in het behoud van de karakteristieke uitstraling, wat uiteindelijk leidde tot een oplossing die de verhoudingen handhaafde terwijl de toren werd opgewaardeerd. De transformatie werd als een voorbeeld gezien van “onzichtbare transformatie”: de hele gevel werd verwijderd en opnieuw opgebouwd, waardoor de toren bruikbare plattegronden kreeg terwijl de buitenkant hetzelfde blijft lijken.
Huidige status en toekomstvoorzieningen
De toren wordt momenteel verkocht aan een vastgoedbeheerder en verhuurt 36 gemeubileerde appartementen en twee penthouses voor short stay, gericht op expats. De huurprijzen worden genoemd als circa 2000 euro per maand plus servicekosten, met een maximale verblijfsperiode van zes maanden, hoewel het aanbod op dit moment vol zit. De ontwikkeling rond The Commons Project en de open oproep voor bewoners en geïnteresseerden illustreert hoe leegstaande gebouwen in Den Haag een tweede leven kunnen krijgen met een focus op gemeenschap en publieke functies. Het gebouw blijft een baken in de stad, met uitzicht dat tot ver in de regio reikt en een herinnering aan de visie van J.J.P. Oud voor functionele modernistische architecture.
In de toekomst bieden de plannen een combinatie van wonen en gemeenschappelijke ruimten die de verbinding vormen tussen stad en zee. De toren ligt nabij belangrijke internationale instellingen zoals ICC, Europol en OPCW, wat de ligging extra aantrekkelijk maakt voor tijdelijke woonruimte. Een combinatie van short stay en publieke dialoog zal bijdragen aan de levendige plattelijn tussen erfgoed en modern leven in Den Haag.
| Onderdeel | Beschrijving | Status |
|---|---|---|
| Architect | J.J.P. Oud; afwerking door Hans Oud | Historisch ontwerp, voltooid |
| Basiselement | Driehoekige plattegrond 16 x 16 meter | Behoudt karakter |
| Vermeende renovatie | 10% toename hoogte en verdiepinguitbreiding | Uitgevoerd |
| Nieuwe functie | 36 shortstay-appartementen + 2 penthouses | In uitvoering |
Levensverhaal en culturele betekenis
De zachtgele ‘Toren van Oud’, zoals hij is gaan heten, is een icoon geworden. En dan, in 2013, verschijnt ontwikkelaar Do Tetteroo op het toneel, die de toren aankocht. Hij heeft ontdekt dat het Congresgebouw, inmiddels World Forum The Hague geheten, zal worden aangesloten op de stadsverwarming. ‘Dan heeft de schoorsteen dus geen functie meer,’ realiseert hij zich. Daardoor zou er ruimte vrijkomen op de verdiepingsvloeren. Maar dat biedt toch onvoldoende soelaas. Vanaf dit punt begint het boek aan kwaliteit in te boeten en wel om de eenvoudige reden dat vrijwel alleen het perspectief van Tetteroo op de vele complicaties die zullen volgen, wordt weergegeven.
De beste isolatietechnieken voor een ondergrondse mancave | Off-grid
De uiteindelijke oplossing kwam van de combinatie van architectonische visie en pragmatiek: de toren wordt opgeschaald met behoud van de originele gevel en een moderniserende upgrade. De Toren van Oud blijft een dynamisch symbool voor verbeelding in stedelijke transformatie: van hotel tot kantoor tot aan hedendaagse short stay met aandacht voor duurzaamheid en gemeenschap. Het verhaal van de toren laat zien dat zelfs een iconisch gebouw kan evolueren zonder zijn historische identiteit te verliezen.
Waarom de Toren van Oud relevant blijft
De Toren van Oud staat naast het World Forum en dichtbij internationale instituten, waardoor de locatie ongeëvenaard is voor kortdurend wonen en cultureel erfgoed. Het is een voorbeeld van hoe een constructie met moeilijke plooien in ontwerp en gebruiksdoel toch een toekomst kan krijgen door slimme herprogrammering, betrokken stakeholders en respect voor het oorspronkelijke ontwerp.